Công đoàn TP.HCM và hành trình đi cùng người lao động suốt nửa thế kỷ

Ít ai để ý, phía sau nhịp máy ấy là một hành trình âm thầm nhưng bền bỉ của tổ chức công đoàn – từ những ngày đầu tiếp quản nhà máy sau giải phóng, đến hôm nay khi thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới. Nửa thế kỷ trôi qua, công đoàn không chỉ là “người bảo vệ quyền lợi”, mà đã trở thành chỗ dựa, là nơi gửi gắm niềm tin của người lao động.

“Giữ lửa” trước những biến động của thời cuộc

Những ngày đầu sau 30/4/1975, trong bối cảnh đô thị bước vào giai đoạn chuyển tiếp với nhiều xáo trộn về tổ chức và nguồn lực, chính lực lượng công nhân tại chỗ đã góp phần quan trọng cùng các đơn vị tiếp quản giữ gìn máy móc, từng bước ổn định và khôi phục sản xuất.

Ông Hùng (78 tuổi) – nguyên là công nhân cơ khí làm việc tại một nhà máy ở Thành phố Hồ Chí Minh từ trước năm 1975.

Bà Nguyễn Kim Loan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM trao quà cho công nhân – một trong những hoạt động thể hiện sự chăm lo thiết thực của tổ chức công đoàn đối với người lao động.

Gắn bó với nhà máy ở Thành phố Hồ Chí Minh qua nhiều giai đoạn, ông chọn ở lại làm việc sau ngày Giải phóng miền Nam 30/4/1975, cùng tập thể công nhân từng bước ổn định sản xuất.

Ông nhớ lại: “Sau ngày đó, anh em quay lại làm việc. Ban đầu còn chưa quen, nhưng rồi mọi thứ cũng dần ổn định, nhà máy hoạt động trở lại”.

Từ thời bao cấp đến những năm đầu đổi mới, đời sống công nhân vẫn còn nhiều khó khăn. Đồng lương eo hẹp, điều kiện làm việc thiếu thốn, không ít người từng chao đảo trước áp lực mưu sinh.

Bà Lê Thị Nguyệt (55 tuổi), một công nhân may gắn bó hơn 20 năm với thành phố, chia sẻ: “Có thời điểm, tụi tôi làm cả tháng mà vẫn không đủ chi tiêu. Nhưng công đoàn lúc nào cũng đứng ra lo cho anh em, từ gạo, nhu yếu phẩm cho tới hỗ trợ lúc ốm đau”.

Bước sang thời kỳ kinh tế thị trường, quan hệ lao động trở nên phức tạp hơn. Tranh chấp lao động, áp lực năng suất, biến động việc làm… đặt ra nhiều thách thức mới. Chính trong giai đoạn này, vai trò của công đoàn càng được thể hiện rõ qua đại diện thương lượng thỏa ước lao động tập thể; Bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp; tư vấn pháp luật cho công nhân…

Từ “bảo vệ” đến “chăm lo toàn diện”

Ngày nay, khi Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế lớn, lực lượng công nhân không ngừng gia tăng, phần lớn là lao động nhập cư. Bài toán không còn chỉ là việc làm, mà là chất lượng sống.

Bữa cơm Công đoàn tại một doanh nghiệp trên địa bàn TP. HCM. Không chỉ giúp công nhân ăn ngon hơn, mà còn khiến họ cảm thấy mình được quan tâm, được lắng nghe – và đó chính là điều giữ họ ở lại lâu dài với doanh nghiệp.

Tại một dãy trọ công nhân ở khu vực ven thành phố, chị Nguyễn Thị Ngọc Mai, quê miền Trung – đang tất bật chuẩn bị bữa cơm tối sau ca làm. Căn phòng trọ chỉ hơn 15m², nhưng là nơi ở của cả gia đình bốn người.

“Trước đây, tụi tôi chỉ biết đi làm rồi về phòng trọ. Từ khi có công đoàn, cuộc sống đỡ hơn nhiều. Con cái được hỗ trợ học bổng, tụi tôi được khám sức khỏe, còn có cả chương trình ‘Mái ấm công đoàn’ nữa”, chị chia sẻ.

Không còn dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi, công đoàn TP.HCM đã mở rộng hoạt động chăm lo như: Hỗ trợ nhà ở, sửa chữa “Mái ấm công đoàn”; Tổ chức “Ngày hội công nhân”, “Ngày gia đình công nhân”; Chăm lo Tết, hỗ trợ vé xe về quê; Tư vấn pháp lý, sức khỏe, tâm lý…

Chỉ trong năm 2025, các cấp công đoàn tại Thành phố Hồ Chí Minh đã chăm lo cho hơn 2,1 triệu lượt đoàn viên, người lao động với tổng kinh phí hơn 1.213 tỷ đồng. Bước sang quý I/2026, quy mô chăm lo tiếp tục được mở rộng khi riêng dịp Tết đã có gần 2,86 triệu lượt người lao động được hỗ trợ, với tổng nguồn lực lên đến 3.772 tỷ đồng.

Có những chăm lo tưởng chừng nhỏ bé cũng được duy trì đều đặn. Hàng trăm “Bữa cơm Công đoàn” được tổ chức trong năm, mang đến những suất ăn đủ đầy hơn cho hàng trăm nghìn lượt công nhân. Trong nhịp sống công nghiệp hối hả, đó là những khoảnh khắc hiếm hoi để người lao động cảm nhận sự sẻ chia một cách cụ thể, gần gũi.

Những hoạt động ấy không chỉ giúp người lao động vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo cảm giác gắn bó, an tâm làm việc lâu dài.

Cạnh đó, trong môi trường sản xuất hiện đại, vai trò của công đoàn không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi người lao động, mà còn góp phần xây dựng mối quan hệ hài hòa với doanh nghiệp. Thông qua đối thoại định kỳ, thương lượng thỏa ước lao động tập thể, nhiều vấn đề phát sinh đã được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế tranh chấp, ngừng việc.

Đại diện một doanh nghiệp trong khu công nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Công đoàn là cầu nối rất quan trọng giữa doanh nghiệp và người lao động. Khi có công đoàn phối hợp, chúng tôi nắm bắt tâm tư của công nhân nhanh hơn, từ đó điều chỉnh chính sách phù hợp, giữ được lực lượng lao động ổn định”.

“Thành phố nghĩa tình” từ những điều giản dị

Không phải bằng những điều lớn lao, “thành phố nghĩa tình” ở Thành phố Hồ Chí Minh được dệt nên từ những chăm lo rất đỗi bình dị dành cho người lao động. Đó là tấm vé xe để một công nhân xa quê có thể trở về sum họp dịp Tết; là bữa cơm đủ đầy sau ca làm; là mái nhà nhỏ được sửa sang từ chương trình “Mái ấm Công đoàn”; hay đơn giản là một lời thăm hỏi kịp lúc khi người lao động gặp khó khăn.

Công đoàn một phường ở TP.HCM trao quà cho đoàn viên, người lao động trong chương trình phúc lợi – hoạt động thiết thực chăm lo đời sống công nhân.

Những việc làm ấy, lặng lẽ nhưng bền bỉ, đã chạm đến đời sống của hàng triệu công nhân. Chỉ riêng năm 2025, các cấp công đoàn thành phố đã chăm lo cho hơn 2,1 triệu lượt đoàn viên, người lao động; bước sang đầu năm 2026, con số tiếp tục tăng lên với hàng triệu lượt người được hỗ trợ ngay trong những tháng đầu năm. Đằng sau những con số ấy là từng câu chuyện đời, từng phận người được nâng đỡ đúng lúc.

Bà Nguyễn Kim Loan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM, chia sẻ: “Chúng tôi luôn xác định, chăm lo cho người lao động không phải là những việc lớn lao, mà bắt đầu từ những điều rất cụ thể, sát với đời sống hằng ngày. Khi người lao động được quan tâm đúng lúc, họ sẽ yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và thành phố”.

Theo bà, trong hành trình hơn nửa thế kỷ kể từ sau Giải phóng miền Nam 30/4/1975, tổ chức công đoàn thành phố đã không ngừng đổi mới phương thức hoạt động, mở rộng các chương trình phúc lợi, để mỗi đoàn viên đều cảm nhận được sự đồng hành một cách thiết thực.

“Chúng tôi không đặt mục tiêu dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi, mà hướng đến chăm lo toàn diện, để mỗi người lao động khi đến với thành phố đều có thể xem đây là nơi để sống, để gắn bó và để xây dựng tương lai”, bà Nguyễn Kim Loan nhấn mạnh.

Có lẽ, chính từ những điều giản dị ấy, “thành phố nghĩa tình” không còn là một khái niệm mang tính biểu tượng, mà đã trở thành cảm nhận rất thật trong đời sống của người lao động – những con người đang ngày đêm góp phần làm nên diện mạo của Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay.