Theo BHXH TP.HCM, tính đến ngày 31/01/2023, số nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc là 4.874,64 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 7,55% so với số phải thu. Không tính 337,03 tỷ đồng nợ dưới 1 tháng và 581,74 tỷ đồng nợ khó thu, số tiền nợ còn lại là 3.955,87 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 6,13% so với số phải thu bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Trong đó, có 41.176 đơn vị nợ từ 1 – 3 tháng với số tiền 1.966,23 tỷ đồng; 6.792 đơn vị nợ từ 3 – 6 tháng với số tiền 423,73 tỷ đồng; 3.546 đơn vị nợ từ 6 – 12 tháng với số tiền 335,51 tỷ đồng và 6.641 đơn vị nợ trên 12 tháng với số tiền 1.812,14 tỷ đồng.
BHXH TP.HCM cho biết, nguyên nhân do tính tự giác chấp hành pháp luật về bảo hiểm của một số đơn vị chưa cao; công tác kiểm gia, giám sát của các cơ quan chức năng chưa đạt hiệu quả mong muốn, bất cập trong chế tài xử lý đối với các đơn vị chây ì không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm; ảnh hưởng của dịch Covid-19 kéo dài, cuộc chiến Nga và Ukraina nên hoạt động sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp hoạt động không ổn định, thiếu đơn hàng buộc phải cắt giảm nhân sự. Đặc biệt, khối lượng công việc tăng quá nhanh, phát sinh khối lượng công việc phải xử lý, nhiều viên chức không chịu được áp lực phải nghỉ việc.
Người lao động bị mất thu nhập nên không có điều kiện tiếp tục tham gia Bảo hiểm xã hội và có xu hướng nhận Bảo hiểm xã hội một lần tăng cao, không quan tâm đến việc đóng Bảo hiểm tự nguyện để hưởng lâu dài.
Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị điều chỉnh hướng dẫn xử lý vi phạm hành chính theo từng hành vi trốn đóng, chậm đóng tại Nghị định 28/2020/NĐ-CP ngày 1/3/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người lao động Việt Nam đi nước ngoài theo hợp đồng và Nghị định 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế cho phù hợp với tội danh trốn đóng Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm thất nghiệp theo quy định tại Điều 216 Bộ Luật Hình sự.
Ngoài ra, Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh cũng kiến nghị UBND Thành phố chỉ đạo Ủy ban nhân dân các cấp, Công an, Tòa án, Viện kiểm tra và các cơ quan ban ngành tham gia các đoàn thanh tra, kiểm tra trong công tác thu hồi nợ, nhằm ngăn chặn những trường hợp lạm dụng để trốn đóng, chậm đóng hoặc trục lợi Quỹ Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, Bảo hiểm thất nghiệp.
Từ ngày 01/01/2022 đến ngày 31/01/2023, BHXH TP.HCM đã trình chuyển UBND TP.HCM ban hành quyết định xử phạt theo thẩm quyền đối với 115 đơn vị với tổng số tiền vi phạm là hơn 155 tỷ đồng, tổng số tiền xử phạt (115 quyết định) là gần 16 tỷ đồng. Có 12 đơn vị đã chấp hành quyết định xử phạt với tổng số tiền phạt đã nộp là hơn 1,8 tỷ đồng, 62 đơn vị khắc phục số nợ với tổng số tiền là hơn 22 tỷ đồng.
Nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế không còn là câu chuyện mới, thống kê của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cho thấy đến cuối năm 2021, tổng số nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc trong cả nước là hơn 10.200 tỷ đồng, trong đó khoảng 1/3 (hơn 3.200 tỷ đồng, gồm gần 2.300 tỷ đồng nợ gốc và khoảng 930 tỷ đồng lãi chậm nộp phát sinh) là khoản nợ rất khó đòi do hàng chục nghìn doanh nghiệp phá sản, giải thể hay chủ doanh nghiệp đã bỏ trốn... Do đó, quyền lợi chính đáng của hàng trăm nghìn người lao động có nguy cơ bị mất trắng.
Trong khi đó, theo Bộ Lao động thương binh xã hội, kết quả xử lý doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội theo quy định của Bộ luật Hình sự còn hạn chế là do vẫn còn khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, đặc biệt là thiếu căn cứ pháp lý để xác định hành vi.
Bảo Hà
