 |
| Người dân mua xăng sinh học E10. Ảnh: TTXVN |
Yêu cầu công khai minh bạch thông tin về tiêu chuẩn chất lượng xăng E10
Chiều 2/6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã làm việc với Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan về tình hình triển khai cung ứng, phân phối xăng sinh học E10.
Phó Thủ tướng Thường trực thẳng thắn chỉ ra rằng công tác thông tin, tuyên truyền về xăng sinh học E10 chưa thực sự đầy đủ, rõ ràng, kịp thời và thống nhất. Một số thông tin về khả năng tương thích của phương tiện đối với xăng E10 chưa được giải thích cụ thể, dẫn đến tâm lý băn khoăn của một bộ phận người dân.
Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công Thương khẩn trương xây dựng kế hoạch truyền thông thống nhất trên toàn quốc; công khai minh bạch thông tin về tiêu chuẩn chất lượng, khả năng tương thích của phương tiện và các biện pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, cần tổng hợp, công bố đầy đủ kinh nghiệm triển khai xăng E10 tại các quốc gia trên thế giới, trong đó có Mỹ, Brazil, Ấn Độ, Thái Lan và các nước EU, nơi E10 đã trở thành nhiên liệu tiêu chuẩn từ nhiều năm trước.
Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân báo cáo rằng đến nay nguồn cung xăng khoáng nền và Ethanol đã được bảo đảm, năng lực phối trộn đáp ứng yêu cầu, hệ thống phân phối đã hoàn tất chuyển đổi. Sau 1 ngày cả nước chuyển sang phân phối xăng E10, mức tiêu thụ xăng sinh học của toàn hệ thống đạt khoảng 29.000 m³/ngày, trong khi mức tiêu thụ trung bình trước đây là 32.000 m³/ngày.
Chỉ với nội dung báo cáo này, cho thấy Bộ Công Thương đã thất bại trong công tác truyền thông. Bởi con số thống kê như vậy không có ý nghĩa, thiếu khoa học vì từ 1/6 trên toàn quốc chỉ bán xăng E10, thì số liệu trên so sánh với nhóm đối chứng nào? Do vậy nó không có giá trị để đánh giá sự hấp thụ của thị trường với xăng E10.
Truyền thông cho xăng E10 phải khoa học và minh bạch
Truyền thông về xăng E10, yêu cầu quan trọng nhất, cốt lõi nhất là phải chủ động, kịp thời, chính xác, khoa học và minh bạch, nhằm giải đáp các băn khoăn của người dân, tạo sự đồng thuận xã hội và phản bác các thông tin sai lệch liên quan đến loại xăng sinh học này.
Yêu cầu này Bộ Công thương làm không đạt yêu cầu, chậm và lúng túng.
Chiến lược sử dụng xăng sinh học không phải bây giờ mới đặt ra. Từ năm 2012 xăng sinh học E5 (5% ethanol + 95% xăng khoáng) đã được đưa ra thị trường bán thí điểm theo Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Đến năm 2018 xăng sinh học E5 đã được bán rộng rãi trên thị trường cả nước và bán song song với xăng khoáng (RON 92, RON 95). Đợt thử nghiệm này thất bại khi số lượng bán ra của xăng E5 rất thấp. Kết quả này có nhiều nguyên nhân.
Theo bà Nguyễn Thuý Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nguyên nhân là do giá xăng E5 chênh lệch xăng khoáng không nhiều, nên chưa hấp dẫn được người tiêu dùng. Ví dụ, trong lần điều chỉnh giá xăng ngày 2/1/2025, giá xăng E5 RON92 không cao hơn 20.057 đồng/lít và giá bán xăng RON 95-III không cao hơn 20.746 đồng/lít. Như vậy, chênh lệch hai mặt hàng này là gần 700 đồng/lít, không hấp dẫn người tiêu dùng. Bà Hiền nhấn mạnh nguyên nhân chính: “Vấn đề truyền thông chưa đạt để người tiêu dùng tin cậy tiêu dùng xăng E5”.
Như vậy thử nghiệm này là thất bại, thất bại cả trong truyền thông nhưng Bộ Công Thương không đề cập, không rút kinh nghiệm.
Bài học này để lại nhiều kinh nghiệm cay đắng, đặc biệt đưa các nhà máy sản xuất Ethanol đã đầu tư hàng ngàn tỷ đồng trên cả nước phải “trùm mền” như nhà máy Ethanol Phú Thọ, Ethanol Đại Tân ở Quảng Nam, Ethanol Bình Phước, Ethanol Dung Quất…, cho đến nay mới “hồi sinh” trở lại rất khó khăn, với sự đầu tư lớn mới có thể “tái sinh”.
 |
| Các lô E100 (ethanol) của Nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất đang xuất xưởng. Ảnh: Petrovietnam. |
Từ 1/6 trên cả nước chỉ còn bán 1 loại xăng E10 nhưng Bộ Công Thương làm công tác truyền thông chậm và yếu, thiếu chủ động, không kịp thời, tính khoa học thiếu thuyết phục.
Cận ngày đến 1/6 sau đó Bộ Công thương mới xây dựng cẩm nang và bộ câu hỏi trả lời tới người tiêu dùng (85 câu trả lời của Bộ Công Thương về xăng E10), tiếp tục lắng nghe về mối quan ngại, quan tâm và phản ánh của người tiêu dùng, thiết lập chatbox, ứng dụng AI để trả lời các nội dung liên quan tới xăng sinh học.
Hai ngày trước hạn chót 1/6 chuyển sang dùng xăng E10, Bộ Công thương mới gửi văn bản cho hai hiệp hội ô tô và xe máy, đề nghị công bố các dòng xe tương thích với loại xăng E10. Bộ cũng đã phối hợp với các chuyên gia để có hướng dẫn xử lý các vấn đề trong thực hiện, sử dụng xăng sinh học. Thiết lập kênh tiếp nhận, phản ánh kiến nghị theo quy định của Luật Bảo vệ người tiêu dùng đảm bảo tuân thủ đúng quy định. Đưa vào ứng dụng "Quanh tôi" mới 1/6, giúp người dân có thể tìm cây xăng, dầu, xem giá bán, gửi phản ánh vi phạm và theo dõi chi phí nhiên liệu...
Tuy nhiên những công cụ truyền thông như vậy đã chậm mà tính thuyết phục chưa cao. Lấy ví dụ về tài liệu “Cẩm nang xăng sinh học” mới phát hành của Bộ Công thương, sử dụng AI để xây dựng nhưng lại rất sơ sài. Nếu so với “Cẩm nang xăng sinh học” năm 2014, cũng do Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Công Thương) biên soạn và phát hành thì thua xa về chất lượng các dữ liệu được truyền thông.
Chính hạn chế trong công tác truyền thông mà dư luận xã hội nổi lên nhiều ý kiến trái chiều, thậm chí tiêu cực về xăng E10, không có lợi cho việc triển khai chính sách.
Bộ Công thương cũng thừa nhận rằng, phần lớn các vấn đề gây tranh cãi xoay quanh E10 trong thời gian qua xuất phát từ tâm lý e ngại thay đổi hoặc thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
Sự thừa nhận của Bộ Công thương, cho thấy bộ này đã không làm tốt công tác truyền thông về xăng sinh học E10.
Đẩy mạnh truyền thông chính sách để người dân, doanh nghiệp
Trong cuộc họp nói trên, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng, việc triển khai sử dụng xăng E10 là chủ trương đúng đắn, phù hợp với định hướng phát triển năng lượng quốc gia. Việc thay thế một phần xăng khoáng bằng nhiên liệu sinh học giúp giảm tiêu thụ 10% xăng khoáng, giảm lượng khí thải gây ô nhiễm môi trường, giảm phát thải carbon; đồng thời đóng góp đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng cường khả năng tự chủ về năng lượng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Phó Thủ tướng Thường trực chỉ ra một số hạn chế. Trước hết công tác thông tin, tuyên truyền về xăng sinh học E10 còn chưa thực sự đầy đủ, rõ ràng, kịp thời và thống nhất. Một số thông tin về khả năng tương thích của phương tiện đối với xăng E10 chưa được giải thích cụ thể, dẫn đến tâm lý băn khoăn của một bộ phận người dân.
Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công thương, các bộ, ngành liên quan cần đẩy mạnh truyền thông chính sách để người dân, doanh nghiệp có thông tin đầy đủ, thống nhất và hiểu rõ về xăng E10; cần quan tâm đặc biệt đến công tác tiếp nhận và xử lý thông tin giải đáp, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp thông qua đường dây nóng hoặc hệ thống trả lời tự động.
Qua đó, yêu cầu Bộ Công thương phải khẩn trương xây dựng và triển khai kế hoạch truyền thông thống nhất trên phạm vi toàn quốc về vai trò, ý nghĩa và lợi ích của xăng E10. Công khai minh bạch các thông tin liên quan đến tiêu chuẩn, chất lượng, khả năng tương thích của phương tiện giao thông và các biện pháp bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.
"Quyền lợi của người tiêu dùng là quan trọng nhất. Mọi chính sách của chúng ta cũng phải nhằm bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng" - Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.
Có đủ xăng E10 cho thị trường?
Tại tọa đàm về cung ứng xăng E10, ngày 5/6, ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng ban Kinh doanh Petrolimex, cho biết sản lượng tiêu thụ xăng E10 ổn định, tăng dần từng ngày. "Người tiêu dùng đón nhận sản phẩm với tâm lý thận trọng, còn một số băn khoăn ban đầu. Tuy nhiên, phản ứng của người dùng dần tích cực hơn khi được tiếp cận đầy đủ thông tin". Phát biểu này cho thấy công tác truyền thông xăng E10 rất quan trọng trong thực thi chính sách.
Giá bán và nguồn cung ethanol cũng là thách thức khác. Theo đại diện Mipec (Công ty Cổ phần Hóa dầu Quân đội), việc xây dựng mức giá E10 vừa hấp dẫn người tiêu dùng vừa đảm bảo hiệu quả kinh doanh là "bài toán khó". Theo ông, các doanh nghiệp đầu mối đã phải đầu tư lớn cho hệ thống kho bể, trạm phối trộn, phương tiện vận chuyển cũng như cải tạo bồn chứa và cột bơm tại cửa hàng bán lẻ để phù hợp với nhiên liệu có chứa ethanol. Tuy nhiên, phần lớn chi phí này hiện chưa được tính đầy đủ vào giá bán lẻ.
Thông tin này cho thấy giá xăng E10 vẫn chưa tính đủ, tính đúng.
Còn nguồn cung? Theo tính toán của Bộ Công thương, với nhu cầu tiêu thụ xăng hơn 10 triệu m3/năm, thị trường trong nước sẽ cần khoảng 1 triệu m3 ethanol để phối trộn. Trong khi đó, công suất các nhà máy trong nước mới đáp ứng khoảng 300.000 m3, chỉ đạt 30% nhu cầu. Phần còn lại vẫn phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.
Ông Đào Duy Anh - Phó cục trưởng Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) cho biết, bộ đang phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu các giải pháp về thuế, phí và cơ cấu giá nhằm tạo động lực cho thị trường nhiên liệu sinh học phát triển bền vững. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng định hướng khôi phục các nhà máy ethanol và phát triển vùng nguyên liệu trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Những thông tin này cho thấy giá thành của xăng ethanol là một bài toán phức tạp. Đổ hàng ngàn tỉ đồng để khôi phục lại các nhà máy sản xuất ethanol đang “trùm mền” có làm giá thành sản xuất ethanol tăng giá? Cứ nhìn nhà máy Ethanol Phú Thọ “trùm mền” hơn 15 năm qua, thứ còn lại là những khối bê tông dở dang, những khung thép hoen gỉ, thì tốn bao nhiêu để nhà máy này đi vào sản xuất?
Ethanol của Việt Nam chủ yếu sản xuất từ sắn (mì). Thị trường không hoạt động bằng niềm tin, nhà máy ethanol cần sắn. Người nông dân lại bán sắn cho nơi trả giá cao hơn. Nhà máy cần ethanol bán được giá tốt. Trong khi đó thị trường dầu mỏ lại biến động theo hướng ngược lại. Vậy liệu ethanol do Việt Nam sản xuất có giá thành như thế nào, là một bài toán cần được tính toán.
Còn nhập khẩu ethanol, của Thái Lan chẳng hạn. Liệu trong tình hình chiến sự Iran - Mỹ đang diễn biến rất phức tạp, thị trường dầu mỏ, cả xăng khoáng thành phẩm sẽ biến động như thế nào, đắt hay rẻ hơn ethanol?
Tất cả những yếu tố đó cần phải tính toán cụ thể, chi tiết, để cho chính sách sử dụng xăng sinh học ethanol của Chính phủ đạt mục tiêu đề ra một cách tốt nhất.
