Ngân hàng mua lại trái phiếu trước hạn, chuyện gì đang diễn ra?

Trong tháng 4 và 5/2025, thị trường trái phiếu doanh nghiệp chứng kiến làn sóng ngân hàng mua lại trái phiếu trước hạn với hàng loạt giao dịch “nóng”. Techcombank mua lại 3.000 tỷ, MSB mua 800 tỷ, tổng các ngân hàng chi khoảng 10.500 tỷ đồng chỉ trong 4 tháng đầu năm. Con số này phần nào phản ánh chuyển động mạnh mẽ trong cơ chế tài chính nhưng cũng đặt ra dấu hỏi về động lực thực sự đằng sau.

Trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn dồn dập đang trở thành áp lực lớn. 4 tháng đầu năm, có hơn 39.300 tỷ đồng trái phiếu được mua lại, giảm 17% so với cùng kỳ nhưng vẫn ở mức rất cao. Dự báo từ tháng 8/2025, áp lực đáo hạn sẽ tăng mạnh và kéo dài đến năm 2026, đặc biệt vào các quý cuối năm, với tổng lượng trái phiếu đáo hạn lên tới hơn 200.000 tỷ đồng.

Như vậy, động thái mua lại sớm của ngân hàng được nhiều người nhìn nhận là giải pháp kỹ thuật nhằm giảm áp lực tái tài trợ, duy trì hệ số vốn an toàn, tối ưu hóa cấu trúc tài chính. Việc chủ động mua lại trái phiếu có thể giúp giảm dư nợ trái phiếu lưu hành và tránh việc phải gia hạn hoặc tái cấp vốn ở mức lãi suất cao hơn.

Làn sóng ngân hàng mua lại trái phiếu trước hạn với hàng loạt giao dịch “nóng”

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu về chất lượng tài sản và dòng tiền, động thái này cũng có thể cảnh báo rủi ro về thanh khoản hoặc biên lợi nhuận. Khi ngân hàng đặt ưu tiên mua lại trái phiếu trước hạn để tránh trả nợ lớn vào một thời điểm cụ thể, đó có thể là dấu hiệu họ đang chủ động xoay xở với dòng tiền, hoặc thậm chí đã xuất hiện áp lực giảm lãi suất đầu ra, làm mức chênh lệch lãi suất bị thu hẹp.

TS. Lê Xuân Nghĩa - Chuyên gia tài chính ngân hàng - nhận định, việc mua lại là cần thiết để tối ưu danh mục, nhưng doanh nghiệp hay ngân hàng cần thông tin rõ nguồn vốn mua lại từ đâu, khả năng huy động trở lại ra sao. Nếu động thái diễn ra trong im lặng, không minh bạch, thì đây rất dễ biến thành giọt nước tràn ly, kích hoạt phản ứng mất niềm tin từ nhà đầu tư và cổ đông.

Ở góc độ khác, nhà đầu tư tổ chức trong lĩnh vực tư nhân nhìn nhận ngân hàng mua lại trái phiếu là dấu hiệu về tiếp cận vốn khó khăn hơn trên thị trường thứ cấp, đặc biệt với trái phiếu bất động sản – ngành có tỉ lệ chậm thanh toán cao nhất (chiếm gần 67% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp chậm trả).

Thực tế đầu năm, giá trị trái phiếu doanh nghiệp giao dịch thứ cấp tăng 24%, nhưng giá trị chậm trả mới tháng 4 tăng đến 28.000 tỷ đồng, gấp 2,4 lần năm trước. Vì thế, việc ngân hàng chọn mua lại sớm là cách để họ giảm thiểu rủi ro tín dụng trực tiếp – điều đáng suy ngẫm.

Một chiến lược khác ngân hàng áp dụng là phát hành trái phiếu kỳ hạn dài để huy động vốn bổ sung rồi dùng số tiền đó mua lại trái phiếu ngắn hạn. Techcombank từng phát hành thành công trái phiếu kỳ hạn 3 năm lãi suất khoảng 5,2–5,4%, trong khi giá thị trường của trái phiếu đáo hạn cao hơn. Nếu thực hiện khéo léo, đây là chiến lược thu lợi thu lỗ kỹ thuật; nếu không, lại dễ gây áp lực tái tài trợ khi lãi suất có biến động.

Khả năng mua lại sớm cũng giúp ngân hàng tái cấu trúc lại nguồn vốn, giảm áp lực trả nợ tập trung, và có thể cải thiện hệ số đòn bẩy (CAR). Điều này phù hợp hơn với định hướng yêu cầu của NHNN, khi lãi suất đầu ra giảm áp lực lên lợi nhuận, trong khi ngân hàng vẫn phải giữ vốn an toàn.

Nhưng câu hỏi được đặt ra là: nếu ngân hàng sử dụng quá nhiều vốn chủ sở hữu hoặc vốn ngắn hạn để mua lại, liệu dòng tiền hoạt động có bị bóp nghẹt khi nhu cầu tín dụng tăng trở lại? Dữ liệu cho thấy trái phiếu ngân hàng chiếm 27% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp mua lại – chịu trách nhiệm về hầu hết khối lượng giao dịch.

Giám đốc Khối phân tích tài chính một ngân hàng thương mại nhận định: “Việc mua lại phải hết sức rõ ràng nhằm hỗ trợ chiến lược tài chính dài hơi. Nếu dùng tiền gửi để gom cổ phiếu trước hạn thì khác, nhưng nếu là vốn dự phòng thì hoàn toàn hợp lý.”

Theo chương trình tái cấu trúc định kỳ, nhóm ngân hàng được yêu cầu duy trì tỷ lệ thanh khoản ổn định và hệ số an toàn vốn ở mức nhất định. Có khả năng một số ngân hàng đã cân nhắc đưa trái phiếu vào danh mục mua trước để giảm áp lực trả nợ vào giai đoạn đáo hạn dồn dập cuối năm 2025.

Đối với thị trường chứng khoán, các tín hiệu phát đi từ động thái này cũng khá rõ ràng. Nếu ngân hàng mua lại rõ ràng từ nguồn dự phòng, có thể thúc đẩy cổ phiếu ngân hàng trong ngắn hạn. Nhưng nếu thông tin không minh bạch, hoặc lương bù cho các khoản bán ra thực chất là bán chịu, thị trường rất dễ hoang mang.