Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi) mở cánh cửa thu hút doanh nhân xuất sắc vào bộ máy Nhà nước

Thủ tướng Phạm Minh Chính trao đổi với các doanh nghiệp. Ảnh: VGP

Ngày 24/6, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi) với tỷ lệ gần như tuyệt đối – 418/423 đại biểu tán thành. Luật mới mở ra một cơ chế mang tính đột phá: cho phép cơ quan nhà nước ký hợp đồng với doanh nhân, chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi để đảm nhiệm một số nhiệm vụ vốn thuộc về công chức lãnh đạo, quản lý.

Đây không chỉ là thay đổi mang tính kỹ thuật trong cách vận hành công vụ. Nó phản ánh một tư duy cải cách sâu rộng: Nhà nước đang dần mở rộng cửa với xã hội, sẵn sàng chào đón nguồn lực bên ngoài có trình độ cao tham gia đóng góp cho lợi ích chung.

Cơ hội cho nhân tài ngoài khu vực công lập

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật Cán bộ, công chức sửa đổi là việc chính thức mở đường pháp lý để mời gọi nhân tài ngoài khu vực công lập tham gia bộ máy nhà nước thông qua cơ chế hợp đồng. Những cá nhân đủ tiêu chuẩn – có thể là một doanh nhân xuất sắc, một nhà khoa học đầu ngành, hay một luật sư dày dạn kinh nghiệm – hoàn toàn có thể được mời đảm nhiệm những công việc cụ thể, có thời hạn, và gắn với kết quả rõ ràng.

Đây là sự thay đổi lớn, đặc biệt trong bối cảnh trước đây công chức gần như phải đi theo một lộ trình khép kín: thi tuyển, biên chế, bổ nhiệm, thăng tiến. Nhiều ý kiến trong quá trình thảo luận luật cho rằng mô hình này đã không còn phù hợp với những yêu cầu ngày càng đa dạng, phức tạp của công vụ hiện đại – nơi mà hiệu quả, sáng tạo và tốc độ ngày càng được ưu tiên.

Theo luật mới, ngân sách nhà nước sẽ chi trả cho các hợp đồng này, nhưng không dùng đến quỹ lương hiện tại hay kinh phí khoán chi hành chính. Bộ Tài chính sẽ xây dựng một cơ chế tài chính riêng biệt để đảm bảo minh bạch, hiệu quả, tránh xung đột lợi ích và không làm phình to bộ máy.

Đặc biệt, luật khẳng định rõ: không hình thành một loại hình “công chức hợp đồng” mới. Việc ký hợp đồng chỉ được áp dụng trong những trường hợp đặc thù, thiếu hụt nhân lực, và hoàn toàn không ảnh hưởng đến cơ cấu nhân sự chính thức trong hệ thống hành chính.

Sáng 24/6, với 418/423 đại biểu tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi)

Thu hút người tài, hiện đại hóa nền công vụ

Song song với cơ chế hợp đồng, luật mới cũng đặt nền móng cho một chính sách dài hạn về thu hút và đãi ngộ người có tài năng vào khu vực công. Theo đó, Nhà nước sẽ có những chính sách đặc biệt dành cho sinh viên xuất sắc, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành, doanh nhân tiêu biểu… để họ có thể cống hiến trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và tổ chức chính trị – xã hội.

Người tài – theo định nghĩa trong luật – là những cán bộ, công chức có trình độ vượt trội, tư duy đổi mới, sáng tạo, có thành tích nổi bật và tạo ra sản phẩm cụ thể đóng góp vào lợi ích chung. Họ sẽ được hưởng chính sách đãi ngộ riêng, không bị trói buộc bởi các tiêu chí cứng nhắc như thời gian công tác hay ngạch bậc.

Chính phủ sẽ xây dựng một khung cơ chế thu hút – sử dụng – đãi ngộ nhân lực chất lượng cao, với kinh phí bảo đảm từ ngân sách nhà nước. Cùng với đó là ba hình thức tiếp cận linh hoạt: Tiếp nhận làm công chức chính thức; Ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý; Ký hợp đồng làm chuyên môn, nghiệp vụ cụ thể.

Đây là các phương án cho phép tận dụng tối đa nguồn lực từ xã hội, mà vẫn đảm bảo giữ được nguyên tắc hiệu quả, minh bạch và không làm rối loạn hệ thống.

Đáng chú ý, luật cũng bỏ quy định phân biệt giữa công chức cấp xã và cấp tỉnh. Thay vào đó, nếu đáp ứng tiêu chuẩn trình độ đào tạo, công chức cấp xã có thể được chuyển đổi theo quy định chung – giúp hệ thống công vụ thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà cho hay luật mới đã bổ sung các cơ chế quản lý và sử dụng cán bộ, công chức theo hướng minh bạch, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu cải cách nền hành chính.

Ngoài ra, việc đánh giá và sử dụng công chức theo vị trí việc làm và kết quả công việc cũng là một điểm nhấn. Thay vì xét thâm niên hay hồ sơ lý lịch, cán bộ, công chức sẽ được đánh giá dựa trên sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực tế. Cách tiếp cận này giúp nền công vụ tiến gần hơn tới mô hình hiện đại – linh hoạt, có khả năng thích nghi cao và đề cao thành quả.

Việc thông qua Luật Cán bộ, công chức sửa đổi là một bước đi quyết đoán và cần thiết trong tiến trình cải cách hành chính. Cho phép ký hợp đồng với nhân tài ngoài hệ thống là cách làm đúng hướng, phù hợp với xu thế thời đại. Tuy nhiên, đây cũng là bài toán thách thức – cần sự giám sát chặt chẽ, cơ chế minh bạch, và một tầm nhìn dài hạn để tránh tình trạng “hợp đồng tràn lan” hoặc lạm dụng chính sách.

Từ ngày 1/7/2025, luật sẽ chính thức có hiệu lực. Riêng các quy định về đánh giá công chức theo kết quả công việc sẽ được áp dụng từ 1/1/2026. Trong thời gian tới, các bộ, ngành và địa phương cần chủ động chuẩn bị, xây dựng quy trình thực hiện cụ thể để biến tư duy cải cách thành hiện thực cải cách – giúp nền hành chính công Việt Nam thêm hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.