Muốn vay vốn, doanh nghiệp khởi nghiệp phải đi… "mò đường"

Doanh nghiệp khởi nghiệp được kỳ vọng là lực đẩy mới của tăng trưởng. Tuy nhiên, bài toán vốn – một trong những yếu tố sống còn với các doanh nghiệp non trẻ – vẫn đang là điểm nghẽn lớn. Theo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2024, có đến 62% doanh nghiệp khởi nghiệp cho biết gặp khó trong tiếp cận vốn tín dụng từ ngân hàng. Trong đó, gần 40% thừa nhận không đủ tài sản đảm bảo, 25% không đáp ứng được yêu cầu hồ sơ, còn lại là các vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính, thông tin thị trường và thiếu kết nối với các chính sách hỗ trợ hiện hành.

Trước thực trạng đó, Chính phủ và các bộ ngành đã liên tục ban hành các chính sách hỗ trợ, nổi bật là Nghị quyết 57/NQ-CP về thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa sáng tạo và Nghị quyết 68/NQ-CP về cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng. Cụ thể, Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đến năm 2025 sẽ có ít nhất 20.000 doanh nghiệp đổi mới sáng tạo nhận được hỗ trợ từ nhà nước, trong khi Nghị quyết số 68 yêu cầu ngành ngân hàng xây dựng cơ chế tín dụng linh hoạt hơn cho khối doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao, sản phẩm trí tuệ và mô hình kinh doanh mới.

Muốn vay vốn, doanh nghiệp khởi nghiệp phải đi… "mò đường"

Tuy nhiên, dù cơ chế đã được ban hành, việc tiếp cận thực tế vẫn không hề dễ dàng với các doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc một startup về nông nghiệp thông minh tại Hà Nội – chia sẻ oanh nghiệp ông từng tìm đến ba ngân hàng khác nhau nhưng đều không thể vay được vốn vì "chưa có tài sản cố định để thế chấp". Trong khi đó, những chương trình vay vốn không cần tài sản đảm bảo như gói hỗ trợ theo Nghị quyết số 68 lại thiếu thông tin cụ thể, không rõ điều kiện áp dụng, hồ sơ, hoặc được triển khai rời rạc ở từng địa phương, khiến doanh nghiệp phải dò dẫm từng bước.

Một trong những đề xuất được cộng đồng startup đưa ra gần đây là xây dựng một cổng thông tin quốc gia thống nhất – nơi doanh nghiệp có thể tra cứu, đăng ký và theo dõi các chính sách hỗ trợ từ ngân hàng, bộ ngành, địa phương đến tổ chức tài chính vi mô. Theo TS. Lê Xuân Nghĩa – chuyên gia tài chính ngân hàng – việc thiết lập một hệ sinh thái thông tin tập trung không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí tìm hiểu, mà còn giúp các cơ quan quản lý giám sát hiệu quả việc phân bổ nguồn lực, tránh tình trạng chồng chéo và lãng phí.

Ở góc độ ngân hàng, đại diện một ngân hàng thương mại cổ phần lớn cho biết: "Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp khởi nghiệp, nhưng cần có một đầu mối tập trung để kết nối thông tin giữa ngân hàng, các quỹ bảo lãnh tín dụng, các chương trình của nhà nước và bản thân doanh nghiệp. Thiếu liên thông dữ liệu đang là rào cản lớn nhất." Vị này cũng cho biết, ngân hàng đã từng triển khai gói tín dụng khởi nghiệp với quy mô 1.000 tỷ đồng nhưng tỷ lệ giải ngân chỉ đạt hơn 35% do khách hàng không biết đến hoặc không đủ điều kiện vì hồ sơ thiếu minh bạch.

Mới đây, trong buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại diện Bộ Tài chính cũng nhìn nhận: “Hiện nay có hơn 30 chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đang được triển khai nhưng phân tán ở nhiều bộ ngành khác nhau, thiếu sự điều phối thống nhất. Việc xây dựng một cổng thông tin quốc gia về hỗ trợ khởi nghiệp là cần thiết và đang được nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn 2025–2026.”

Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu chính sách mà là thiếu cách để chính sách đến được tay doanh nghiệp một cách nhanh chóng, minh bạch và dễ sử dụng. Khi chưa có một hạ tầng thông tin đủ mạnh, thì mọi cam kết hỗ trợ dù tốt đến đâu cũng sẽ khó chạm được đến thực tế.

Trong bối cảnh lãi suất đã giảm nhưng tín dụng vẫn tăng chậm, việc đẩy mạnh cho vay khởi nghiệp có thể vừa kích cầu, vừa mở ra không gian phát triển mới cho ngành ngân hàng. Nhưng để làm được điều đó, hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp – trong đó có cổng thông tin thống nhất – cần được xây dựng một cách bài bản, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và công nghệ làm nền tảng.