Hơn 2.300km cao tốc cần nâng cấp, áp lực vốn hơn 444.000 tỷ đồng

Hơn 2.300km cao tốc cần nâng cấp, áp lực vốn rất lớn

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Xây dựng, hệ thống đường bộ cao tốc tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn cần hoàn thiện quy mô, khi hàng nghìn km tuyến đường được đầu tư phân kỳ trước đây không còn đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Tổng chiều dài các tuyến cao tốc cần nâng cấp hiện lên tới khoảng 2.340km, bao gồm cả những đoạn đã đưa vào khai thác và các dự án đang thi công.

Trong số này, có khoảng 1.675km đã được đưa vào sử dụng, với 170km là đường 2 làn xe và 1.505km là đường 4 làn xe hạn chế. Phần còn lại, khoảng 665km, vẫn đang trong quá trình xây dựng, trong đó có 88km là cao tốc 2 làn và 577km là cao tốc 4 làn xe hạn chế. Điều này phản ánh thực tế rằng nhiều tuyến đường mới chỉ được đầu tư ở mức cơ bản nhằm tiết kiệm chi phí ban đầu, nhưng nay đã bộc lộ những hạn chế về năng lực khai thác.

Hơn 2.300km cao tốc cần nâng cấp, áp lực vốn hơn 444.000 tỷ đồng (Ảnh: Minh họa)

Về nhu cầu vốn, tổng kinh phí cần thiết để nâng cấp toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ lên quy mô hoàn chỉnh được ước tính hơn 444.000 tỷ đồng. Đây là con số rất lớn, tạo áp lực không nhỏ lên ngân sách nhà nước trong giai đoạn tới.

Cụ thể, đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe với tổng chiều dài khoảng 258km, nhu cầu vốn nâng cấp vào khoảng 42.671 tỷ đồng. Tuy nhiên, nguồn vốn đã được bố trí mới chỉ đạt gần 8.800 tỷ đồng, đồng nghĩa với việc ngân sách Trung ương cần bổ sung thêm gần 33.900 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030 để hoàn thiện các tuyến này.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, bài toán còn lớn hơn nhiều. Tổng chiều dài cần mở rộng lên quy mô từ 4 đến 8 làn xe là khoảng 2.082km, với tổng mức đầu tư dự kiến lên tới hơn 401.700 tỷ đồng. Trong đó, riêng tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông đã chiếm tới 1.222km, với nhu cầu vốn gần 199.400 tỷ đồng.

Đáng chú ý, đoạn từ Hà Nội đến TP.HCM dài khoảng 1.144km được đề xuất ưu tiên đầu tư bằng hình thức đầu tư công. Sau khi hoàn thành, các tuyến này sẽ được tổ chức thu phí nhằm hoàn trả vốn ngân sách, tạo nguồn lực quay vòng cho các dự án khác.

Ngoài trục cao tốc Bắc – Nam, còn khoảng 860km các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế khác cũng cần được nâng cấp, với tổng vốn đầu tư hơn 202.000 tỷ đồng. Trong đó, 547km thuộc các dự án đầu tư công giai đoạn trước, như Tuyên Quang – Phú Thọ, Cao Lãnh – Lộ Tẻ – Rạch Sỏi, hay Vành đai 3 TP.HCM, đang được các địa phương đề xuất tiếp tục mở rộng bằng ngân sách nhà nước kết hợp cơ chế thu phí.

Phần còn lại, khoảng 313km, thuộc các dự án triển khai theo hình thức đối tác công – tư (PPP), bao gồm các tuyến quan trọng như Vành đai 4 Hà Nội hay Dầu Giây – Liên Khương. Các dự án này dự kiến cần thêm gần 59.500 tỷ đồng để hoàn thiện theo quy hoạch.

Ưu tiên đầu tư có chọn lọc, hướng tới hiệu quả lâu dài

Trước nhu cầu vốn rất lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế, Bộ Xây dựng cho rằng việc nâng cấp các tuyến cao tốc cần được triển khai theo lộ trình và thứ tự ưu tiên rõ ràng. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là các tuyến cao tốc 2 làn xe, bởi đây là những đoạn dễ phát sinh mất an toàn giao thông và ùn tắc khi lưu lượng phương tiện tăng cao.

Song song với đó, các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế cũng cần được xem xét nâng cấp, đặc biệt là những đoạn đang trong quá trình thi công hoặc có chi phí mở rộng không quá lớn. Việc triển khai sớm ở các dự án này sẽ giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian hoàn thành.

Một số dự án tiêu biểu được đề xuất ưu tiên đầu tư ngay gồm các tuyến Dầu Giây – Tân Phú, Tân Phú – Bảo Lộc, Bảo Lộc – Liên Khương và Mỹ An – Cao Lãnh. Tổng nhu cầu vốn bổ sung cho các dự án này ước tính khoảng 3.500 tỷ đồng – mức không quá lớn nhưng có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc hoàn thiện mạng lưới giao thông.

Đặc biệt, tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông tiếp tục được xác định là trục xương sống của hệ thống giao thông quốc gia. Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng tuyến này với tổng mức đầu tư khoảng 154.000 tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn trung hạn từ ngân sách khoảng 103.000 tỷ đồng.

Trong trường hợp nguồn lực chưa đáp ứng đủ, các đoạn tuyến thuộc giai đoạn 2017–2020 như Mai Sơn – Bãi Vọt hay Nha Trang – Dầu Giây với tổng chiều dài khoảng 534km sẽ được xem xét ưu tiên triển khai trước. Đây là những đoạn đã đưa vào khai thác nhưng đang chịu áp lực lưu lượng lớn, cần sớm nâng cấp để đảm bảo hiệu quả vận hành.

Ngoài ra, Bộ Xây dựng cũng đưa ra 6 tiêu chí để xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, trong đó nhấn mạnh vai trò của các tuyến đường nằm trong vùng động lực phát triển, các hành lang kinh tế quan trọng hoặc có khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Những dự án như Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội hay Vành đai 3 TP.HCM được kỳ vọng sẽ thu hút thêm vốn xã hội hóa, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Có thể thấy, việc nâng cấp hơn 2.300km cao tốc không chỉ là yêu cầu cấp thiết về hạ tầng, mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng kinh tế. Khi các tuyến đường được hoàn thiện, khả năng kết nối vùng sẽ được cải thiện đáng kể, chi phí logistics giảm xuống và sức cạnh tranh của nền kinh tế cũng được nâng cao.