Kinh tế xanh và tuần hoàn đã trở thành yếu tố bắt buộc đối với các doanh nghiệp (DN) trong ngành dệt may và da giày. Theo Tổng cục Thống kê, xuất khẩu các mặt hàng dệt may của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm đã giảm mạnh, gây áp lực lớn đối với các DN trong ngành.
Trong số đó, xuất khẩu dệt may giảm 17,8% đạt 12,32 tỷ USD, xuất khẩu xơ sợi giảm 27% đạt 1,73 tỷ USD. Đồng thời, xuất khẩu giày dép cũng giảm gần 14% đạt hơn 8,18 tỷ USD và xuất khẩu túi xách, vali, ô - dù... giảm 5,5% đạt 1,55 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Các DN trong ngành dệt may và da giày đang phải đối mặt với khó khăn trong việc tìm kiếm đơn hàng xuất khẩu và dự báo tình hình khó khăn này có thể kéo dài trong cả năm.
Theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Lê Tiến Trường, một số yếu tố chính gây ra sự suy giảm này bao gồm đồng tiền mạnh hơn 20% so với các quốc gia cạnh tranh, lãi suất cao ở Việt Nam và giá điện tăng 3%. Điều này đang tạo ra áp lực lớn đối với DN trong ngành.
Ông Trần Như Tùng, Chủ tịch HĐQT Công ty dệt may - đầu tư - thương mại Thành Công và Phó Chủ tịch Hội Dệt may Việt Nam, đã đánh giá rằng sự suy giảm trong ngành dệt may có nhiều nguyên nhân. Trước tiên, tiêu thụ toàn cầu đang giảm đi, đặc biệt là thị trường lớn như Mỹ và châu Âu (EU) đang chịu sự suy thoái mạnh mẽ.
Ngoài ra, việc các doanh nghiệp dệt may của Bangladesh đạt được chứng chỉ "xanh" toàn cầu như ESG (chỉ số môi trường, xã hội và quản trị) và chuẩn LEED (định hướng thiết kế về năng lượng và môi trường) cũng đã tạo ra lợi thế cạnh tranh cho ngành dệt may của nước này. Điều này giúp Bangladesh vẫn thu hút được đơn hàng và có sự tăng trưởng nhẹ trong quý đầu năm 2023.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO) - ông Diệp Thành Kiệt, cũng chia sẻ quan điểm này. Ông nhận định rằng tình hình thị trường vẫn đang lao dốc mạnh mẽ, đặc biệt là thị trường EU bị ảnh hưởng nặng nề bởi xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine, suy thoái kinh tế hậu Covid-19 và các vấn đề liên quan đến chính sách bảo vệ môi trường. Ông cũng nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế xanh và tuần hoàn không chỉ là khuyến khích mà đã trở thành một yếu tố bắt buộc đối với các DN.
Liên minh châu Âu (EU) đã đưa ra các tiêu chuẩn về kinh tế xanh và tuần hoàn thông qua luật Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Hiện tại, CBAM chỉ áp dụng cho một số mặt hàng có nguy cơ ô nhiễm cao như thép, xi măng, phân bón, nhôm, điện và hydro, nhưng sau này sẽ được mở rộng cho các mặt hàng khác. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam, vì EU, Mỹ và Nhật Bản là các thị trường xuất khẩu chính của nước ta. Do đó, các DN trong ngành dệt may và da giày cần thực hiện các tiêu chuẩn này nếu muốn tiếp tục xuất khẩu sang các thị trường lớn này.
Trần Như Tùng, Chủ tịch HĐQT Vinatex, đã đề xuất rằng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành, DN cần sự hỗ trợ từ nhà nước. Ông đề xuất khuyến khích DN thực hiện các tiêu chuẩn xanh toàn cầu bằng cách giảm thuế thu nhập DN từ 20%/năm xuống còn 18%/năm trong một khoảng thời gian nhất định. Ngoài ra, ông cũng đề nghị áp dụng chính sách vay đầu tư với lãi suất ưu đãi hơn cho DN dệt may so với lãi suất vay thông thường trên thị trường.
Liên kết với các đối tác cung cấp dịch vụ là một giải pháp quan trọng để hỗ trợ các doanh nghiệp (DN) trong ngành dệt may và da giày đạt được các tiêu chuẩn và yêu cầu của thị trường. Việc này không chỉ giúp DN nhanh chóng chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh mà còn tạo ra lợi ích thiết thân và giúp tận dụng các tiến bộ trong khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Một số DN lớn trong ngành dệt may đã thực hiện quá trình chuyển đổi theo tiêu chí xanh thông qua việc liên kết với các đối tác cung cấp dịch vụ. Ví dụ, Tập đoàn Dệt may Việt Nam đã tiến hành phát triển các khu công nghiệp đầu tư vào dệt nhuộm theo tiêu chuẩn xanh nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Công ty dệt may - đầu tư - thương mại Thành Công cũng đã dành khoảng 10% lợi nhuận hàng năm để đầu tư vào quá trình chuyển đổi và số hóa.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR), ngành dệt may và da giày ở Việt Nam đều đối mặt với quy mô dự án nhỏ và công nghệ cơ bản trung bình thấp, gây khó khăn trong việc thay đổi đầu vào năng lượng và chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo. Những vấn đề này khiến cho việc chuyển đổi sang sản xuất xanh và sử dụng năng lượng tái tạo gặp nhiều rào cản. Điều này càng trở nên khó khăn hơn khi chuỗi cung ứng toàn cầu yêu cầu các chứng minh về sản xuất xanh và sử dụng năng lượng tái tạo.
TS Võ Trí Thành cho biết, chuyển đổi xanh không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành lợi ích thiết thân của DN. Để đạt được các tiêu chuẩn và yêu cầu của thị trường một cách nhanh chóng và hiệu quả, việc liên kết với các đối tác cung cấp dịch vụ là một giải pháp tốt và nhanh chóng. Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và chuyển đổi số, việc áp dụng và tận dụng các tiến bộ này có thể giúp DN chuyển đổi mô hình tăng trưởng hiện tại sang kinh tế xanh một cách nhanh chóng hơn.
Đồng thời, vai trò của nhà nước cũng rất quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Nhà nước cần đảm nhận vai trò dẫn dắt và cung cấp thông tin cho thị trường, đồng thời xây dựng các chính sách liên quan để hỗ trợ và thúc đẩy việc chuyển đổi xanh trong ngành dệt may và da giày. Sự hỗ trợ từ nhà nước có thể bao gồm việc tạo ra các chính sách khuyến khích và ưu đãi, đồng thời cung cấp hướng dẫn và hỗ trợ về quy định về sản xuất xanh và sử dụng năng lượng tái tạo.
Trong tương lai, việc liên kết với các đối tác cung cấp dịch vụ và sự hỗ trợ từ nhà nước sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp ngành dệt may và da giày của Việt Nam vượt qua khó khăn, thích ứng với xu hướng kinh tế xanh, và tạo ra sự phát triển bền vững trong lĩnh vực này.
Châu Giang
