Điện Biên: Nguy cơ sản phẩm OCOP mất “giấy thông hành” vì chậm tái chứng nhận

Sản phẩm Miến dong Lộc Biên

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được coi là “đòn bẩy” để nâng tầm nông sản, đặc sản địa phương, mở rộng thị trường tiêu thụ. Tại Điện Biên, sau hơn 6 năm triển khai, đã có 138 sản phẩm tiêu biểu của 88 chủ thể được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP, trong đó có 5 sản phẩm 4 sao và 133 sản phẩm 3 sao. Nhiều sản phẩm nhờ có chứng nhận đã vươn ra khỏi phạm vi địa phương, hiện diện tại siêu thị lớn, hội chợ thương mại, thậm chí tiếp cận thị trường các tỉnh, thành khác.

Theo quy định, giấy chứng nhận sản phẩm OCOP có giá trị 36 tháng. Hết thời hạn, chủ thể phải đăng ký đánh giá, phân hạng lại để tiếp tục sử dụng logo OCOP. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều đơn vị vẫn chưa mặn mà với thủ tục này. Điển hình như sản phẩm chẳm chéo của Hợp tác xã M’Then, được công nhận 3 sao từ năm 2019 nhưng sau khi hết hạn năm 2024, hợp tác xã không làm hồ sơ tái chứng nhận với lý do sản lượng tiêu thụ không thay đổi đáng kể, đơn đặt hàng vẫn ổn định dù không còn logo OCOP.

Trường hợp này phản ánh tình trạng phổ biến, năm 2024, toàn tỉnh có 35 sản phẩm hết hạn chứng nhận, song chỉ 16 sản phẩm được nộp hồ sơ đánh giá lại, trong đó 13 sản phẩm được tái chứng nhận. Việc không tái chứng nhận không chỉ khiến sản phẩm mất lợi thế cạnh tranh, mà còn ảnh hưởng đến tính bền vững của chương trình OCOP.

Sản phẩm bánh Khẩu xén

Một nguyên nhân quan trọng khiến các chủ thể e ngại là bộ tiêu chí mới theo Quyết định số 148/QĐ-TTg (24/2/2023) và Quyết định số 1489/QĐ-TTg (6/7/2025) khắt khe hơn, bổ sung nhiều tiêu chí về môi trường, sở hữu trí tuệ, chứng nhận chất lượng. Điều này đòi hỏi chi phí và thời gian lớn trong khi phần lớn đơn vị OCOP ở Điện Biên có quy mô nhỏ, tiềm lực kinh tế hạn chế. Ngoài ra, nhiều chủ thể cho rằng việc duy trì ở mức 3 sao không mang lại đột phá, nên lựa chọn đầu tư nâng cấp sản phẩm để hướng tới 4 sao thay vì tái chứng nhận 3 sao.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến hết năm 2025 sẽ có thêm 14 sản phẩm OCOP được chứng nhận năm 2022 hết hiệu lực, trong đó có cà phê bột Hà Chung, miến dong Lộc Biên, gạo nếp nương Tâm Thiện... Các chủ thể được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ công nhận lại, nếu không sẽ buộc phải dừng sử dụng logo OCOP trên bao bì, nhãn mác kể từ ngày 13/1/2026. Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và có thể thu hồi giấy chứng nhận nếu phát hiện sử dụng sai quy định.

Ông Lò Hồng Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết OCOP không chỉ dừng ở việc được công nhận ban đầu, mà phải được duy trì, tái chứng nhận để khẳng định uy tín, chất lượng lâu dài. Đây là yếu tố then chốt để sản phẩm địa phương tạo niềm tin với người tiêu dùng, vươn xa thị trường rộng lớn hơn.

Để tháo gỡ “nút thắt” này, các chuyên gia cho rằng tỉnh cần có chính sách hỗ trợ, đồng hành cùng doanh nghiệp, hợp tác xã trong công tác tái chứng nhận, đồng thời nâng cao nhận thức để chủ thể coi đây là cơ hội khẳng định vị thế, chứ không chỉ là hình thức. Về phía các chủ thể, cần chủ động lập hồ sơ, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn mới để tận dụng tối đa “giấy thông hành” OCOP để chinh phục thị trường.