Chính quyền địa phương hai cấp: “đòn bẩy” mới cho công tác bầu cử ở vùng cao Thanh Hóa

Các xã miền núi, biên giới Thanh Hoá sẵn sàng cho ngày hội lớn của toàn dân

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ, khi sương sớm còn giăng kín các lối đi, không khí chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 đã hiện diện rõ nét ở các xã biên giới miền núi tỉnh Thanh Hóa. Tại nhà văn hóa bản, loa truyền thanh vang lên đều đặn; cán bộ xã, trưởng bản, bí thư chi bộ tranh thủ từng buổi họp thôn để phổ biến quy định, mốc thời gian, quyền và nghĩa vụ của cử tri. Sự khẩn trương nhưng nền nếp ấy phản ánh một điểm mới đáng chú ý của kỳ bầu cử lần này: việc vận hành chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, tạo ra những thuận lợi căn bản ngay từ khâu chỉ đạo đến tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 được tổ chức trong bối cảnh vừa có thuận lợi, vừa không ít khó khăn sau quá trình sắp xếp, kiện toàn và đưa vào vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ở nhiều nơi, bộ máy mới chỉ vừa ổn định, đội ngũ cán bộ, công chức được điều động, phân công lại nhiệm vụ; không ít người phải kiêm nhiệm thêm phần việc do thiếu nhân sự. Trong khi đó, công tác bầu cử là nhiệm vụ chính trị quan trọng, yêu cầu cao về tính chính xác và tiến độ thực hiện. Vì vậy, ngay từ giai đoạn chuẩn bị, chính quyền cơ sở đã phải đối mặt với áp lực lớn.

Chính quyền địa phương hai cấp, động lực mới cho công tác bầu cử

Trong bối cảnh có nhiều thách thức, với sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên, chính quyền địa phương 2 cấp đang cho thấy những thuận lợi căn bản trong công tác chuẩn bị bầu cử. Đó là, khi cấp xã được trao quyền chủ động sẽ giảm khâu trung gian, rõ người rõ việc, công việc vốn gắn trực tiếp với người dân được tổ chức gần dân, sát dân, linh hoạt hơn, thì danh sách cử tri sẽ chính xác hơn, khu vực bỏ phiếu hợp lý hơn, tuyên truyền trực tiếp hơn, tình huống phát sinh được xử lý kịp thời hơn,…

Giảm mạnh các khâu trung gian

Xã miền núi biên giới Na Mèo là địa phương đặc biệt khó khăn với hơn 80% dân tộc Thái, địa bàn rộng, trình độ dân trí thấp. Để chuẩn bị bầu cử ĐBQH và HĐND các cấp, xã đã thành lập 5 tổ bầu cử ở 9 khu vực bỏ phiếu tại nhà văn hoá các bản với số lượng thành viên tổ bầu cử là 135 người. Trong đó có tổ bầu cử bản Ché Lầu của dân tộc Mông sống trên đỉnh đồi là xã xa trung tâm nhất (15 km).

Ông Lương Văn Thuỷ, Chủ tịch UBND xã Na Mèo: "Chính quyền địa phương hai cấp đã giảm các khâu trung gian, tạo thuận lợi cho công tác bầu cử"

Trao đổi với phóng viên, ông Lương Văn Thuỷ, Chủ tịch UBND xã Na Mèo cho biết: “Một trong những ý nghĩa nổi bật của chính quyền địa phương hai cấp trong đợt bầu cử lần này là giảm mạnh các khâu trung gian trong chỉ đạo, điều hành. Thay vì phải qua nhiều tầng nấc như trước, các văn bản hướng dẫn, kế hoạch, mốc thời gian và yêu cầu nghiệp vụ từ tỉnh được chuyển tải trực tiếp, kịp thời đến cấp xã. Tôi đã tham gia chỉ đạo nhiều lần bầu cử nhưng nhờ thực hiện chính quyền mới mà nội dung chỉ đạo lần này ngắn gọn hơn, rõ việc, rõ trách nhiệm, hạn chế tình trạng “chờ hướng dẫn”, “đợi tổng hợp”. Điều này giúp chính quyền cơ sở chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn”.

Việc xã trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm giúp nắm chắc tình hình từng bản. Những băn khoăn của người dân được giải đáp ngay, không phải chờ báo cáo qua nhiều cấp. Đây là điều đặc biệt quan trọng ở vùng biên giới, nơi nhận thức của người dân về bầu cử còn có sự khác nhau.

“Ngay sau khi tiếp nhận các văn bản chỉ đạo, kế hoạch bầu cử từ tỉnh, Đảng uỷ, UBND xã Na Mèo đã nhanh chóng tổ chức hội nghị quán triệt, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong Ban chỉ đạo, Uỷ ban bầu cử xã. Các nội dung quan trọng về quyền và nghĩa vụ của cử tri, tiêu chuẩn đại biểu, thời gian, địa điểm bỏ phiếu… được lãnh đạo xã trực tiếp truyền tải xuống các thôn, bản thông qua đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng”, ông Lương Văn Thuỷ nhấn mạnh.

Tăng tính minh bạch, rõ người, rõ việc

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ rút ngắn quy trình hành chính trong chỉ đạo, điều hành, mà còn làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ chuỗi công việc phục vụ bầu cử. Theo đó, cấp tỉnh tập trung ban hành chủ trương, định hướng, văn bản hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức thực hiện và giải quyết các tình huống phát sinh tại địa bàn.

Sự phân định rành mạch này giúp các khâu chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện được tiến hành đồng bộ, thống nhất nhưng vẫn phát huy được tính chủ động, linh hoạt của chính quyền cơ sở.

Ghi nhận tại xã Mường Mìn, từng thành viên trong Ban Chỉ đạo, Ủy ban bầu cử xã đều được giao phụ trách cụ thể từng khu vực, từng nhóm công việc. Việc theo dõi tiến độ, kiểm tra, nhắc việc được thực hiện thường xuyên, không còn tình trạng chồng chéo hay đùn đẩy trách nhiệm.

Ông Lương Văn Hiệp, bí thư xã Mường Mìn: "Chính quyền địa phương hai cấp - tăng tính minh bạch, rõ người, rõ việc giúp công tác điều hành bầu cử được thống nhất và xuyên suốt."

Ông Lương Văn Hiệp, bí thư xã Mường Mìn, khẳng định, đợt bầu cử lần này có nhiều điểm khác biệt so với các nhiệm kỳ trước, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện tại cơ sở. Nổi bật nhất là việc giảm số lượng đại biểu dân cử cùng với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp các khâu tổ chức được thực hiện nhanh gọn, khoa học và thống nhất hơn.

So với nhiệm kỳ trước, số lượng đại biểu HĐND xã Mường Mìn giảm đáng kể. Trước đây, các xã khu vực miền núi được chia theo khu vực, có xã biên giới có tới 23 đại biểu. Nhiệm kỳ này, theo quy định mới, các xã miền núi có dưới 5.000 dân chỉ còn 15 đại biểu. Việc tinh gọn số lượng đại biểu đã kéo theo nhiều thuận lợi trong công tác giới thiệu, hiệp thương và lựa chọn nhân sự. Ngay tại vòng hiệp thương lần thứ nhất, xã Mường Mìn đã giới thiệu 38 người ứng cử, bảo đảm đầy đủ cơ cấu, thành phần theo quy định như dân tộc, giới tính, độ tuổi, ngoài Đảng, tái cử…, nhưng vẫn gọn nhẹ và dễ triển khai hơn rất nhiều so với nhiệm kỳ trước.

Một điểm mới quan trọng khác được ông Lương Văn Hiệp chia sẻ là việc tổ chức bầu cử theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giúp công tác chỉ đạo, điều hành thống nhất và xuyên suốt hơn. Công tác niêm yết danh sách cử tri không còn tình trạng mỗi nơi làm một cách như trước mà được thực hiện theo một khung thống nhất do Uỷ ban bầu cử hướng dẫn, trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương.

Bên cạnh đó, hệ thống văn bản pháp luật, hướng dẫn về bầu cử trong nhiệm kỳ này cũng được ông Hiệp đánh giá là dễ tiếp cận hơn. Với tổng số 15 đại biểu được bầu từ 5 bản trên địa bàn, cùng sự chỉ đạo sát sao, linh hoạt và khoa học, Bí thư Đảng uỷ xã Mường Mìn khẳng định công tác bầu cử nhiệm kỳ này thuận lợi hơn nhiều so với trước. Những đổi mới về tổ chức, nhân sự và ứng dụng chuyển đổi số không chỉ giúp giảm áp lực cho cơ sở mà còn góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng luật, an toàn và hiệu quả.

“Khi phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai, các tổ bầu cử, cán bộ phụ trách từng mảng chỉ cần đưa nội dung vào nhóm zalo công việc là chỉ sau một đến hai phút đã nhận được phản hồi, hướng dẫn cụ thể. So với nhiệm kỳ trước, khi phải chờ văn bản giấy hoặc biểu mẫu gửi về, cách làm này giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, hạn chế tồn đọng và sai sót”, ông Lương Văn Hiệp cho biết thêm.

Nâng cao tính linh hoạt, sát dân, sát địa bàn

Một trong những khâu quan trọng nhất trong công tác chuẩn bị bầu cử ở miền núi là việc rà soát, lập danh sách cử tri. Do đặc điểm dân cư phân tán, nhiều hộ sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, thậm chí giáp biên giới, việc lập danh sách cử tri không thể làm “trên giấy” mà đòi hỏi sự vào cuộc trực tiếp, kiên trì của các tổ công tác.

Góp phần quan trọng vào thành công của công tác bầu cử ở miền núi là vai trò của Mặt trận Tổ quốc các cấp, đặc biệt ở cấp xã. Với lợi thế gần dân, hiểu dân, Mặt trận đã chủ động phối hợp với chính quyền, các tổ chức thành viên để tuyên truyền, vận động cử tri tham gia bầu cử.

Ông Phạm Bá Lập, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Mường Mìn: "Chính quyền địa phương hai cấp- nâng cao tính linh hoạt, gần dân, sát dân".

Ông Phạm Bá Lập, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Mường Mìn, cho biết: “Chúng tôi xác định công tác bầu cử phải lấy người dân làm trung tâm. Mặt trận tập trung tuyên truyền để bà con hiểu đây là quyền lợi gắn liền với trách nhiệm, từ đó tự giác, phấn khởi tham gia ngày bầu cử. Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc xã còn tham gia giám sát công tác chuẩn bị bầu cử, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của cử tri, kịp thời phản ánh với cấp ủy, chính quyền để bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra đúng luật, dân chủ, an toàn”.

Thực tiễn triển khai cho thấy, chính các tổ công tác ở cơ sở, trong đó có cán bộ mặt trận các cấp là “cánh tay nối dài” đưa công tác bầu cử đến từng bản làng. Với phương châm gần dân, sát dân, các tổ công tác không chỉ làm nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn đóng vai trò cầu nối giữa chính quyền với Nhân dân.

Từ thực tiễn tại các xã miền núi biên giới Thanh Hóa, có thể khẳng định, chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là một bước đổi mới về tổ chức bộ máy, mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong công tác bầu cử. Việc tinh gọn đầu mối, rút ngắn quy trình, tăng quyền chủ động cho cơ sở đã góp phần tạo nên không khí bầu cử khẩn trương, nghiêm túc nhưng phấn khởi, tin tưởng trong Nhân dân. Đây chính là tiền đề quan trọng để cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 tại các xã biên giới Thanh Hóa diễn ra thành công, thực sự là ngày hội của toàn dân.