Hòn Nghệ sau sáp nhập: Đánh thức tiềm năng từ biển

Nhưng nếu chỉ nhìn Hòn Nghệ như một xã đảo nhỏ bé giữa biển Tây thì có lẽ chưa đủ.

Giá trị từ biển

Một năm sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hòn Nghệ đang đứng trước một câu chuyện lớn hơn: Làm thế nào để những lợi thế vốn có của đảo được chuyển hóa thành động lực phát triển, để biển không chỉ là nơi người dân mưu sinh mà còn trở thành không gian mở ra những cơ hội mới?

Hòn Nghệ có dân số gần 2.400 người, với hơn 346 ha diện tích tự nhiên. Nhưng trên vùng biển rộng lớn bao quanh đảo là một không gian kinh tế sôi động với 184 phương tiện khai thác thủy sản. Chỉ trong quý I/2026, sản lượng khai thác thủy sản của xã đạt khoảng 775 tấn, bằng 21,53% kế hoạch cả năm. Hoạt động nuôi trồng thủy sản cũng đạt khoảng 72 tấn, bằng 14,4% kế hoạch.

Toàn cảnh khu vực nuôi trồng thủy sản với hàng trăm lồng bè trên vùng biển Hòn Nghệ. Kinh tế biển đang là một trong những sinh kế chủ yếu của người dân xã đảo. Ảnh: Huỳnh Bá Phúc

Những con số ấy cho thấy, với Hòn Nghệ, biển không phải là một lợi thế nằm trên bản đồ quy hoạch. Biển đang trực tiếp nuôi sống hàng nghìn con người và tạo nên nền tảng kinh tế của cả xã đảo.

Vì thế,ở Hòn Nghệ, biển trước hết là sinh kế. Nơi đây có điều kiện thuận lợi cho nghề nuôi cá lồng bè. Hiện trên đảo có hơn 800 lồng bè; các hộ nuôi tập trung vào nhiều loại cá có giá trị kinh tế như cá bớp, cá mú chuột, cá mú chân trâu, cá mú sao, cá chim vây vàng… Một số hộ còn thử nghiệm những đối tượng mới nhằm đa dạng hóa sản phẩm.

Năm 2026, địa phương đang hướng đến chương trình phát triển nuôi biển bằng lồng HDPE thích ứng với vùng biển đảo, gắn với liên kết tiêu thụ. Đây được xem là hướng đi có thể mở ra một cách tiếp cận mới đối với nghề nuôi biển: Không chỉ nuôi nhiều hơn, mà phải nuôi an toàn hơn, bền vững hơn và từng bước gắn sản xuất với thị trường.

Một không gian phát triển mới

Điều đáng chú ý là Hòn Nghệ không chỉ nhìn về biển bằng những gì đang có.

Theo thông tin được UBND xã Hòn Nghệ công bố, địa phương đang định hướng quy hoạch khu lấn biển khoảng 50 ha nhằm mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch song song với kinh tế biển.

Nếu được triển khai theo đúng định hướng, đây có thể là một bước mở rộng đáng kể đối với một xã đảo có diện tích hơn 346 ha.Bởi lâu nay, một trong những hạn chế lớn nhất của các xã đảo là không gian phát triển. Đất ít, địa hình đặc thù, giao thông cách trở, chi phí đầu tư cao. Muốn phát triển dịch vụ, du lịch hay các ngành kinh tế mới, bài toán đầu tiên luôn là hạ tầng và mặt bằng.

Những làng bè nuôi cá nằm giữa vùng biển Hòn Nghệ, tạo nên nét đặc trưng của đời sống cư dân xã đảo và mở ra tiềm năng phát triển kinh tế biển gắn với du lịch. Ảnh: Huỳnh Bá Phúc

Vì vậy, câu chuyện 50 ha lấn biển không đơn thuần là mở rộng diện tích. Nó đặt ra một viễn cảnh lớn hơn: Hòn Nghệ có thể hình thành một không gian mới cho phát triển dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế gắn với biển.

Theo các chuyên gia, muốn biến không gian mới thành động lực phát triển, Hòn Nghệ cần một hệ thống hạ tầng đồng bộ, từ giao thông, bến tàu, điện, nước đến các dịch vụ phục vụ người dân và du khách. Quan trọng hơn, sự phát triển ấy phải tạo ra cơ hội để người dân địa phương tham gia và hưởng lợi.

Nếu người dân có thể cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, trải nghiệm làng chài, tham gia các hoạt động du lịch cộng đồng, giới thiệu sản phẩm thủy sản và những giá trị văn hóa đặc trưng của đảo, thì mỗi chuyến tàu đưa khách đến Hòn Nghệ sẽ đồng thời mở thêm một cơ hội sinh kế.

Không chỉ có biển đẹp

Quan trọng nhất, Hòn Nghệ có những thứ mà không phải xã đảo nào cũng có. Đó là cảnh quan núi đá giữa biển, những hang động tự nhiên, những bãi biển còn giữ được nét hoang sơ, những làng bè nuôi cá và một đời sống cộng đồng gắn chặt với biển.

Hòn Nghệ đang đi lên từ chính những giá trị vốn có của mình. Ảnh: Huỳnh Bá Phúc

Đó còn là chiều sâu văn hóa, tín ngưỡng.Lễ hội vía Bà Chúa Xứ Hòn Nghệ có truyền thống 99 năm và được địa phương xác định là một trong những giá trị văn hóa cần được nâng tầm để thu hút du khách.

Những yếu tố ấy, nếu được kết nối thành một sản phẩm hoàn chỉnh, có thể tạo nên một hướng đi riêng cho Hòn Nghệ.

Và thực tế cho thấy, dòng khách đã bắt đầu tìm đến đảo. Chỉ trong quý I/2026, Hòn Nghệ đón hơn 2.300 lượt khách du lịch. Con số này chưa lớn nếu đặt cạnh những trung tâm du lịch biển đảo nổi tiếng, nhưng với một xã đảo nhỏ, đây là dấu hiệu cho thấy Hòn Nghệ đã bắt đầu có một dòng khách thực tế, thay vì chỉ được nhắc đến như một điểm đến giàu tiềm năng.

Bài toán phía trước vì thế không còn chỉ là "có khách hay không", mà là làm thế nào để mỗi lượt khách đến đảo tạo ra thêm giá trị cho cộng đồng dân cư.

Ông Ngô Ngọc Chuẩn, Chủ tịch UBND xã Hòn Nghệ, cho biết, lợi thế lớn nhất của địa phương là biển và vị trí đặc thù của một xã đảo. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành động lực tăng trưởng, Hòn Nghệ không thể chỉ dựa vào cách làm truyền thống mà phải phát triển kinh tế biển theo hướng gắn với dịch vụ, du lịch, hạ tầng và thị trường.

Theo ông Chuẩn, mục tiêu của địa phương không phải khai thác biển bằng mọi giá, mà là tạo ra giá trị cao hơn từ biển, đồng thời bảo vệ môi trường để phát triển bền vững. Hòn Nghệ có nền tảng là truyền thống bám biển, kinh nghiệm khai thác và nuôi trồng thủy sản của người dân. Vấn đề đặt ra là tổ chức lại sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm và hình thành chuỗi liên kết từ nuôi trồng, khai thác đến tiêu thụ nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.

Đối với du lịch, ông Chuẩn cho rằng Hòn Nghệ sở hữu cảnh quan, văn hóa và đời sống cộng đồng cư dân biển đặc sắc, nhưng để phát triển cần tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, dịch vụ và kết nối. Theo ông, người dân phải là chủ thể của quá trình phát triển để du lịch không chỉ thu hút du khách mà còn tạo sinh kế bền vững. Đồng thời, địa phương cũng xác định truyền thông là một yếu tố quan trọng, bởi một địa phương muốn phát triển không chỉ cần nguồn lực mà còn cần được biết đến và kết nối với bên ngoài.

Một năm sau sáp nhập, hành trình phát triển của Hòn Nghệ không bắt đầu từ những điều mới mẻ, mà từ chính những giá trị vốn có của mình. Khi lợi thế được khai thác đúng hướng và người dân trở thành trung tâm của quá trình phát triển, biển sẽ không chỉ là nơi mưu sinh, mà còn là nguồn lực tạo nên sự đi lên mạnh mẽ cho xã đảo.