Đà Nẵng muốn biến sâm Ngọc Linh thành trụ cột công nghiệp dược liệu

Đà Nẵng muốn biến sâm Ngọc Linh thành trụ cột công nghiệp dược liệu

Lợi thế lớn từ “vàng xanh” vùng cao

Sau khi mở rộng không gian phát triển, Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội định hình một trụ cột kinh tế mới dựa trên nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu dược liệu và kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng. Trong đó, sâm Ngọc Linh được xem là sản phẩm chủ lực, có thể kéo theo cả chuỗi giá trị từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng trồng đến chế biến, thương mại và du lịch trải nghiệm.

Theo số liệu địa phương, phần lớn diện tích tự nhiên của Đà Nẵng sau sáp nhập là đất lâm nghiệp, chiếm hơn 70%. Thành phố cũng sở hữu hơn 1.200 loài thực vật làm thuốc, trong đó có 36 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để Đà Nẵng theo đuổi chiến lược phát triển ngành dược liệu theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ rừng và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.

Nổi bật nhất là khu vực Trà Linh, nơi được xem là “thủ phủ” sâm Ngọc Linh của thành phố. Vùng quy hoạch sâm tại địa bàn này có hơn 7.365 ha rừng tự nhiên, trong khi diện tích trồng thực tế ước vượt 2.000 ha với hơn 50 triệu cây. Không chỉ Trà Linh, nhiều địa bàn vùng cao khác như Trà Leng, Trà Tập, Nam Trà My hay Trà Vân cũng đang sở hữu dư địa lớn để phát triển loại dược liệu đặc hữu này. Toàn bộ khu vực quy hoạch bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh của thành phố đến năm 2030 được xác định khoảng 17.000 ha.

Sức hút của ngành dược liệu Đà Nẵng không còn dừng ở tiềm năng. Thực tế, đã có 18 tổ chức, doanh nghiệp cùng 41 nhóm hộ thuê môi trường rừng để trồng sâm Ngọc Linh với tổng diện tích hơn 825 ha. Trên địa bàn cũng xuất hiện hơn 10 doanh nghiệp tham gia thu mua, chế biến, dù sản lượng nguyên liệu tiêu thụ mới chỉ ở mức 50-60 kg mỗi năm.

Điểm đáng chú ý là làn sóng quan tâm của các nhà đầu tư lớn. Theo thông tin từ địa phương, hiện có 9 doanh nghiệp đã ký thỏa thuận nghiên cứu, khảo sát đầu tư vào sâm Ngọc Linh và dược liệu với tổng cam kết vượt 5.000 tỷ đồng. Trong số này, một số doanh nghiệp đã đăng ký khảo sát thực địa để chuẩn bị phát triển vùng trồng và chế biến, còn Tập đoàn Trường Hải đang lập dự án đầu tư vùng trồng sâm và cây dược liệu với quy mô khoảng 3.000 ha.

Việc các doanh nghiệp lớn nhập cuộc cho thấy dược liệu đang được nhìn nhận như một ngành hàng có khả năng tạo ra giá trị cao, nhất là khi xu hướng tiêu dùng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, dược liệu tự nhiên và hàng hóa có truy xuất nguồn gốc ngày càng mạnh. Với doanh nghiệp, đây không chỉ là câu chuyện nông nghiệp, mà còn là cơ hội xây dựng chuỗi cung ứng mới, mở rộng chế biến sâu và gia tăng giá trị thương hiệu cho các sản phẩm bản địa.

Tuy vậy, bức tranh hiện tại cũng cho thấy một khoảng trống lớn: số lượng doanh nghiệp chế biến còn ít, danh mục sản phẩm chưa phong phú, quy mô nguyên liệu chưa đáp ứng được kỳ vọng phát triển công nghiệp. Nói cách khác, Đà Nẵng đang có lợi thế về tài nguyên, nhưng để biến lợi thế thành năng lực sản xuất quy mô lớn, thành phố cần đi xa hơn ở khâu thể chế và hạ tầng.

Nút thắt lớn nhất nằm ở cơ chế và hạ tầng

Thách thức lớn nhất với ngành sâm Ngọc Linh hiện nay là bài toán pháp lý. Đây là loại cây chỉ sinh trưởng tốt ở độ cao từ 1.500 m trở lên, thuận lợi nhất từ 1.800 m, trong điều kiện tán rừng tự nhiên có độ ẩm cao. Dự kiến có khoảng 5.000 ha đủ khả năng nuôi trồng và phát triển sâm Ngọc Linh, nhưng nhiều khu vực phù hợp lại vướng quy định không được nuôi trồng, phát triển, thu hoạch cây dược liệu trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hoặc phân khu phục hồi sinh thái của vườn quốc gia.

Vướng mắc này khiến việc cho thuê môi trường rừng để phát triển dược liệu chưa thể triển khai như kỳ vọng, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư muốn khảo sát, mở rộng vùng trồng ở khu vực đặc hữu. Cùng với đó, mức giá thuê môi trường rừng theo quy định hiện hành không thấp hơn 5% tổng doanh thu bị đánh giá là quá cao đối với một lĩnh vực cần vốn lớn, chu kỳ dài và nhiều rủi ro tự nhiên.

Một điểm nghẽn khác là thời hạn thuê rừng tối đa 10 năm, trong khi sâm Ngọc Linh là cây trồng có chu kỳ sinh trưởng dài, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều năm mới có thể thu hồi vốn. Với giới đầu tư, đây là rào cản trực tiếp ảnh hưởng đến tính khả thi của dự án, nhất là trong bối cảnh phát triển dược liệu không thể làm theo tư duy ngắn hạn.

Ngoài thể chế, hạ tầng vùng cao cũng chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Kết nối giao thông đến vùng sâm, hạ tầng phục vụ du lịch dược liệu và liên kết với các điểm đến lớn như Hội An, Mỹ Sơn còn hạn chế. Trong khi đó, tình trạng hàng giả, hàng nhái sâm Ngọc Linh vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến uy tín sản phẩm và nỗ lực xây dựng thương hiệu.

Đà Nẵng tính mở đường cho ngành kinh tế tỷ đô

Trước những điểm nghẽn kể trên, Đà Nẵng đang lựa chọn hướng đi đồng thời: đầu tư hạ tầng, tạo vùng sản xuất và thúc đẩy cơ chế đặc thù để hút doanh nghiệp lớn. Thành phố cho biết sẽ ưu tiên hoàn thiện kết cấu hạ tầng, giao thông kết nối vùng, đồng thời từng bước xây dựng trung tâm công nghiệp dược liệu tại các khu công nghiệp, trước mắt tập trung ở Khu kinh tế mở Chu Lai, nơi đã có 8 khu công nghiệp được chấp thuận chủ trương đầu tư với định hướng thu hút ngành dược liệu.

Song song với đó, thành phố đang xúc tiến đầu tư theo cơ chế mới từ Nghị quyết 259/2025/QH15. Theo đó, các dự án nuôi trồng, phát triển và chế biến sâm Ngọc Linh, dược liệu quý với quy mô từ 4.000 tỷ đồng trở lên sẽ thuộc nhóm ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, được hưởng các ưu đãi về thủ tục hải quan và thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Đây được xem là tín hiệu quan trọng để kéo dòng vốn lớn vào lĩnh vực vốn cần nguồn lực dài hạn.

Về lâu dài, Đà Nẵng còn kiến nghị nới thời hạn thuê rừng lên trên 40 năm, đồng thời có chính sách miễn tiền thuê môi trường rừng cho các hộ, nhóm hộ đồng bào trực tiếp bảo vệ, phát triển rừng và chăm sóc sâm. Xa hơn, thành phố đề xuất xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển sâm Ngọc Linh và ban hành Luật Bảo tồn, phát triển dược liệu quý Việt Nam để tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho ngành này vươn lên quy mô lớn.

Nếu những đề xuất này được hiện thực hóa, sâm Ngọc Linh sẽ không chỉ là một đặc sản vùng cao, mà có thể trở thành hạt nhân cho một ngành công nghiệp dược liệu có giá trị cao, đóng góp cho tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và chiến lược thu hút đầu tư của Đà Nẵng trong giai đoạn mới.