Ít ai để ý rằng, phía sau sự khang trang ấy là những đôi bàn tay thô ráp, những dáng người sạm nắng, lặng lẽ rời công trình khi chiều xuống. Họ là những người thợ xây dựng – những người góp phần dựng nên diện mạo đô thị, nhưng hiếm khi có cho mình một chốn ở trọn vẹn nghĩa “nhà”.
Buồn vui đời thợ xây
Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Đầu tư Xây dựng Trường Thái, không phải là một giám đốc quen với phòng lạnh và bàn giấy. Phần lớn thời gian, ông có mặt tại công trình, cùng anh em thợ tính toán từng hạng mục, từng mét vuông tường. Với ông, xây nhà cho dân là việc cần sự chỉn chu và tử tế, bởi đó là nơi người ta gửi gắm cả đời tích cóp.
“Nhà mình ở sao thì nhà người ta cũng phải vậy”, ông Thành nói. Với một doanh nghiệp nhỏ, uy tín không nằm ở biển hiệu lớn mà ở cách làm nghề, ở việc giữ chữ tín với chủ nhà và với chính những người lao động của mình.
Còn với anh Nguyễn Văn Thắng và anh Nguyễn Văn Huỳnh Quang, công trình là nơi họ gắn bó gần như quanh năm. Những ngày cuối năm, khi nhiều người tất bật sắm sửa, hai anh vẫn quen với nhịp làm việc đều đặn: sáng lên giàn giáo, trưa nghỉ ngắn, chiều hoàn thiện phần việc còn dang dở.
 |
Người thợ xây dựng thi công phần móng và tường bao tại công trình dân sinh. Công việc nặng nhọc diễn ra liên tục, bất kể thời tiết hay thời điểm cuối năm. |
Anh Thắng chia sẻ: Nghề xây dựng là nghề đo bằng sức người và thời gian. Một ngày làm việc của người thợ bắt đầu từ khi nắng chưa gắt và kết thúc lúc thân thể đã mỏi rã. Leo giàn giáo, khiêng vác vật liệu, đứng hàng giờ giữa bụi xi măng và tiếng máy móc, họ quen với việc lao động trong điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều ngành nghề khác. Mùa nắng, mồ hôi thấm đẫm áo; mùa mưa, công việc gián đoạn nhưng thu nhập cũng theo đó mà bấp bênh. Những rủi ro nghề nghiệp luôn hiện hữu, đòi hỏi sự cẩn trọng từng bước chân, từng động tác. Vất vả là vậy, nhưng với người thợ xây, đó không phải điều để than thở, mà là phần tất yếu của nghề đã chọn – một nghề âm thầm góp sức dựng nên những mái nhà bền chắc cho thành phố.
Chỗ ở của họ có khi chỉ là phòng trọ đơn sơ gần công trình, đủ kê chiếc giường nhỏ và vài vật dụng cá nhân. Không có không gian rộng rãi để bày biện Tết, nhưng họ quen rồi. Với người thợ xây, điều quan trọng nhất lúc này là có việc làm đều, có tiền công gửi về quê cho gia đình.
“Tết thì ai cũng muốn về, nhưng còn tùy việc”, anh Quang nói. Có năm về sớm, có năm ở lại làm nốt công trình cho kịp tiến độ. Xuân với họ không hẳn gắn với nghỉ ngơi, mà gắn với sự yên tâm: yên tâm rằng gia đình ở quê có cái Tết đủ đầy hơn.
 |
Công nhân xây dựng làm việc tại một công trình nhà ở dân dụng ở TP.HCM, những ngày cận Tết. Giàn giáo, gạch, vữa và nhịp lao động quen thuộc tạo nên tầng nền cho diện mạo đô thị. |
Những người thợ xây ít khi kể nhiều về khó khăn. Họ quen với nắng gió, quen với việc đứng trên cao, quen với những bữa cơm giản dị. Điều họ cần không phải là sự thương hại, mà là sự ổn định trong công việc và sự tôn trọng dành cho nghề.
Khoảng lặng phía sau những ngôi nhà mới
Trong nhịp phát triển nhanh của đô thị, người thợ xây dựng là lực lượng hiện diện ở hầu hết các công trình, từ nhà ở dân sinh đến hạ tầng đô thị. Họ làm việc theo mùa vụ, theo tiến độ công trình, ít khi có sự ổn định dài hạn như nhiều ngành nghề khác. Sự dịch chuyển liên tục giữa các công trình khiến đời sống của họ gắn chặt với những chỗ ở tạm bợ, những chuyến đi về ngắn ngày, và những cái Tết đôi khi đến rồi đi rất nhanh. Dẫu vậy, chính lực lượng lao động này đã góp phần tạo nên diện mạo thành phố, từ những con hẻm nhỏ đến các khu dân cư mới hình thành.
Ở tầng nền của thị trường xây dựng, các doanh nghiệp dân dụng quy mô nhỏ giữ vai trò kết nối trực tiếp giữa nhu cầu ở thực của người dân và lực lượng lao động phổ thông. Không có lợi thế về vốn hay thương hiệu lớn, họ tồn tại bằng uy tín nghề nghiệp, sự linh hoạt và khả năng thích ứng với biến động của thị trường. Trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa đứng trước yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững, những mô hình sản xuất – lao động giản dị, gắn với con người cụ thể như vậy vẫn đang âm thầm đóng góp vào sự ổn định xã hội và quá trình đô thị hóa.
Mối quan hệ giữa ông Thành và hai người thợ không chỉ là chủ – thợ theo nghĩa hợp đồng. Đó là sự gắn bó của những người cùng làm nghề, hiểu tính chất vất vả của công việc. Những ngày giáp Tết, nếu công trình cho phép, ông Thành thường sắp xếp để anh em nghỉ sớm hơn, có thêm thời gian chuẩn bị về quê.
 |
Một góc đô thị TP.HCM với các trục đường và công trình cao tầng đang hoàn thiện. Phía sau diện mạo hiện đại ấy là đóng góp thầm lặng của hàng triệu lượt lao động xây dựng, từ những công trình dân sinh nhỏ đến các dự án đô thị quy mô lớn. |
“Làm xây dựng, mình dựng nhà cho người khác, thì cũng phải nghĩ cho anh em có chỗ đứng đàng hoàng trong nghề”, ông Thành chia sẻ. Đó không phải là triết lý lớn, chỉ là cách một doanh nghiệp nhỏ tự tồn tại bằng sự tử tế.
Khi thành phố lên đèn, nhiều căn nhà mới sáng ánh đèn Tết. Ít ai nhớ đến những người đã góp phần dựng nên bức tường, mái ngói, nền móng ấy. Nhưng ở đâu đó, trong những khu trọ yên tĩnh, những người thợ xây vẫn chuẩn bị hành trang của mình – hoặc để về quê, hoặc để tiếp tục ở lại thành phố làm việc.
Viết về họ, không phải để đối chiếu sự đủ đầy hay thiếu thốn, mà để ghi nhận một nhịp sống song song đang tồn tại. Một thành phố hiện đại không chỉ được tạo nên từ những công trình lớn, mà còn từ những con người lặng lẽ dựng xây từng mái nhà nhỏ.
Khi thành phố bước vào mùa xuân, những căn nhà mới hoàn thiện mở cửa đón năm mới, còn những người thợ xây lại tiếp tục rời đi, theo công trình kế tiếp. Họ không xuất hiện trong những thống kê tăng trưởng, cũng hiếm khi được gọi tên trong các câu chuyện về đô thị hiện đại. Nhưng chính họ, cùng với những doanh nghiệp xây dựng dân dụng quy mô nhỏ, đã âm thầm giữ cho nhịp phát triển diễn ra bền bỉ ở tầng nền tảng nhất. Trong dòng chảy hội nhập, một đô thị không chỉ được đo bằng chiều cao công trình hay tốc độ đầu tư, mà còn bằng cách nó đối xử với những con người lặng lẽ góp phần dựng xây nên diện mạo của mình.
