Từ ngày 18/8 đến 13/9/2022, một nghiên cứu chi tiết đã được tiến hành để đánh giá hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19. Nghiên cứu này bao gồm việc khảo sát 355 doanh nghiệp ở 46 tỉnh/thành phố và thảo luận với 9 hiệp hội doanh nghiệp tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, cùng với sự tham gia của 11 cơ quan thực thi chính sách.
Kết quả khảo sát cho thấy có những tín hiệu tích cực về sự hồi phục của doanh nghiệp trong năm 2022, như tăng trưởng doanh thu đạt con số ấn tượng (10,4%). Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn vào dữ liệu, ta nhận thấy tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi hiệu ứng xuất phát điểm thấp do sự suy giảm mạnh trong giai đoạn đại dịch. Theo tính toán dựa trên số liệu khảo sát, tốc độ tăng trưởng thực tế của năm 2022 so với năm 2019 chỉ đạt 0,8%, tức là doanh nghiệp mới chỉ tiến gần đến mức trước khi đại dịch xảy ra. Điều này đặt ra một thách thức quan trọng, đòi hỏi sự can thiệp của Nhà nước để hỗ trợ và thúc đẩy tăng trưởng trong những năm tiếp theo.
Nghiên cứu đã xác định chín nhóm thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt, bao gồm: Sự gia tăng lạm phát và giá cả hàng hóa/nguyên vật liệu; rủi ro từ khủng hoảng và tăng chi phí trực tiếp từ nhà cung cấp; chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu do tay nghề thấp/thiếu kỹ năng; khó khăn trong hoạt động dịch vụ hậu cần (logistics) và không đảm bảo; thiếu nguồn lao động; sự thay đổi và thiếu minh bạch trong quản lý/môi trường/xã hội; rủi ro liên quan đến công nghệ/kỹ thuật số và an ninh mạng; rủi ro về đạo đức/pháp lý/uy tín của nhà phân phối/bên trung gian và đại lý; khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng.
Trong số đó, có 3 thách thức quan trọng nhất trong giai đoạn 2022-2023: Sự gia tăng lạm phát và giá cả hàng hóa/nguyên vật liệu ảnh hưởng đến 70,1% tổng số doanh nghiệp khảo sát; rủi ro từ khủng hoảng và tăng chi phí trực tiếp từ nhà cung cấp, ảnh hưởng đến 62,3% tổng số doanh nghiệp khảo sát; chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu do tay nghề thấp/thiếu kỹ năng, ảnh hưởng đến 33,2% tổng số doanh nghiệp khảo sát.
So sánh với các nghiên cứu khác, kết quả này khớp khá tương đồng. Ví dụ, nghiên cứu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong quý II/2022 đã nhận thấy chi phí logistics, nguyên vật liệu đầu vào và chi phí vốn đang gây áp lực lên lợi nhuận của các doanh nghiệp. Ngoài ra, báo cáo từ Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cũng cho biết 1/3 doanh nghiệp thành viên của Hiệp hội gặp khó khăn trong vấn đề cung cấp lao động.
Khó khăn tài chính vẫn là một vấn đề lớn đối với doanh nghiệp, ngay cả sau khi các biện pháp phong tỏa đã được dỡ bỏ, với tỷ lệ 52,3% doanh nghiệp khảo sát trong năm 2022 gặp khó khăn về tài chính. Tình hình này vẫn cao hơn so với năm 2019, trước khi đại dịch bùng phát. 
Nguyên nhân gây khó khăn về tài chính vẫn giữ nguyên từ trước và trong thời gian đại dịch, bao gồm việc cô đọng các khoản phải thu, tăng cao chi phí sản xuất kinh doanh, lãi suất vay tăng cao và khả năng thanh toán các khoản vay/nợ bị ảnh hưởng.
Trong bối cảnh này, chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã có những tác động tích cực đối với doanh nghiệp. Theo khảo sát, 85,1% doanh nghiệp khẳng định rằng các biện pháp hỗ trợ của Nhà nước đã giúp ích đáng kể cho hoạt động kinh doanh của họ. Các biện pháp như giảm thuế, giảm lãi suất vay, giảm phí, hỗ trợ tài chính và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi đã nhận được sự đánh giá cao từ phía doanh nghiệp.
Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả bền vững của chính sách hỗ trợ, cần có sự cải thiện về minh bạch, tính linh hoạt và tập trung vào những vấn đề gặp khó khăn nhất của doanh nghiệp. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ cần được triển khai một cách liên tục và hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và giúp khắc phục những thách thức quan trọng nhất mà doanh nghiệp đang đối mặt.
Tổng kết lại, nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Mặc dù có những tín hiệu tích cực về hồi phục của doanh nghiệp, nhưng vẫn cần có những biện pháp và chính sách hỗ trợ tiếp tục để đảm bảo tăng trưởng bền vững và phục hồi kinh tế sau đại dịch.
PV (t/h)
