Malaysia âm thầm hưởng lợi từ cơn sốt AI

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đưa một số doanh nghiệp châu Á, như Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC), Samsung Electronics và SK Hynix, trở thành những tên tuổi nổi bật trên bản đồ công nghệ toàn cầu, trong bối cảnh nhu cầu đối với các dòng bán dẫn hiệu năng cao tăng mạnh.

Trong khi đó, Malaysia lại đang nổi lên như một bên hưởng lợi thầm lặng từ làn sóng AI.

Với vai trò là trung tâm sản xuất vi mạch ở các công đoạn giá trị gia tăng thấp hơn, đồng thời là điểm đến của làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu, Malaysia đang duy trì đà tăng trưởng tích cực trong bối cảnh nhiều nền kinh tế láng giềng chịu sức ép từ thuế quan của Mỹ và chi phí năng lượng tăng do xung đột tại Trung Đông.

Theo số liệu thống kê được Chính phủ Malaysia công bố ngày 14/8, kinh tế nước này tăng 6% trong quý 2 so với cùng kỳ năm ngoái, cao hơn mức tăng 5,4% ghi nhận trong ba tháng đầu năm.

Động lực chính đến từ mức tăng 7,5% của lĩnh vực sản xuất, phần lớn liên quan đến hoạt động sản xuất chip, và mức tăng 6,6% của lĩnh vực xây dựng, được hỗ trợ bởi làn sóng phát triển trung tâm dữ liệu. Nhà nghiên cứu Robert Walker thuộc Viện Lowy nhận định Malaysia là một trường hợp điển hình cho thấy cách một nền kinh tế có thể khai thác cơ hội từ quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng AI.

Những lợi ích từ chiến lược này đang ngày càng thể hiện rõ trong triển vọng tăng trưởng của Malaysia.

Ngành công nghiệp bán dẫn của Malaysia có lịch sử hơn nửa thế kỷ. Từ thập niên 1970, nhiều tập đoàn quốc tế, trong đó có Intel, đã bắt đầu xây dựng nhà máy tại đây, nhờ sức hấp dẫn của các khu thương mại tự do và hệ thống cảng nằm trên eo biển Malacca, một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới. Malaysia vì vậy từng được gọi là “Thung lũng Silicon của phương Đông”.

Intel là một trong những ông lớn sản xuất công nghệ mở nhà máy ở Malaysia và duy trì hoạt động cho tới nay

Về sau, Malaysia dần đánh mất vị thế vào Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc, khi hai nền kinh tế này phát triển được các nhà sản xuất bán dẫn nội địa có quy mô và năng lực vượt trội. Dù vậy, Malaysia vẫn xây dựng được vai trò quan trọng trong các công đoạn “hậu kỳ” của chuỗi cung ứng bán dẫn, chủ yếu gồm đóng gói, lắp ráp và kiểm định.

Theo số liệu của Chính phủ Malaysia, nước này hiện chiếm 13% thị trường các quy trình hậu kỳ nói trên, chỉ đứng sau Trung Quốc, đồng thời là nhà xuất khẩu bán dẫn lớn thứ sáu thế giới. Ngành bán dẫn đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của Malaysia.

Gareth Leather, nhà kinh tế cấp cao khu vực châu Á tại Capital Economics, cho rằng Malaysia đang được hưởng lợi do bán dẫn là mặt hàng có nhu cầu cao nhất hiện nay và cũng là lĩnh vực mà nước này có năng lực sản xuất. Dù không nằm ở phân khúc cao cấp nhất, nhu cầu mạnh vẫn giúp ngành này duy trì kết quả kinh doanh tích cực.

Trong thập kỷ qua, Malaysia cũng được hưởng lợi từ xu hướng các doanh nghiệp toàn cầu dịch chuyển một phần hoạt động sản xuất ra khỏi Trung Quốc nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị, thường được gọi là chiến lược “Trung Quốc cộng một”.

Khi căng thẳng tiếp tục leo thang trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Malaysia vẫn thu hút được dòng vốn quốc tế. Theo số liệu thống kê của Malaysia, đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2025 tăng 41% so với năm trước, đạt 66 tỷ ringgit, tương đương khoảng 16 tỷ USD.

Sam Cheong, Giám đốc bộ phận tư vấn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại ngân hàng UOB của Singapore, nhận định bất ổn địa chính trị đang làm gia tăng tầm quan trọng của các địa điểm trung lập và đáng tin cậy. Theo ông, vị trí gần Singapore, quan hệ thương mại rộng, môi trường pháp lý ổn định và cam kết đối với thương mại dựa trên luật lệ giúp Malaysia tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư trong bối cảnh sự chắc chắn trở nên khan hiếm.

Dù Malaysia cũng chịu tác động từ thuế quan của Mỹ, mức thuế áp dụng với nước này nhìn chung tương đồng với các nền kinh tế Đông Nam Á khác và thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc. Đợt thuế quan mới nhất được Mỹ công bố tháng trước cũng bao gồm ngoại lệ đối với chất bán dẫn, qua đó phần nào bảo vệ ngành công nghiệp chủ lực của Malaysia.

Ông Leather cho rằng mức thuế cao hơn đối với Trung Quốc đã thúc đẩy xu hướng đa dạng hóa thương mại, và Malaysia là một trong những nền kinh tế được hưởng lợi từ quá trình tái định hình chuỗi cung ứng này.

Một trong những địa phương hưởng lợi rõ nét là bang Johor ở miền nam Malaysia, nơi đang nổi lên như một trung tâm phát triển trung tâm dữ liệu. Trong những năm gần đây, Johor đã thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư từ các công ty như TikTok, Nvidia và Microsoft để xây dựng trung tâm dữ liệu trên các khu đồn điền dầu cọ cũ. Theo công ty nghiên cứu Baxtel, Johor chiếm 76 trong tổng số 187 trung tâm dữ liệu đang hoạt động và dự kiến của Malaysia, trở thành thị trường lớn thứ sáu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Năm ngoái, chính quyền tiểu bang này cũng ra mắt khu kinh tế đặc biệt với Singapore, qua đó thu hút 77 tỷ ringgit vốn đầu tư.

Quang cảnh khu kinh tế đặc biệt Johor - Singapore, nằm tại tiểu bang Johor Bahru, Malaysia

Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh của các trung tâm dữ liệu cũng làm dấy lên lo ngại về tiêu thụ điện và nước. Tại Johor và một số bang khác của Malaysia, các nhóm hoạt động địa phương đã tổ chức biểu tình, bày tỏ quan ngại về áp lực hạ tầng và môi trường.

Vai trò ngày càng lớn của Malaysia trong thương mại bán dẫn cũng khiến nước này đối mặt với một rủi ro địa chính trị khác: nguy cơ chip Mỹ bị tuồn trái phép sang Trung Quốc. Malaysia nhiều lần bị một số chính trị gia Mỹ cáo buộc là điểm trung chuyển cho các dòng chip cao cấp thuộc diện kiểm soát xuất khẩu sang Trung Quốc.

Năm ngoái, Singapore đã truy tố ba người đàn ông trong một vụ gian lận trị giá 390 triệu USD, liên quan đến nghi vấn bán chip Nvidia thông qua Malaysia cho Trung Quốc. Trong năm nay, Nvidia cũng đã tăng cường thẩm định đối với các khách hàng mua chip tại Malaysia.

Dưới sức ép từ Mỹ, Malaysia đã siết chặt các quy định liên quan đến luồng lưu chuyển bán dẫn, đồng thời tăng cường giám sát việc sử dụng chip trong các trung tâm dữ liệu.

Theo các nhà phân tích, nguồn thu chính thức mà Malaysia có thể thu được từ hoạt động buôn bán bán dẫn bất hợp pháp là không đáng kể so với những rủi ro tiềm ẩn. Với một nền kinh tế cần duy trì quan hệ cân bằng với cả Mỹ và Trung Quốc, vấn đề này đặt Malaysia vào vị thế nhạy cảm.

Ông Walker thuộc Viện Lowy đánh giá đây là một điểm yếu đáng kể của Malaysia, đồng thời cho rằng Washington có thể mất kiên nhẫn nếu tình trạng rò rỉ chip tiếp diễn. Theo ông, Malaysia cần nghiêm túc hơn trong việc trấn áp các hoạt động buôn lậu liên quan đến bán dẫn.