Nghịch lý tín dụng SMEs: 70% rơi vào nhóm rủi ro, vì sao vốn vẫn nằm ngoài tầm tay?

Khu vực kinh tế tư nhân, nòng cốt là SMEs, chiếm 95% số lượng doanh nghiệp nhưng chỉ đóng góp dưới 20% doanh thu toàn xã hội. Sức khỏe tài chính mỏng manh cộng với môi trường kinh doanh bất định khiến rủi ro nợ xấu luôn chực chờ.

Mặc dù nguồn vốn tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là 1 trong 5 lĩnh vực ưu tiên, được Ngân hàng Nhà nước triển khai nhiều giải pháp để hỗ trợ khơi thông. Nhưng thực tế, đa số các doanh nghiệp này vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận vốn ngân hàng (Ảnh minh họa).

Theo giới phân tích, tình trạng "hai sổ kế toán" và báo cáo tài chính không chuẩn hóa đang tạo ra sự bất cân xứng thông tin nghiêm trọng. Ngân hàng không thể xác định rõ dòng tiền hay mức độ ổn định thực tế của doanh nghiệp. Để bù đắp rủi ro "mù" này, các tổ chức tín dụng buộc phải lựa chọn phương án an toàn: Yêu cầu tài sản bảo đảm cao hơn và áp lãi suất vay đắt đỏ hơn.

Một rào cản vô hình khác ít được nhắc tới là chi phí giao dịch. Giám đốc trung tâm xử lý nợ của một ngân hàng Big4 thừa nhận: Quy trình thẩm định, giám sát một khoản vay 1 tỷ đồng cho SMEs tiêu tốn nhân lực và thời gian gần như tương đương khoản vay 100 tỷ đồng của doanh nghiệp lớn.

Khi chi phí vận hành bị chia nhỏ trên quy mô khoản vay thấp, SMEs trở thành tệp khách hàng "kém hấp dẫn" xét trên hiệu quả lợi nhuận mỗi giờ thẩm định. Đây là lý do khiến dòng vốn tự nhiên luôn có xu hướng chảy về nơi "dễ làm, ăn lớn" thay vì len lỏi vào khu vực nhỏ lẻ.

"Bẫy" trưởng thành từ vốn ưu đãi

Trước áp lực giải tỏa cơn khát vốn, việc "bơm thêm tiền" qua các gói ưu đãi thường được tính đến. Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới (World Bank) đưa ra cảnh báo đanh thép: Vốn ưu đãi dưới mức thị trường có thể làm suy yếu các tổ chức tài chính tư nhân và kìm hãm thị trường trong dài hạn.

Thay vì tạo ra sự trưởng thành thực chất, dòng vốn "rẻ" có thể khiến doanh nghiệp ỷ lại, không chịu cải thiện năng lực quản trị. Trọng tâm chính sách cần dịch chuyển từ "cho cá" sang "cải thiện cần câu", cụ thể là phát triển hạ tầng thông tin tín dụng quốc gia để giảm bớt sự nghi ngại của ngân hàng.

Ngân hàng số và tự động hóa quy trình chấm điểm tín dụng được kỳ vọng sẽ kéo giảm chi phí giao dịch, mở cửa cho SMEs. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhấn mạnh: Chuyển đổi số chỉ là "bề mặt" nếu dữ liệu đầu vào rác. Nếu dữ liệu doanh nghiệp vẫn nhập nhằng, thiếu minh bạch về dòng tiền và giao dịch, thì số hóa chỉ làm quy trình nhanh hơn chứ không giúp quyết định tín dụng chính xác hơn. Điểm nghẽn thực sự phải được tháo gỡ bằng cách chuẩn hóa dữ liệu tín dụng, giúp ngân hàng "định giá đúng rủi ro thay vì né tránh rủi ro".