Startup Việt cần học cách "mơ lớn, làm chuẩn, hành động sâu"

Trước làn sóng chuyển đổi toàn cầu với ba trụ cột: xanh hóa, số hóa và công nghệ lõi, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội hiếm có để vươn mình trở thành một cường quốc công nghệ. Tuy nhiên, để chạm đến giấc mơ trở thành “con rồng công nghệ châu Á”, điều Việt Nam cần không chỉ là những doanh nghiệp giỏi về kỹ thuật, mà còn là tư duy khởi nghiệp mang tầm quốc gia.

Đó là thông điệp mà bà Kiều Thị Thành, Phó Chủ tịch Tập đoàn Smarttech Group, đã nhấn mạnh tại một hội thảo chuyên đề về đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp.

Bà Kiều Thị Thành, Phó Chủ tịch Tập đoàn Smarttech Group

Khởi nghiệp không chỉ là tạo ra sản phẩm – mà là kiến tạo tư duy

Theo bà Thành, khởi nghiệp tại Việt Nam cần được hiểu sâu hơn việc phát triển sản phẩm hay ứng dụng. Điều cốt lõi là phải tái cấu trúc tư duy về giá trị, đổi mới mô hình kinh doanh và quản trị tài sản phi vật thể. Từ đó, việc định giá doanh nghiệp không nên chỉ dựa trên tài sản vật lý, mà phải dựa trên nền tảng trí tuệ, chất xám và năng lực sáng tạo.

Bà Thành nhấn mạnh rằng dù trong bất kỳ mô hình phát triển nào, điều quan trọng vẫn là tư duy tích lũy và tạo dựng giá trị, làm giàu thông qua cổ phiếu dựa trên nền kinh tế tri thức. Doanh nghiệp có thể phát hành cổ phiếu, nhưng phải biết cách nâng cao giá trị thực sự của chúng.

Với kinh nghiệm từng sáng lập doanh nghiệp trong lĩnh vực dược phẩm, nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại Singapore và Malaysia, đồng thời cố vấn cho các tập đoàn lớn trong quá trình IPO, bà Thành chia sẻ rằng: Startup Việt cần học cách "mơ lớn, làm chuẩn, hành động sâu".

Nhìn vào các “kỳ lân” như Nvidia, Facebook hay Tesla, điều khiến họ thành công không phải chỉ là sản phẩm, mà là cả hệ sinh thái, triết lý và giấc mơ mà họ truyền tải. Nhà đầu tư không mua một sản phẩm cụ thể – họ rót vốn vào tầm nhìn và khả năng sinh lời đa tầng của doanh nghiệp.

Cần một hệ sinh thái công nghệ bản địa mang đậm dấu ấn Việt

Một khát vọng lớn mà bà Thành đặt ra là xây dựng một "Silicon Valley phiên bản Việt" – một hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ được định hình bởi bản sắc Việt Nam. Đây sẽ là nơi quy tụ các startup công nghệ, nhà đầu tư, chuyên gia cố vấn và chính sách hỗ trợ đồng bộ.

Bà nhận định: “Nếu muốn thu hút hàng nghìn tỷ USD từ các quỹ đầu tư quốc tế, Việt Nam phải chứng minh năng lực hấp thụ dòng vốn thông qua minh bạch, hành lang pháp lý rõ ràng và cam kết mang lại giá trị cho xã hội. Tiền không thiếu – cái thiếu là niềm tin.”

Theo bà, đã đến lúc cộng đồng startup Việt cần liên kết lại, thoát khỏi tư duy đơn lẻ, cùng hướng tới mục tiêu dài hạn: biến Việt Nam từ một quốc gia nhập siêu năng lượng thành quốc gia xuất siêu công nghệ.

Gọi vốn không chỉ là tìm tiền – mà là tìm người đồng hành cùng tầm nhìn

Từ kinh nghiệm nhiều năm đầu tư, cố vấn và đồng hành với các doanh nghiệp khởi nghiệp, bà Thành khẳng định: Gọi vốn không đơn thuần là tìm tiền – mà là tìm đúng người cùng chia sẻ lý tưởng và chiến lược.

Trước tiên, cần thay đổi cách hiểu về “vốn”. Vốn không chỉ là tiền bạc. Vốn là con người, tri thức, quan hệ, mô hình kinh doanh. Vốn tài chính chỉ là yếu tố cuối cùng. Vì vậy, gọi vốn chính là tìm kiếm người đồng hành tin tưởng, có khả năng sát cánh dài hạn.

Bà Thành chia sẻ: “Nhà đầu tư có thể sai khi chọn một dự án, nhưng họ không được phép sai khi chọn người. Con người là yếu tố tiên quyết. Một người giỏi nhưng thiếu đạo đức có thể phá hủy cả hệ sinh thái; trong khi một người có tâm mà thiếu năng lực sẽ không thể dẫn dắt doanh nghiệp đi xa.”

Ngoài yếu tố con người, bà cũng nhấn mạnh: sản phẩm của startup phải giải quyết được một vấn đề thực sự, một “nỗi đau” của xã hội. Chỉ khi sản phẩm có giá trị thiết thực và tính ứng dụng cao, startup mới đủ sức cạnh tranh và thuyết phục nhà đầu tư.

Mô hình kinh doanh – bài toán mà nhiều startup Việt còn bỏ ngỏ

“Nhà đầu tư không bỏ tiền vì cảm xúc. Họ cần một mô hình kinh doanh khả thi, có khả năng tạo dòng tiền, tỷ suất lợi nhuận rõ ràng và kế hoạch thoái vốn cụ thể,” theo bà Thành.

Thực tế cho thấy, nhiều startup vẫn chưa hiểu rõ mô hình kinh doanh của chính mình: không biết nguồn thu đến từ đâu, sử dụng vốn như thế nào, quản lý dòng tiền ra sao, và gần như không có chiến lược rõ ràng về tăng trưởng hay lộ trình thoái vốn cho nhà đầu tư.

“Nhà đầu tư không bỏ tiền vì cảm xúc. Họ cần một mô hình kinh doanh khả thi, có khả năng tạo dòng tiền, tỷ suất lợi nhuận rõ ràng và kế hoạch thoái vốn cụ thể,” bà Thành khẳng định.

Bà cũng cảnh báo về những cam kết lợi nhuận phi thực tế mà nhiều doanh nghiệp đưa ra hiện nay – như cam kết 36% lợi nhuận mỗi năm. Theo bà, đây là hành vi vay nợ trá hình, đi ngược nguyên tắc tài chính và tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

Thay vào đó, gọi vốn phải được hiểu là mời gọi sự đồng hành trên nền tảng tầm nhìn chung, với chiến lược bài bản, kế hoạch sử dụng vốn hiệu quả và khả năng quản trị rủi ro.

5 câu hỏi cốt lõi startup cần trả lời trước khi gọi vốn

Từ thực tiễn đầu tư và cố vấn, bà Thành đúc kết 5 câu hỏi chiến lược mà bất kỳ startup nào cũng cần trả lời trước khi đi gọi vốn:

Bạn có phải là người đủ năng lực và đáng tin để nhà đầu tư đặt niềm tin?

Sản phẩm của bạn có thực sự giải quyết được một vấn đề cụ thể trong xã hội?

Mô hình kinh doanh của bạn tạo ra lợi nhuận như thế nào?

Kế hoạch tài chính có đủ rõ ràng để kiểm soát rủi ro và dự báo dòng tiền?

Nhà đầu tư có thể thoái vốn bằng cách nào – và sau bao lâu?

Kết lại, bà Thành nhấn mạnh: Dòng tiền luôn tìm đến nơi có minh bạch, có chiến lược rõ ràng và có đạo đức. Startup không cần “xin vốn” nếu họ tạo ra giá trị thực. Khi đó, chính nhà đầu tư sẽ tìm đến họ để hợp tác.