Trong nhiều năm qua, người tiêu dùng và các nhà bán hàng tại Việt Nam đã quen với việc mua bán giá rẻ trên các sàn trực tuyến nhờ vào các chương trình giảm giá và hỗ trợ giao hàng. Tuy nhiên, khi thị trường ổn định, các sàn bắt đầu thay đổi chính sách để bù đắp chi phí vận hành và tìm kiếm lợi nhuận. Làn sóng tăng phí mới này đang khiến biên lợi nhuận của người bán bị thu hẹp đáng kể.
 |
| Shopee đang hoạt động mạnh tại nhiều thị trường Đông Nam Á, trong đó Việt Nam được xem là một trong những thị trường trọng điểm khi đang giữ thị phần TMĐT lớn nhất và có lượng người dùng rất lớn. |
Chi tiết các loại phí mới bủa vây người bán
Môi trường kinh doanh trực tuyến đang trở nên áp lực hơn khi các ông lớn đồng loạt điều chỉnh biểu phí. Theo thông báo cập nhật hôm 19/5, Lazada cho biết sẽ tăng phí xử lý cho mỗi đơn hàng thành công từ 5% lên mốc 6% (đã bao gồm VAT), áp dụng từ ngày 26/5 tới. Đồng thời, sàn này bắt đầu thu phí hạ tầng kỹ thuật là 3.000 đồng/đơn hàng giao thành công, thay vì mức 0 đồng như trước đây.
Nền tảng chiếm thị phần dẫn đầu là Shopee cũng thông báo từ ngày 23/5 sẽ tăng nhiều loại phí đối với người bán ngoài Shopee Mall, đặc biệt là phí hoa hồng ở các ngành hàng thế mạnh như thời trang, làm đẹp, mẹ và bé, tiêu dùng nhanh. Sàn này cũng tăng phí gói Voucher Xtra từ khoảng 4% lên 5,5% giá trị sản phẩm, đồng thời yêu cầu người bán chia sẻ 40% giá trị mã giảm giá (tối đa 50.000 đồng/sản phẩm) trong các chương trình đồng tài trợ. Đáng chú ý, từ ngày 29/5, Shopee áp dụng chính sách "duy trì hiển thị", tự động trích tối thiểu 1% giá trị đơn hàng thành công nạp vào tài khoản quảng cáo của người bán.
Trong khi đó, TikTok Shop từ ngày 9/5 đã điều chỉnh tăng phí hoa hồng đối với người bán ở hầu hết ngành hàng, mức phí mới phổ biến dao động từ 9% đến 17,8% tùy ngành. Bên cạnh đó, người bán còn phải gánh thêm rất nhiều khoản chi phí khác trên mỗi đơn hàng thành công như phí giao dịch, phí xử lý đơn hàng cố định, phí vận chuyển chênh lệch và phí quảng cáo. Cộng gộp các khoản này lại, chi phí thực tế có thể chiếm một tỷ trọng rất lớn trong giá bán, khiến người kinh doanh gặp nhiều khó khăn.
Người tiêu dùng có nguy cơ phải mua hàng giá cao hơn
Sự thay đổi chính sách từ các sàn đang tạo ra những tác động trực tiếp đến giá cả thị trường. Trước tình thế nếu giữ nguyên giá cũ thì dễ thua lỗ, nhiều chủ cửa hàng buộc phải tăng giá bán sản phẩm trên sàn. Điều này dẫn đến thực tế là không ít sản phẩm trên sàn TMĐT hiện đã có giá cao hơn so với khi mua trực tiếp tại cửa hàng hoặc qua các kênh mạng xã hội như Facebook, Instagram hay Zalo.
Việc mua hàng online không còn rẻ như trước và người bán bắt đầu phải cân nhắc dịch chuyển bớt dòng sản phẩm sang các kênh bán hàng khác để giữ chân khách mua.
Giải thích về quyết định này, đại diện các sàn TMĐT đều cho biết việc tăng phí là do họ phải chịu nhiều áp lực về chi phí vận hành và cần nguồn vốn để tái đầu tư hạ tầng kỹ thuật, nâng cấp hệ thống. Để hỗ trợ người bán, Shopee và các sàn cũng áp dụng giảm nhẹ 1% phí cố định từ ngày 23/5 đối với một số mặt hàng cụ thể như nước tinh khiết, thực phẩm khô, sản phẩm chăm sóc trẻ em và dụng cụ vệ sinh nhà cửa, nhưng mức giảm này vẫn chưa đủ để bù đắp lại các khoản tăng khác.
Cơ quan quản lý yêu cầu minh bạch lộ trình tăng phí
Dưới góc độ quản lý nhà nước, Lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương cho biết đang theo dõi sát diễn biến này. Ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng - nhìn nhận việc gia tăng các khoản phí từ logistics đến hiển thị đang tạo áp lực đáng kể cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh doanh. Tuy nhiên, đây cũng là xu hướng chung khi các nền tảng chuyển dịch từ cạnh tranh bằng trợ giá sang hướng phát triển bền vững hơn.
Dù việc xây dựng giá dịch vụ là quyền tự quyết của doanh nghiệp theo cơ chế thị trường, Bộ Công Thương đề nghị các sàn TMĐT phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật, đặc biệt là Luật Thương mại điện tử 2025. Các sàn phải công khai, minh bạch chính sách phí, có lộ trình thay đổi phù hợp và tăng cường trao đổi trước với cộng đồng người bán để tránh gây áp lực bất hợp lý.
Theo phân tích từ chuyên gia của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thị trường đang bước qua giai đoạn cạnh tranh bằng “đốt tiền” để chuyển sang bài toán tối ưu lợi nhuận. Khi các sàn ưu tiên hiệu quả kinh doanh, áp lực lớn nhất sẽ dồn về phía các shop nhỏ và cuối cùng là người tiêu dùng. Để thích nghi, các hộ kinh doanh bắt buộc phải nâng cao năng lực quản trị, tính toán chi phí dòng tiền kỹ lưỡng hơn và không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một kênh bán hàng duy nhất.
