Doanh nhân thế hệ gen Z đang tạo cú huých toàn cầu như thế nào?

Ở độ tuổi chưa đến 30, nhiều bạn trẻ Gen Z tại Việt Nam đã thành lập công ty riêng, gọi vốn thành công từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, thậm chí bắt đầu mở rộng sang thị trường quốc tế. Đây là thế hệ sinh ra trong thời đại số, lớn lên cùng internet và mạng xã hội, mang trong mình một tư duy đổi mới, phản biện và dám thử – những yếu tố đang làm thay đổi diện mạo doanh nghiệp Việt Nam.

Một ví dụ điển hình là Nguyễn Khánh Duy, sinh năm 1998, nhà sáng lập startup công nghệ giáo dục Edtech ClassPoint. Duy từng gọi vốn thành công hơn 500.000 USD từ các quỹ đầu tư Singapore và Malaysia, đưa sản phẩm tích hợp công nghệ AI trong giảng dạy tiếng Anh vươn tới hơn 15 quốc gia. Hay như Trần Minh Hằng, sinh năm 1997, người sáng lập startup thực phẩm sạch Ori Farm, bắt đầu từ nhu cầu thực phẩm an toàn cho người thân và nay đã có chuỗi phân phối tại Hà Nội và TP.HCM, với doanh thu năm 2024 đạt gần 12 tỷ đồng.

Gen Z không ngại khởi nghiệp. Với họ, thất bại không phải là điểm dừng, mà là một bước trên hành trình học hỏi và trưởng thành. Đam mê và khẳng định bản thân được xem là động lực lớn, bên cạnh mục tiêu tạo ra giá trị khác biệt cho cộng đồng. Nhiều người trẻ chọn bắt đầu từ những vấn đề rất nhỏ trong cuộc sống hàng ngày: từ sức khỏe tâm lý, thực phẩm sạch cho đến thiết kế website cho doanh nghiệp nhỏ. Nhưng chính cách họ tiếp cận khác biệt – sáng tạo, công nghệ hóa và cá nhân hóa – đã giúp các mô hình ấy phát triển nhanh chóng, thậm chí định hình xu hướng mới trên thị trường.

Startup Jom.vn – nền tảng kết nối freelancer trẻ với doanh nghiệp vừa và nhỏ – được sáng lập bởi nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân, đã có hơn 20.000 người dùng chỉ sau 18 tháng. Mô hình này tận dụng dữ liệu hành vi, AI gợi ý việc làm, giúp freelancer chủ động lựa chọn dự án phù hợp mà không bị phụ thuộc vào nhà tuyển dụng. Đây là một ví dụ cho thấy sự nhạy bén của Gen Z trong việc khai thác khoảng trống thị trường.

Sinh ra trong thời đại của công nghệ, Gen Z sở hữu năng lực vận hành và tư duy công nghệ gần như bản năng. Việc thành thạo nền tảng số, từ AI, thực tế ảo đến blockchain, giúp họ thiết kế sản phẩm và dịch vụ có độ sáng tạo cao và khả năng mở rộng lớn. Theo báo cáo của GenHub năm 2024, có tới 68% startup do Gen Z điều hành sử dụng ít nhất một công nghệ mới nổi trong mô hình kinh doanh – cao nhất trong các nhóm tuổi.

Nhiều startup do Gen Z sáng lập đã tận dụng thành công mạng xã hội, dữ liệu người dùng và xu hướng tiêu dùng thời gian thực để điều chỉnh chiến lược kinh doanh gần như tức thì. Ví dụ, thương hiệu mỹ phẩm thuần chay Habi Cosmetics do Lê Hà My sáng lập, đã dùng TikTok và Instagram để thử nghiệm thị trường, đo lường phản hồi khách hàng theo thời gian thực, giúp tối ưu hóa sản phẩm và chiến dịch quảng bá.

Doanh nhân thế hệ gen Z đang tạo cú huých toàn cầu.

Ngoài ra, khả năng ngoại ngữ vượt trội cũng tạo lợi thế lớn cho Gen Z Việt Nam. Không còn rào cản về ngôn ngữ, họ nhanh chóng kết nối với chuyên gia, đối tác quốc tế, tìm hiểu mô hình kinh doanh toàn cầu, và thậm chí gọi vốn từ các quỹ đầu tư ngoại. Theo khảo sát của Navigos Group, hơn 72% Gen Z Việt có trình độ ngoại ngữ từ trung cấp trở lên, trong đó hơn 25% từng làm việc hoặc học tập trong môi trường quốc tế.

Chính tư duy toàn cầu, cùng năng lực giao tiếp đa văn hóa, đang đưa doanh nghiệp Gen Z vượt ra khỏi lãnh thổ Việt Nam – một điều mà các thế hệ trước mất nhiều năm để thực hiện. Nhiều bạn trẻ đã đưa sản phẩm thủ công truyền thống (như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc) lên các sàn thương mại điện tử quốc tế như Etsy, Amazon Handmade, không chỉ để bán hàng mà còn để kể câu chuyện văn hóa Việt theo một cách mới mẻ và gần gũi hơn.

Không thể không nhắc đến sự trỗi dậy của nữ giới trong làn sóng doanh nhân Gen Z. Ngày càng nhiều phụ nữ trẻ đứng đầu các startup công nghệ, truyền thông, giáo dục, khẳng định rằng khả năng lãnh đạo không phụ thuộc vào giới tính mà nằm ở bản lĩnh và tầm nhìn. Theo báo cáo Women in Tech Vietnam 2024, gần 39% các nhà sáng lập startup công nghệ ở độ tuổi dưới 30 là nữ – một con số cao vượt trội so với trung bình khu vực Đông Nam Á.

Sự cân bằng này tạo nên một thế hệ lãnh đạo đa chiều, linh hoạt và thấu cảm hơn – một lợi thế không nhỏ trong môi trường kinh doanh đầy biến động.

Tuy nhiên, Gen Z cũng đối mặt với không ít thách thức. Nhiều bạn trẻ thiếu kinh nghiệm quản trị, gặp khó trong quản lý tài chính, nhân sự hoặc định hướng dài hạn. Một khảo sát của TopCV năm 2024 cho thấy, 53% founder Gen Z thừa nhận gặp khó khăn trong cân bằng dòng tiền, và 42% từng rơi vào tình trạng kiệt quệ tinh thần khi startup gặp biến động.

Chính vì thế, sự hỗ trợ từ các thế hệ doanh nhân đi trước, những mentor có kinh nghiệm, cũng như hệ sinh thái khởi nghiệp chuyên nghiệp là điều cần thiết để Gen Z phát huy tối đa tiềm năng của mình. Đây là lúc các chương trình kết nối thế hệ, vườn ươm khởi nghiệp, cộng đồng nhà đầu tư thiên thần có thể vào cuộc mạnh mẽ hơn, đóng vai trò định hướng và mở đường cho tương lai của những nhà sáng lập trẻ.

Chương trình Vietnam Startup Mentors Alliance (VSMA) hay Quỹ đầu tư ươm mầm ThinkZone Ventures đang là những điểm tựa quan trọng giúp nhiều Gen Z startup vượt qua giai đoạn đầu còn nhiều bấp bênh.

Sự xuất hiện của Gen Z trên bản đồ doanh nghiệp Việt Nam không chỉ mang tính thời điểm. Họ đang và sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại khái niệm doanh nhân, phát triển bền vững, và đưa thương hiệu Việt đi xa hơn. Gen Z không bắt đầu kinh doanh chỉ vì tiền, mà vì giá trị, vì sự thay đổi, và vì khát vọng được đóng góp cho xã hội bằng một cách rất riêng – rất Gen Z.

Nếu được hỗ trợ và đồng hành đúng cách, thế hệ này có đủ sức mạnh để trở thành lực lượng chủ lực dẫn dắt nền kinh tế đổi mới của Việt Nam trong thập kỷ tới. Và khi ấy, những doanh nhân Gen Z không còn chỉ là hiện tượng, mà sẽ trở thành trụ cột của một Việt Nam sáng tạo, bản lĩnh và hội nhập toàn cầu.