Tinh gọn bộ máy và vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước

Chỉ thị số 09/CT-TTg do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ngày 21/3/2025 nhấn mạnh tầm quan trọng của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong việc duy trì sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô. Các tập đoàn và tổng công ty nhà nước tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong những lĩnh vực trọng yếu, đóng vai trò công cụ quan trọng để thực hiện chính sách kinh tế quốc gia.

Các tập đoàn và tổng công ty nhà nước tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong những lĩnh vực trọng yếu, đóng vai trò công cụ quan trọng để thực hiện chính sách kinh tế quốc gia.

DNNN bao gồm các doanh nghiệp mà Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020. Hiện tại, Việt Nam có hơn 670 DNNN, trong đó khoảng hai phần ba là doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.

DNNN đóng góp quan trọng vào ngân sách quốc gia, dù chỉ chiếm 0,3% tổng số doanh nghiệp nhưng sở hữu lượng tài sản gần 4 triệu tỷ đồng và chiếm 20,5% tổng vốn doanh nghiệp. Năm 2024, các tập đoàn, tổng công ty hàng đầu đạt doanh thu gần 1,7 triệu tỷ đồng, tăng 38% so với năm 2023.

Trong giai đoạn kế hoạch hóa tập trung, DNNN giữ vị trí chi phối trên mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, số lượng DNNN đã giảm mạnh, chỉ tập trung vào các ngành chiến lược liên quan đến an ninh quốc gia và lợi ích công cộng. Số doanh nghiệp nhà nước 100% vốn từ 12.000 năm 1990 giảm xuống còn 430 vào năm 2024.

DNNN đang chuyển đổi từ “lực lượng nòng cốt” sang “vai trò dẫn dắt” trong bối cảnh kinh tế tư nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng. Các doanh nghiệp này cần đổi mới mô hình quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, cơ cấu lại nguồn vốn và chuỗi cung ứng để duy trì vai trò tiên phong trong nền kinh tế.

Việc tinh gọn bộ máy quản lý DNNN là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động và tránh lãng phí nguồn lực. Thực trạng chồng chéo, cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp nhà nước đã dẫn đến sự phân tán đầu tư và giảm hiệu suất hoạt động.

Theo kế hoạch của Chính phủ, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp phải ngừng hoạt động, quyền đại diện chủ sở hữu Nhà nước đối với 19 tập đoàn, tổng công ty sẽ được chuyển về các bộ, ngành. Một số tập đoàn, tổng công ty chiến lược quốc gia có thể thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của Chính phủ.

Công điện số 22/CĐ-TTg ngày 9/3/2025 của Thủ tướng Chính phủ “Về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm về cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội” nêu rõ: Các bộ, cơ quan, địa phương cần tập trung rà soát kỹ lưỡng, cắt giảm, đơn giản hóa quy định, thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân, bảo đảm giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí kinh doanh; bãi bỏ 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết; thực hiện các thủ tục liên quan đến doanh nghiệp trên môi trường điện tử, bảo đảm thông suốt, liền mạch, hiệu quả.

Tinh gọn bộ máy không chỉ giúp cải thiện môi trường kinh doanh mà còn tạo cơ hội lớn cho DNNN phát triển mạnh mẽ hơn. Doanh nghiệp có thể nhanh chóng triển khai dự án, giảm thiểu chi phí vận hành và tránh tình trạng chậm trễ do thủ tục hành chính rườm rà.