Các công ty công nghệ lớn nhất của Trung Quốc từ gã khổng lồ thương mại điện tử Alibaba đến ByteDance, chủ sở hữu TikTok, đã xây dựng doanh nghiệp trị giá hàng tỷ đô la dựa trên các thuật toán phục vụ nội dung mà khách hàng có nhiều khả năng chi tiền hoặc thời gian hơn.
Cơ quan quản lý an ninh mạng phát hành các quy tắc dự thảo sâu rộng, điều chỉnh sử dụng các thuật toán như trên. Hiện đề xuất được mở lấy ý kiến cho đến ngày 26 tháng 9 và chưa xác định ngày thực hiện cụ thể. Các quy tắc mang tính đột phá có thể tạo ra một cuộc đụng độ giữa những gã khổng lồ công nghệ của Trung Quốc, vốn buộc phải tuân thủ nhiều quy định hơn trong 10 tháng qua và Bắc Kinh đang tìm cách kiềm chế quyền lực của nhóm này. Theo các chuyên gia, quy tắc thuật toán sắp tới của Trung Quốc sẽ được thực hiện dưới sự theo dõi chặt chẽ của các quốc gia và công ty công nghệ trên thế giới, xem xét tầm ảnh hưởng đối với các mô hình kinh doanh và đổi mới. Kendra Schaefer, đối tác có trụ sở tại Bắc Kinh tại công ty tư vấn Trivium Trung Quốc cho biết: “Các công ty sẽ có nhiều điều muốn nói trước bởi động thái này có khả năng tái cấu trúc mô hình kinh doanh. Các quy tắc cũng đã đặt ra câu hỏi về việc thực thi sẽ diễn ra như thế nào và các cơ quan quản lý xâm nhập sâu đến đâu để đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ quy định.
Dưới đây là một số điểm chính trong quy tắc dự thảo: Các công ty không được thiết lập các thuật toán khiến người dùng “nghiện” hoặc phải chi trả số tiền lớn để sử dụng. Các nhà cung cấp dịch vụ cần thông báo cho người dùng một cách rõ ràng về các dịch vụ đề xuất theo thuật toán mà họ cung cấp. Người dùng cần tìm cách tắt các dịch vụ đề xuất theo thuật toán, đồng thời nên chọn lọc, sửa đổi hoặc xóa những dịch vụ không cần thiết. Khi áp dụng thuật toán vào tiếp thị hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng, công ty không được sử dụng thuật toán để ăn gian giá cả và điều kiện giao dịch. Bất kỳ hành vi vi phạm quy định nào cũng có thể bị phạt tiền từ 5.000 nhân dân tệ đến 30.000 nhân dân tệ (773 USD đến 4.637 USD).
Các quy tắc được đề xuất này được đưa ra khi chính phủ Trung Quốc tăng cường áp đặt quy định đối với những gã khổng lồ công nghệ trong năm ngoái, chủ yếu với danh nghĩa ngăn chặn các hoạt động độc quyền và tăng cường bảo vệ dữ liệu. Thuật toán đề xuất được hình thành từ mã được cung cấp thông tin cụ thể về người dùng để giúp cung cấp kết quả phù hợp hơn. Nhưng mã của thuật toán không được công khai và điều này sẽ gây khó khăn cho quá trình kiểm tra theo quy định. Các nhà chức trách thực hiện thuật toán “đánh giá bảo mật” và kiểm tra các dịch vụ khuyến nghị theo các quy tắc dự thảo. Ngược lại, các công ty phải hợp tác và cung cấp bất kỳ hỗ trợ kỹ thuật hoặc dữ liệu cần thiết.
Quyết định này sẽ mang lại cho cơ quan quản lý ở Trung Quốc quyền lực lớn hơn những đồng thời đưa ra một số thách thức: Trước hết cần có năng lực kỹ thuật, quy trình quan liêu giải quyết và sắp xếp. Thứ hai sự xâm nhập của nhà nước có khả năng dẫn đến một cuộc đụng độ giữa những gã khổng lồ công nghệ và chính quyền. Thứ ba là vấn đề quyền riêng tư của các công ty bởi mã thuật toán là thông tin độc quyền.
Nhiều gã khổng lồ công nghệ của Trung Quốc không trực tiếp kiếm tiền từ các thuật toán, thay vào đó, chúng được sử dụng để hướng người tiêu dùng đến sản phẩm. Ví dụ: khách hàng sẽ nhận được nội dung đề xuất tương tự như video vừa xem, công ty sẽ kiếm tiền từ đó thông qua quảng cáo. Do vậy, các quy tắc mới nhất dường như buộc doanh nghiệp thay đổi về mô hình kinh doanh. Ziyang Fan, người đứng đầu bộ phận thương mại kỹ thuật số tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cho hay: “Vẫn chưa thể xác định tác động cụ thể đối với hoạt động và lợi nhuận. Điều này phụ thuộc vào một số yếu tố, chẳng hạn như mức độ thực thi và phản ứng của thị trường. Có bao nhiêu người dùng sẽ chọn tắt thuật toán nếu hoạt động này mang lại trải nghiệm người dùng tối ưu?”
Khi sự giao thoa giữa công nghệ và cuộc sống hàng ngày ngày càng tăng, các quốc gia và khu vực trên thế giới tìm cách điều chỉnh công nghệ và các công ty đứng sau. Kết quả là các phương thức tiếp cận khác nhau ra đời. Trong lĩnh vực thuật toán, Trung Quốc đặc biệt tập trung vào tính năng đề xuất của công nghệ, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu đang thảo luận về các luật rộng hơn về trí tuệ nhân tạo. Đầu năm nay, Liên minh châu Âu đã ban hành một dự thảo luật có tên là Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo với mục đích tạo điều kiện cho “sự phát triển một thị trường duy nhất cho các ứng dụng AI hợp pháp, an toàn và đáng tin cậy” và thúc đẩy đổi mới trong không gian.
Luật có “các yêu cầu cụ thể nhằm giảm thiểu nguy cơ phân biệt đối xử theo thuật toán”. Nhưng có một số điểm khác biệt với các quy tắc thuật toán của Trung Quốc. Ông Fan chỉ ra EU tuân theo “cách tiếp cận dựa trên rủi ro” trong khi các quy tắc của Trung Quốc “không phân biệt mức độ rủi ro và áp dụng cho tất cả việc sử dụng công nghệ khuyến nghị thuật toán”, bao gồm một loạt các ngành từ giao hàng thực phẩm đến giáo dục.
Các quy tắc của Trung Quốc “nhắm mục tiêu các thuật toán trực tiếp ở cấp người dùng và sản phẩm”, chẳng hạn như khả năng người dùng tắt thuật toán, như đã nêu trong các quy tắc được đề xuất, Fan nói thêm. Sau khi được ban hành, luật về thuật toán của Trung Quốc sẽ được theo dõi chặt chẽ trên khắp thế giới khi các nhà chức trách cố gắng tìm ra cách điều chỉnh công nghệ trong tương lai. Một chuyên gia nhận định: “Đây sẽ là một ví dụ toàn cầu. Các công ty công nghệ ở nước ngoài sẽ xem doanh nghiệp Trung Quốc xử lý vấn đề. Nếu họ thay đổi mô hình kinh doanh, nếu họ có thể thành công bất chấp các quy định về quy trình thuật toán, thì có rất ít lý do để… các chính phủ nước ngoài không ra quyết định tương tự. Nếu họ thất bại và không có lợi nhuận như mong đợi, các cổ đông thất vọng, đó cũng là điều tồi tệ. Sau cùng củng cố lập luận không thể thực hiện các quy định thuật toán mà không có tác động bất lợi cho sự đổi mới”.
TL
