Khi nào đường sắt đô thị ở Việt Nam sẽ thực sự bứt tốc?

Cần thống nhất cao và tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi”

Đường sắt đô thị ở Việt Nam sẽ thực sự bứt tốc khi các dự án được triển khai với sự quyết tâm và đồng bộ từ tất cả các cấp chính quyền và đơn vị liên quan. Điều này bao gồm việc khẩn trương hoàn thiện các đề án đầu tư, áp dụng các cơ chế đột phá và giải quyết triệt để các vấn đề về tài chính và kỹ thuật. Hơn nữa, cần có sự thống nhất cao và tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi” trong triển khai, đồng thời rút kinh nghiệm từ các dự án trước đó để tránh lặp lại sai lầm. Khi những yếu tố này được đáp ứng, hệ thống đường sắt đô thị sẽ có cơ hội bứt tốc và đóng góp hiệu quả vào sự phát triển bền vững của giao thông công cộng tại các đô thị lớn.

Dự án đường sắt đô thị ở Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn cần thêm thời gian để đạt được bước đột phá. Mặc dù một số tuyến đường sắt đô thị như tuyến Cát Linh - Hà Đông đã được đưa vào vận hành, nhiều dự án quan trọng khác vẫn đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm. Khi các tuyến đường sắt đô thị chính yếu hoàn tất và chính thức đưa vào sử dụng, cùng với việc hoàn thiện hạ tầng hỗ trợ và cơ sở vật chất, hệ thống giao thông công cộng này sẽ bứt tốc và tạo ra bước chuyển mình lớn cho giao thông đô thị ở Việt Nam.

Thách thức lớn nhất đối với sự bứt tốc của đường sắt đô thị là sự đồng bộ hóa giữa các dự án khác nhau và sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng. Hiện tại, nhiều dự án vẫn đang gặp phải vấn đề về tiến độ và ngân sách, gây ảnh hưởng đến kế hoạch triển khai đồng bộ. Khi các vấn đề này được giải quyết và các tuyến đường sắt đô thị hoạt động ổn định, chúng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tắc nghẽn giao thông và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Để đường sắt đô thị ở Việt Nam thực sự bứt tốc, cần có sự hỗ trợ tích cực từ các chính sách quy hoạch, đầu tư đồng bộ và sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân. Chính phủ cần đẩy mạnh các biện pháp hỗ trợ tài chính và pháp lý, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án đang trì trệ. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích của giao thông công cộng và khuyến khích sử dụng phương tiện này cũng là yếu tố quan trọng để đường sắt đô thị phát triển nhanh chóng và bền vững.

Sau gần 15 năm chờ đợi, TP. Hà Nội đã chính thức đưa vào khai thác đoạn đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội dài 8,5 km, bao gồm 8 ga. Đây là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên do UBND TP. Hà Nội trực tiếp đầu tư và vận hành, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc phát triển hệ thống giao thông công cộng của thành phố.

Mặc dù chưa hoàn thành toàn bộ tuyến và chưa kết nối trực tiếp với tuyến số 2A Cát Linh - Hà Đông, đoạn đường sắt này đã trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều người dân. Tuyến đường sắt này chạy từ khu vực ngoại thành vào trung tâm Hà Nội, góp phần giải tỏa áp lực giao thông và đáp ứng nhu cầu di chuyển ngày càng tăng của cư dân đô thị.

Điều kiện cần thiết để hệ thống đường sắt đô thị bứt tốc

Hiên nay, việc đưa vào hoạt động một phần của dự án không chỉ giúp giảm bớt ùn tắc giao thông mà còn cung cấp những bài học quý giá cho UBND TP. Hà Nội và các đơn vị liên quan. Những kinh nghiệm từ giai đoạn đầu này sẽ là nền tảng quan trọng cho việc hoàn thiện đoạn đi ngầm còn lại và triển khai các tuyến đường sắt đô thị mới trong tương lai.

Dù dự kiến hoàn thành toàn bộ vào năm 2027, dự án Xây dựng tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội vẫn sẽ lập kỷ lục về sự chậm trễ. Với hơn 18 năm triển khai, nhiều lần gia hạn và tăng vốn đầu tư, dự án này gặp phải những vấn đề đáng lo ngại. Thời gian kéo dài gần như tương đương với thời gian một đứa trẻ trưởng thành, trong khi hệ thống giao thông công cộng của Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh vẫn chưa được cải thiện đáng kể.

Sự chậm trễ này xuất phát chủ yếu từ quy mô và tính phức tạp của dự án, cùng với hạn chế về kinh nghiệm của chủ đầu tư trong việc quản lý các dự án lớn và kỹ thuật cao. Đây là vấn đề phổ biến ở nhiều quốc gia trong giai đoạn đầu phát triển đường sắt đô thị, nhưng khoảng thời gian 15 - 20 năm để hoàn thành một tuyến đường sắt đô thị vẫn là quá dài và khó chấp nhận.

Theo Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị, Việt Nam sẽ hoàn chỉnh mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM vào năm 2035. Để đạt được mục tiêu này, Hà Nội cần hoàn thành khoảng 76% tổng chiều dài các tuyến trong 10 năm tới, trong khi TP. HCM phải hoàn thành khoảng 183 km đến năm 2035 và thêm 168 km đến năm 2045, nâng tổng chiều dài lên khoảng 351 km.

Hiện tại, Đề án tổng thể đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. HCM đến năm 2035 đang được các lãnh đạo thành phố phối hợp chặt chẽ với Bộ Giao thông Vận tải để hoàn thiện. Mặc dù đề án đang trong quá trình hoàn thiện với nhiều cơ chế đột phá, để đạt được mục tiêu đề ra, cần phải rút ra bài học từ những khó khăn trong suốt 20 năm phát triển đường sắt đô thị. Quá trình xây dựng đề án cần phải được thực hiện một cách nghiêm túc, toàn diện và kỹ lưỡng, đồng thời phải có sự đồng thuận cao từ hệ thống chính trị để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Để hệ thống đường sắt đô thị có thể thực sự phát triển mạnh mẽ, cần có sự quyết tâm cao từ tất cả các cấp chính quyền và các bên liên quan. Tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi” cần được truyền tải rõ ràng để tạo ra sự thống nhất và quyết tâm trong triển khai các dự án. Việc đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong quá trình thực hiện sẽ là điều kiện tiên quyết để đường sắt đô thị bứt tốc, tương tự như thành công trong việc phát triển các tuyến đường bộ cao tốc trong thời gian qua.

Những điều kiện này chính là cơ sở để đường sắt đô thị có thể đạt được sự phát triển nhanh chóng trong thời gian tới. Với sự đồng hành của tất cả các bên liên quan và sự quyết tâm trong công tác triển khai, hệ thống đường sắt đô thị có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển giao thông công cộng của các thành phố lớn.

Nghệ Nhân