Đề thi Tiếng Anh năm 2026 được đánh giá có tính ứng dụng thực tiễn cao

Đề thi đang đánh giá đúng những kỹ năng cần thiết cho môi trường đại học quốc tế

TS. Yulia Tregubova, Trưởng Bộ môn Tiếng Anh, Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho biết, đề thi tiếng Anh năm nay nhìn chung khá tương đồng với đề năm ngoái về cấu trúc và các nhóm kỹ năng được đánh giá. Điều đáng ghi nhận là đề thi tập trung nhiều hơn vào các kỹ năng học thuật như tính mạch lạc (coherence), tính liên kết (cohesion), suy luận (inference), nhận diện quan điểm/lập trường (stance identification) và tóm tắt (summarising). Đây là những kỹ năng giao thoa giữa năng lực học thuật và tư duy phản biện.

Đề thi không chỉ đánh giá khả năng tiếp nhận và phân tích thông tin của học sinh thông qua văn bản mà còn kiểm tra khả năng thực hiện điều đó bằng ngoại ngữ. Đây là yếu tố rất quan trọng đối với những học sinh có định hướng học tập bằng tiếng Anh trong tương lai. Những kỹ năng này cũng gắn chặt với yêu cầu học tập ở bậc đại học, đặc biệt trong các môi trường đào tạo bằng tiếng Anh (EMI – English Medium Instruction) hoặc giáo dục xuyên quốc gia (TNE – Transnational Education), vốn đang ngày càng phổ biến.

Theo TS. Yulia Tregubova, đề thi phản ánh khá sát nhu cầu học tập thực tế của người học. Đây là những năng lực mà sinh viên tương lai cần có. Các kỹ năng học thuật được đưa vào bài thi, bởi chúng giúp chuẩn bị tốt hơn cho thành công học tập ở bậc đại học, đặc biệt trong các chương trình EMI và TNE.

Về khả năng phân hóa, đề thi tương đối thách thức. Nếu không có sự chuẩn bị phù hợp, học sinh sẽ gặp khó khăn để đạt kết quả cao. Thực tế, những kỹ năng này hiện chưa được phát triển rộng rãi trong các trường THPT công lập và không phải lúc nào cũng được giảng dạy đúng cách.

Tiến sĩ Yulia Tregubova – Trưởng Bộ môn Tiếng Anh, Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật tại BUV

Đề thi nhấn mạnh hơn vào các kỹ năng học thuật

So với năm trước, đề thi năm nay có phần khó hơn đôi chút. Nguyên nhân có thể đến từ việc lựa chọn từ vựng cũng như sự nhấn mạnh sâu hơn vào những kỹ năng như nhận diện quan điểm/lập trường của tác giả.

Điểm nổi bật nhất theo TS. Yulia Tregubova là việc đề thi tăng cường sử dụng các văn bản mang tính học thuật và tập trung hơn vào các kỹ năng học thuật. Ví dụ, có một bài đọc đề cập đến kinh tế môi trường – một chủ đề và dạng văn bản rất phù hợp với những học sinh có kế hoạch tiếp tục học lên đại học. Dạng văn bản này giúp học sinh tiếp xúc với thể loại học thuật, từ vựng học thuật, cấu trúc ngôn ngữ học thuật và mức độ phức tạp vốn có của ngôn ngữ trong môi trường đại học.

TS. Yulia Tregubova hoàn toàn ủng hộ cách tiếp cận này vì nó đánh giá những năng lực thực sự có thể giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho việc học tập trong tương lai. Tuy nhiên, bà cũng nhận thấy một số dạng văn bản trong đề thi chưa thực sự gắn với nhu cầu học tập tương lai của học sinh và chưa mang tính học thuật rõ nét. Dưới góc nhìn của một giảng viên Tiếng Anh Học thuật (EAP), những học sinh sắp chuyển tiếp từ phổ thông lên đại học sẽ được hưởng lợi nhiều hơn nếu được tiếp cận với các dạng văn bản mà các em thực sự sẽ gặp trong môi trường giáo dục đại học.

Cần chú trọng nhiều hơn đến kỹ năng tạo lập ngôn ngữ thay vì chỉ đánh giá kỹ năng tiếp nhận

Theo TS. Yulia Tregubova, điểm hạn chế nổi bật nhất của đề thi là tất cả các kỹ năng hiện nay đều được đánh giá ở mức độ tiếp nhận (receptive skills) thay vì tạo lập ngôn ngữ (productive skills). Nói cách khác, bài thi kiểm tra xem học sinh có thể nhận diện và hiểu được thông tin hay không, nhưng chưa đánh giá được khả năng tạo ra sản phẩm ngôn ngữ của các em. Việc chỉ kiểm tra kỹ năng tiếp nhận chưa phản ánh đầy đủ những yêu cầu mà học sinh sẽ phải đối mặt khi bước vào môi trường đại học.

Sinh viên không chỉ cần đọc hiểu và nhận diện thông tin, mà còn cần biết cách trình bày ý tưởng một cách có cấu trúc, xây dựng lập luận, phát triển lập luận, đưa ra bằng chứng hỗ trợ và bảo vệ quan điểm của mình. Đây đều là những kỹ năng thiết yếu đối với sinh viên đại học, và tôi cho rằng học sinh THPT có định hướng học lên cao cần bắt đầu phát triển các năng lực này từ sớm.

Đặc biệt, kỹ năng viết học thuật đóng vai trò rất quan trọng. Khi thực hiện bài nghiên cứu hoặc các bài tập ở đại học, sinh viên cần biết cách tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn và trình bày theo chuẩn mực học thuật. Đây không phải là kỹ năng có thể hình thành trong thời gian ngắn. Không ai sinh ra đã sở hữu năng lực tiếng Anh học thuật; ngay cả những người sử dụng tiếng Anh từ nhỏ cũng vẫn phải học tiếng Anh học thuật ở bậc đại học.

Nhìn nhận vấn đề từ góc độ của một giảng viên Tiếng Anh Học thuật (EAP),TS. Yulia Tregubova cho rằng, đây chính là những năng lực mà học sinh cần có nếu muốn bước vào đại học và thành công trong môi trường đó.

"Đáng tiếc là IELTS chưa thực sự chuẩn bị cho học sinh những yêu cầu này. Các bài luận IELTS thường khá cứng nhắc. Dù được gọi là IELTS Academic, cách viết đó khó có thể đáp ứng các yêu cầu viết thực tế ở môi trường đại học. Về bản chất, IELTS chủ yếu giúp học sinh chuẩn bị cho một kỳ thi hơn là chuẩn bị cho việc học đại học.

Đó là lý do tôi cho rằng việc bổ sung một thành phần đánh giá kỹ năng tạo lập ngôn ngữ vào kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ giúp bài thi trở nên toàn diện hơn, đồng thời phản ánh chính xác hơn mức độ sẵn sàng của học sinh đối với môi trường đại học. Việc đưa một câu hỏi viết luận ngắn vào đề thi ở cấp độ THPT có thể giúp mở rộng phạm vi kỹ năng được đánh giá và góp phần thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học, tương tự như cách kỳ thi tốt nghiệp THPT từng thực hiện trước năm 2016", TS. Yulia Tregubova, cho biết.

Tại BUV, sinh viên luôn được khuyến khích có thật nhiều trải nghiệm để khám phá điểm mạnh, điểm yếu, sở thích và những tài năng chưa được khai phá

Phổ điểm năm nay sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố

TS. Yulia Tregubova nhận định, các trường học hiện có điều kiện và nguồn lực rất khác nhau. Mức độ tiếp xúc với tiếng Anh của học sinh cũng không đồng đều. Một số em có thể được chuẩn bị rất tốt, trong khi học sinh ở những khu vực xa hơn có thể gặp hạn chế về nguồn lực học tập.

Bên cạnh đó, nhiều kỹ năng được kiểm tra trong đề thi như suy luận, nhận diện lập trường, tóm tắt, diễn giải lại ý (paraphrasing), tính mạch lạc và tính liên kết không phải lúc nào cũng được giảng dạy trực tiếp trên lớp. Vì vậy, những học sinh chưa được đào tạo bài bản về các kỹ năng này có thể sẽ gặp khó khăn.

"Tôi cũng nhận thấy trong những năm gần đây, nhiều trường THPT dành sự tập trung đáng kể cho việc luyện thi IELTS. Tuy nhiên, IELTS chủ yếu giúp học sinh phát triển các kỹ năng phục vụ cho kỳ thi. Điều học sinh thực sự cần là sự chuẩn bị giúp các em chuyển tiếp hiệu quả từ bậc phổ thông sang giáo dục đại học.

Nếu nhà trường chỉ tập trung vào luyện thi IELTS, học sinh có thể sẽ không đạt kết quả tốt với dạng đề như năm nay. Ngược lại, nếu các em được chuẩn bị chuyên sâu hơn về những kỹ năng học thuật này, kết quả có thể khả quan hơn đáng kể", TS. Yulia Tregubova chia sẻ.