Trước bối cảnh mới với việc sáp nhập đơn vị hành chính, TP. Hồ Chí Minh đang khẩn trương đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98 nhằm tạo đột phá trong thu hút đầu tư và xây dựng một siêu đô thị năng động, cạnh tranh ở tầm vóc khu vực.
Vướng mắc tại Nghị quyết 98 và bối cảnh mới
Thực tế triển khai Nghị quyết 98 cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu trong việc tăng quyền chủ động cho thành phố về điều hành ngân sách, phân cấp quản lý quy hoạch và đất đai, thì cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược lại bộc lộ nhiều bất cập. Phát biểu trong một hội nghị gần đây góp ý dự thảo “Đề án xây dựng trình Quốc hội ban hành Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15”, TS. Trần Du Lịch - Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98, nhận định: "Nếu chúng ta nghĩ thêm điều kiện để 'trói' nhà đầu tư thì càng khó thu hút. Điểm vướng nhất là phải đấu thầu chọn nhà đầu tư chiến lược, trong khi TP. Hồ Chí Minh cần được trao quyền chỉ định để chủ động lựa chọn đối tác".
 |
| Yêu cầu phải có cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn, tương thích với quy mô và vai trò đầu tàu của một siêu đô thị đầu tiên tại Việt Nam. |
Việc yêu cầu đấu thầu theo Luật Đầu tư đã gây khó khăn cho các dự án quy mô lớn, phức tạp như cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Nhà đầu tư chiến lược thường ưu tiên sự chắc chắn, tốc độ và khả năng "đàm phán - ràng buộc" trực tiếp với chính quyền, điều mà cơ chế đấu thầu truyền thống khó đáp ứng.
Bối cảnh mới càng thúc đẩy sự cần thiết phải sửa đổi Nghị quyết 98. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 202/2025/QH15, chính thức sắp xếp đơn vị hành chính, hợp nhất TP. Hồ Chí Minh với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hình thành một thực thể kinh tế - đô thị quy mô lớn. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn, tương thích với quy mô và vai trò đầu tàu của một siêu đô thị đầu tiên tại Việt Nam.
Mở rộng phạm vi chỉ định và làm mới tiêu chí nhà đầu tư chiến lược
Để khắc phục những hạn chế và đón đầu cơ hội, đề án sửa đổi Nghị quyết 98 tập trung vào hai trụ cột chính: hoàn thiện cơ chế chọn nhà đầu tư chiến lược và bổ sung quy định về Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ.
Một là, trao quyền chỉ định nhà đầu tư chiến lược. Theo đó, danh mục ngành nghề ưu tiên thu hút sẽ được mở rộng, bao gồm các dự án công nghệ chiến lược có vốn từ 1.000 tỷ đồng trở lên, dự án đường sắt đô thị ven sông Sài Gòn từ 6.000 tỷ đồng, khu đô thị hỗn hợp từ 50.000 tỷ đồng, khu liên hợp thể thao, công viên văn hóa từ 15.000 tỷ đồng, các dự án khách sạn, khu du lịch, nghỉ dưỡng cao cấp và khu vui chơi giải trí có sân golf, casino từ 35.000 tỷ đồng, cùng những dự án xây dựng hạ tầng khu thương mại tự do, khu công nghiệp, khu công nghệ cao từ 30.000 tỷ đồng trở lên.
Cơ chế chỉ định áp dụng cho các dự án này sẽ đi kèm các điều kiện vừa “chặt chẽ” vừa linh hoạt, nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả. Nhà đầu tư không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về quy mô vốn mà còn phải đạt các tiêu chí về năng lực tài chính, vốn chủ sở hữu chiếm 20-30% tổng vốn đầu tư, lịch sử tín dụng minh bạch, khả năng huy động vốn, kinh nghiệm triển khai dự án tương tự, năng lực quản trị cũng như cam kết chuyển giao công nghệ và phát triển bền vững.
Ngoài ra, nhà đầu tư chiến lược phải giải ngân vốn tối thiểu trong vòng 10 năm kể từ ngày bàn giao đất và không được phép chuyển nhượng dự án trong khoảng thời gian này để tránh tình trạng “ôm đất, găm dự án”. Cùng với đó, hợp đồng mẫu sẽ được thiết kế trên cơ sở các chỉ số hiệu suất (KPIs) và dịch vụ (SLAs), đồng thời quy định rõ các chế tài xử lý, bao gồm thu hồi ưu đãi nếu nhà đầu tư vi phạm cam kết.
Hai là, thí điểm Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ. Với quy mô hơn 3.700 ha, khu vực này được quy hoạch thành 8 phân khu chức năng, bao gồm cảng biển, logistics, sản xuất công nghệ cao, thương mại dịch vụ và nhà ở. FTZ sẽ áp dụng mô hình khu phi thuế quan, trong đó mọi giao dịch với bên ngoài được xem là xuất nhập khẩu. Các dự án đầu tư tại đây, ngoại trừ lĩnh vực nhà ở và thương mại dịch vụ, sẽ được miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước, đồng thời được hưởng nhiều ưu đãi vượt trội về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Thời hạn thuê đất và dự án hạ tầng được kéo dài tối đa tới 70 năm, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư dài hạn.
Mục tiêu chiến lược của FTZ Cái Mép Hạ là trở thành cực tăng trưởng mới, thu hút dòng vốn quốc tế vào lĩnh vực logistics, công nghệ cao và thương mại biển, từng bước nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam với các trung tâm cảng biển và khu phi thuế quan hàng đầu trong khu vực.
 |
| Hình thành Khu Thương mại tự do gắn với cảng biển tại Cái Mép Hạ tạo động lực chiến lược, góp phần nâng tầm vị thế kinh tế biển và logistics của TP. Hồ Chí Minh. |
Phân cấp, phân quyền và những kỳ vọng về siêu đô thị
Bên cạnh việc thu hút nhà đầu tư chiến lược, đề án sửa đổi Nghị quyết 98 còn hướng đến việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho TP. Hồ Chí Minh. PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh, với quy mô dân số hơn 14 triệu người và GRDP ước đạt 123 tỷ USD vào cuối năm 2025, TP. Hồ Chí Minh cần cơ chế đặc thù tương xứng để giải quyết bài toán hạ tầng kết nối, quản lý siêu đô thị và thu hút nguồn lực.
Các chuyên gia cũng đề xuất phân quyền cho HĐND TP. Hồ Chí Minh được quyết định sắp xếp doanh nghiệp nhà nước, đồng thời mở rộng quyền cho các phường, xã trực thuộc để tăng tính chủ động trong quản lý.
Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, việc sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98 lần này không chỉ kế thừa thành quả giai đoạn trước mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng hành lang pháp lý cho một siêu đô thị năng động, đủ sức hút các nhà đầu tư chiến lược và cạnh tranh quốc tế.
"FTZ Cái Mép Hạ cùng Trung tâm tài chính quốc tế ở khu đô thị mới Thủ Thiêm hứa hẹn sẽ trở thành hai cực phát triển song hành, đưa Thành phố và vùng kinh tế phía Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng vượt bậc", Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Mạnh Cường nói.
Góc nhìn và hành động cần thiết
Để Nghị quyết 98 sửa đổi phát huy hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ. Cơ quan soạn thảo phải giới hạn phạm vi chỉ định nhà đầu tư chiến lược, bổ sung thẩm định độc lập, công khai dữ liệu, giám sát cộng đồng, kiểm toán nhà nước và thiết kế ưu đãi gắn hiệu suất, phù hợp thuế tối thiểu toàn cầu. TP. Hồ Chí Minh cần công bố danh mục dự án có sẵn mặt bằng, áp dụng cơ chế “một cửa số hóa”, lập ban kết nối nhà đầu tư, đồng thời sớm thí điểm FTZ Cái Mép Hạ gắn ưu đãi với hiệu suất logistics, trung chuyển, R&D và xanh hóa. Nhà đầu tư phải chuẩn bị đầy đủ năng lực tài chính, công nghệ, kinh nghiệm và cam kết dài hạn về chuyển giao, đào tạo nhân lực.
Việc sửa đổi lần này không chỉ tháo gỡ vướng mắc mà còn mở ra cơ hội tái định vị TP. Hồ Chí Minh, thu hút các nhà đầu tư chiến lược, tạo hành lang pháp lý mạnh mẽ để siêu đô thị phía Nam vươn tầm khu vực. Bài học metro số 2, nhờ cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 188, Thành phố rút ngắn mạnh quy trình lựa chọn nhà thầu tư vấn, mở lại “đường băng” cho dự án hạ tầng chiến lược sau nhiều năm ách tắc.
