Quảng Trị: Gỡ điểm nghẽn phân quyền để nâng hiệu quả đầu tư công

Trong bối cảnh Quảng Trị đang đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng và thu hút các dự án quy mô lớn, yêu cầu nâng cao hiệu quản lý vốn đầu tư công (ĐTC) trở nên cấp bách. Việc phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực không chỉ là yêu cầu cải cách hành chính mà còn là điều kiện bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực công, phòng chống tiêu cực và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của địa phương.

Những năm gần đây, tỉnh đã chủ động triển khai nhiều cơ chế nhằm trao thêm thẩm quyền cho các cấp chính quyền và các chủ đầu tư. Các văn bản điều hành, trong đó có Quyết định số 50/2014/QĐ-UBND về phân cấp quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, đã tạo nền tảng pháp lý để mở rộng quyền hạn trong quá trình chuẩn bị dự án, thẩm định, phê duyệt, lựa chọn nhà thầu và giải ngân vốn. Nhờ đó, nhiều thủ tục được rút gọn, tính chủ động của cơ quan thực hiện được tăng cường.

Quảng Trị đang mở rộng đầu tư hạ tầng trong bối cảnh tiến độ giải ngân còn thấp, nhiều dự án trì trệ. Hoàn thiện phân cấp và kiểm soát quyền lực được xác định là giải pháp trọng tâm để nâng hiệu quả đầu tư công.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy không ít điểm nghẽn. Mặc dù đã phân cấp, song một số thẩm quyền trọng yếu vẫn tập trung ở cấp tỉnh, khiến cấp xã khó chủ động trong điều hành dự án; thậm chí phát sinh tình trạng chậm tiến độ hoặc lạm quyền do thiếu thống nhất giữa quyền và trách nhiệm. Bên cạnh đó, năng lực của đội ngũ cán bộ tại cấp cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu quản lý dự án, đặc biệt ở các khâu như lập hồ sơ, giải phóng mặt bằng, giám sát thi công và đấu thầu.

Công tác kiểm soát quyền lực còn thiếu đồng bộ, cơ chế minh bạch thông tin chưa đầy đủ dẫn tới một số dự án không được rà soát tiến độ thường xuyên, vướng mắc chậm được tháo gỡ. Thủ tục hành chính rườm rà, tiến độ phê duyệt thiết kế – dự toán, điều chỉnh chủ đầu tư hay bố trí vốn từ nguồn thu sử dụng đất đều có thời điểm bị kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân.

Theo báo cáo của Kho bạc Nhà nước khu vực XII, đến ngày 14/11/2025, tổng giải ngân vốn ĐTC năm 2025 của tỉnh đạt gần 5.280 tỉ đồng, tương đương 42,39% kế hoạch Thủ tướng giao và 56,77% kế hoạch đầu năm. Một số dự án trọng điểm, như tuyến đường ven biển kết nối hành lang Đông – Tây giai đoạn 1, mới đạt 30,4%; đặc biệt, 14 dự án với tổng vốn hơn 1.766 tỉ đồng chưa giải ngân được đồng nào.

Để tháo gỡ những tồn tại này, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trên nguyên tắc xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và nguồn lực của từng cấp. Khi quyền hạn gắn với trách nhiệm giải trình và chỉ tiêu kết quả, cấp xã sẽ chủ động hơn, hạn chế được trì trệ hoặc lạm quyền. Cùng với đó, năng lực của chủ đầu tư cấp cơ sở cần được tăng cường thông qua đào tạo kiến thức pháp lý, nghiệp vụ quản lý dự án và ứng dụng công nghệ số trong giám sát tiến độ, công khai thông tin.

Kiểm soát quyền lực phải được siết chặt, thông qua tăng cường thanh tra, kiểm toán, giám sát cộng đồng và cơ chế công khai tiến độ – giải ngân. Trách nhiệm của người đứng đầu cần được đặt ở vị trí trung tâm, coi giải ngân là tiêu chí đánh giá cán bộ.

Song song với đó, cải cách thủ tục hành chính, chuẩn hóa quy trình, nâng cao phối hợp liên ngành, liên cấp là bước đi bắt buộc nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm mà vẫn bảo đảm minh bạch, tuân thủ pháp luật. Khung pháp lý liên quan đến phân cấp, phân quyền và quản lý ĐTC cần tiếp tục được rà soát, sửa đổi, bổ sung; các chính sách hỗ trợ về công nghệ, đào tạo và cải cách quy trình cũng cần được hoàn thiện.

Thực tiễn giải ngân thấp và tình trạng chậm tiến độ tại nhiều dự án cho thấy: phân quyền nếu thiếu cơ chế kiểm soát sẽ dẫn đến thất thoát thời gian, giảm hiệu quả đầu tư và lãng phí nguồn lực công. Khi quyền được phân bổ hợp lý, trách nhiệm được gắn chặt với kết quả và quyền lực được kiểm soát nghiêm minh, ĐTC sẽ trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống người dân và tạo nền tảng cho một nền hành chính hiện đại, minh bạch.