Tính độc lập của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại thể hiện trên hai phương diện chủ yếu, gồm tính độc lập của thỏa thuận trọng tài và tính độc lập của trọng tài viên.
aa
Ảnh minh họa.
Về tính độc lập của Thỏa thuận trọng tài:
Thoả thuận trọng tài (TTTT) là thoả thuận giữa các bên về việc giải quyết bằng Trọng tài tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh. Các bên là nguyên đơn và bị đơn trong vụ tranh chấp. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài không có bên có quyền lợi và nghĩa vụ có liên quan, không có bên thứ ba khác ngoài nguyên đơn và bị đơn. TTTT được xác lập dưới dạng văn bản, có thể được xác lập dưới hình thức điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc dưới hình thức thỏa thuận riêng.
Các hình thức thỏa thuận sau đây cũng được coi là xác lập dưới dạng văn bản: a) Thoả thuận được xác lập qua trao đổi giữa các bên bằng telegram, fax, telex, thư điện tử và các hình thức khác theo quy định của pháp luật; b) Thỏa thuận được xác lập thông qua trao đổi thông tin bằng văn bản giữa các bên; c) Thỏa thuận được luật sư, công chứng viên hoặc tổ chức có thẩm quyền ghi chép lại bằng văn bản theo yêu cầu của các bên; d) Trong giao dịch các bên có dẫn chiếu đến một văn bản có thể hiện TTTT như hợp đồng, chứng từ, điều lệ công ty và những tài liệu tương tự khác; đ) Qua trao đổi về đơn kiện và bản tự bảo vệ mà trong đó thể hiện sự tồn tại của thoả thuận do một bên đưa ra và bên kia không phủ nhận. Tính độc lập của TTTT còn thể hiện, trường hợp là một điều khoản trong hợp đồng thì TTTT hoàn toàn độc lập với hợp đồng, không được coi là một mục đích của hợp đồng. Việc thay đổi, gia hạn, hủy bỏ hợp đồng, hợp đồng vô hiệu hoặc không thể thực hiện được không làm mất hiệu lực của thoả thuận trọng tài. TTTT có hiệu lực là điều kiện để giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trừ trường hợp TTTT vô hiệu, TTTT không thể thực hiện được. Khi các bên đã có TTTT, thỏa thuận về việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thì Tòa án phải từ chối thụ lý giải quyết vụ kiện đó, trừ trường hợp thuộc quyền lựa chọn tranh chấp của người tiêu dùng khi đã có TTTT.
Về tính độc lập của Trọng tài viên:
Trọng tài viên là người được các bên lựa chọn hoặc được trung tâm trọng tài chỉ định để giải quyết tranh chấp theo phương thức trọng tài quy chế; hoặc là người được các bên lựa chọn hoặc Tòa án chỉ định để giải quyết tranh chấp theo phương thức trọng tài vụ việc. Chất lượng và hiệu quả của tố tụng trọng tài phụ thuộc vào chất lượng trọng tài viên. Trọng tài viên giỏi là nguồn lực quan trọng nhất để xây dựng, phát triển trung tâm trọng tài, giải quyết thân thiện và hiệu quả, đáp ứng tối đa quyền tự do thỏa thuận của các bên, minh bạch, bảo mật vụ tranh chấp, để các bên tranh chấp ngày càng tin tưởng vào ưu thế, ưu điểm của trọng tài, tin cậy lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Tính độc lập của Trọng tài viên bao gồm những nội hàm sau:
Tính độc lập trong việc lựa chọn hoặc chỉ định Trọng tài viên: Trọng tài là sản phẩm của quyền tự quyết của các bên. Các bên bằng ý chí của mình có thể chọn bất kỳ ai làm Trọng tài viên. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng giải quyết các vụ tranh chấp bằng trọng tài, pháp luật về trọng tài của các nước đã có quy định hạn chế đối với quyền tự quyết của các bên, chỉ những người có điều kiện nhất định mới được làm Trọng tài viên.
Khoản 1 Điều 20 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 của Việt Nam (LTTTM) quy định những người có đủ các tiêu chuẩn sau đây có thể làm Trọng tài viên: a) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật dân sự; b) Có trình độ đại học và đã qua thực tế công tác theo ngành đã học từ 5 năm trở lên; c) Trong trường hợp đặc biệt, chuyên gia có trình độ chuyên môn cao và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn, tuy không đáp ứng được yêu cầu nêu tại điểm b khoản này, cũng có thể được chọn làm Trọng tài viên. Khoản 2 Điều này quy định những người có đủ tiêu chuẩn quy định tại Khoản 1 nêu trên nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây không được làm Trọng tài viên: a) Người đang là Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Chấp hành viên, công chức thuộc Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Cơ quan điều tra, Cơ quan thi hành án; b) Người đang là bị can, bị cáo, người đang chấp hành án hình sự hoặc đã chấp hành xong bản án nhưng chưa được xóa án tích.
Chất lượng tổng thể của đội ngũ trọng tài viên của trung tâm trọng tài tượng trưng cho trình độ, đẳng cấp, uy tín, thương hiệu và chất lượng dịch vụ của trung tâm đó, do đó các trung tâm trọng tài đều quy định các tiêu chuẩn về Trọng tài viên thuộc trung tâm mình cao hơn tiêu chuẩn quy định tại khoản 1 Điều 20 nêu trên. Hơn nữa, khi nhận được thông báo của trung tâm về việc được chọn hoặc được chỉ định làm Trọng tài viên, người được chọn hoặc chỉ định làm Trọng tài viên theo điều lệ hoạt động của trung tâm đó, phải ký văn bản tuyên bố cam kết thông báo kịp thời cho trung tâm về bất kỳ sự việc nào có thể gây nghi ngờ về sự vô tư, độc lập, khách quan của mình để trung tâm thông báo cho các bên.
Ví dụ, Điều 16 Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) quy định, người được lựa chọn hoặc chỉ định không được làm Trọng tài viên trong các trường hợp sau: a) Là người thân thích hoặc là người đại diện của một bên; b) Có lợi ích liên quan vụ tranh chấp; c) Đã là hòa giải viên, người đại diện, luật sư của bất kỳ bên nào trong chính vụ tranh chấp, trừ khi các bên có thỏa thuận bằng văn bản; d) Có chứng cứ rõ ràng cho thấy Trọng tài viên không vô tư, độc lập hoặc không khách quan; đ) Không đáp ứng cụ thể tiêu chuẩn mà các bên sẽ thỏa thuận; e) Không đáp ứng tiêu chuẩn theo pháp luật trọng tài được áp dụng. Nếu Trọng tài viên thuộc một trong các trường hợp quy định trên đây, thì Trọng tài viên phải từ chối giải quyết vụ tranh chấp, một trong các bên có quyền yêu cầu thay đổi Trọng tài viên đó. Trọng tài viên không được hành động như là luật sư của bất kỳ bên nào. Trong quá trình tố tụng trọng tài, Trọng tài viên không được gặp hoặc liên lạc riêng với bất kỳ bên nào, không bên nào được gặp hoặc liên lạc riêng với Trọng tài viên để trao đổi các vấn đề liên quan đến vụ tranh chấp.
Trọng tài viên độc lập trong việc giải quyết tranh chấp: Nội hàm này đã được minh thị trong Khoản 2 Điều 16 “Quyền, nghĩa vụ của Trọng tài viên” của LTTTM. Thành phần Hội đồng trọng tài có thể bao gồm một hoặc nhiều Trọng tài viên theo thỏa thuận của các bên. Hội đồng Trọng tài quy chế thông thường được thành lập gồm 3 Trọng tài viên hoặc 01 Trọng tài viên duy nhất. Trọng tài viên độc lập với các bên, độc lập giữa các Trọng tài viên của Hội đồng trọng tài giải quyết vụ tranh chấp trong toàn bộ quá trình, thủ tục tố tụng trọng tài, không đại diện cho lợi ích của một bên nào. Quy tắc trọng tài của VIAC và của nhiều trung tâm trọng tài khác tại Việt Nam hoặc của các tổ chức trọng tài nước ngoài đều có quy định tương tự: Trọng tài giải quyết vụ tranh chấp một cách độc lập, không bị ảnh hưởng bởi bất kỳ lợi ích cá nhân hoặc áp lực bên ngoài.
Độc lập với các Trọng tài viên khác trong Hội đồng trọng tài trong toàn bộ quá trình và thủ tục tố tụng trọng tài, bao gồm độc lập với nhau trong việc xem xét và tự mình quyết định về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài, xem xét sự tồn tại và hiệu của TTTT, nghiên cứu hồ sơ tài liệu vụ tranh chấp do các bên cung cấp thông qua trung tâm, nghe trình bày của các bên trong phiên họp giải quyết vụ tranh chấp, tuyên bố về phiên họp cuối cùng, đưa ra ý kiến độc lập của mình đối với quyết định trọng tài hoặc phán quyết trọng tài. Mục đích thực sự của tính độc lập của từng Trọng tài viên trong Hội đồng trọng tài là để vụ việc có thể được thảo luận đầy đủ, tránh sự thiên lệch ý kiến của Trọng tài viên có thể dẫn đến kết quả giải quyết vụ tranh chấp không công bằng. Sự độc lập lẫn nhau của các Trọng tài viên trong Hội đồng trọng tài là một yêu cầu tất yếu, nhằm bảo vệ quyền tự lựa chọn Trọng tài viên của các bên.
Độc lập với tổ chức trọng tài: Sự độc lập của các Trọng tài viên với tổ chức trọng tài bao gồm hai khía cạnh. Một là quyền lực thực chất để phân xử các tranh chấp nằm ở Trọng tài viên chứ không phải tổ chức trọng tài, hai là quyền phán quyết độc lập của Trọng tài viên không phải chịu bất kỳ sự can thiệp, tước đoạt hoặc hạn chế nào từ tổ chức trọng tài. Trong tổ chức trọng tài, để đảm bảo chất lượng của vụ việc và uy tín của tổ chức, trung tâm trọng tài có điều lệ hoạt động và quy tắc đạo đức mà các Trọng tài viên phải tuân thủ. Quyết định hoặc phán quyết trọng tài là của Hội đồng trọng tài giải quyết vụ tranh chấp, không phải là của tổ chức trọng tài. Thuộc tính thiết yếu này đòi hỏi Trọng tài viên, Hội đồng trọng tài trong toàn bộ quá trình tố tụng trọng tài giải quyết vụ tranh chấp độc lập với tổ chức trọng tài.
Cơ chế đảm bảo cho tính độc lập của Trọng tài viên: Thứ nhất, người được lựa chọn hoặc chỉ định làm Trọng tài viên, khi nhận là Trọng tài viên giải quyết vụ tranh chấp phải tuyên bố về tính vô tư, khách quan, không có bất kỳ lợi ích liên quan vụ tranh chấp. Thứ hai, các tổ chức trọng tài sử dụng công nghệ thông tin để tiết lộ thông tin cá nhân của các Trọng tài viên một cách thích hợp, để các bên lựa chọn Trọng tài viên một cách chính xác, đồng thời là kênh để các trọng tài viên thực hiện nghĩa vụ tiết lộ tốt hơn và toàn diện hơn. Công bố danh sách Trọng tài viên của các tổ chức trọng tài hoạt động tại Việt Nam là một trong những nội dung quản lý Nhà nước về trọng tài. Thứ ba, quyền thay đổi Trọng tài viên của các bên.
Ngoài quy định pháp luật về trọng tài và quy định tố tụng trọng tài của các tổ chức trọng tài nhằm đảm bảo cho sự độc lập của các Trọng tài viên, pháp luật còn quy định về quyền thay đổi Trọng tài viên của các bên. Thứ tư, chế tài xử lý vi phạm về tính độc lập của Trọng tài viên. Theo quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 68 LTTTM, trường hợp “Trọng tài viên nhận tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác của một bên tranh chấp làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng của phán quyết trọng tài” là một trong những căn cứ mà một bên hoặc các bên có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền hủy phán quyết trọng tài. Nghị định 82/2020/NĐ-CP ngày 15/7/2020 của Chính quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, Khoản 1 Điều 27 quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với Trọng tài viên có một trong các hành vi sau: a) Giải quyết tranh chấp trong trường hợp trọng tài viên là người thân thích hoặc là người đại diện của một bên trong vụ tranh chấp; b) Giải quyết tranh chấp trong trường hợp trọng tài viên có lợi ích liên quan trong vụ tranh chấp; c) Giải quyết tranh chấp trong trường hợp trọng tài viên đã là hòa giải viên, người đại diện, luật sư của một trong các bên trước khi đưa vụ tranh chấp đó ra giải quyết tại trọng tài, trừ trường hợp được các bên chấp thuận bằng văn bản; d) Giải quyết tranh chấp khi có căn cứ rõ ràng cho thấy trọng tài viên không vô tư, khách quan. Khoản 2 Điều này quy định phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với Trọng tài viên có một trong các hành vi sau: a) Tiết lộ bí mật nội dung vụ tranh chấp mà mình giải quyết, trừ trường hợp phải cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; b) Hoạt động trọng tài thương mại mà không đủ tiêu chuẩn, điều kiện làm trọng tài viên. Người bị phạt còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định tại các khoản 1 và 2 đã dẫn chiếu trên đây.
Luật sư Bùi Văn Thành - Văn phòng Luật sư Mặt Trời Mới
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước vừa phối hợp triệt phá một vụ kinh doanh linh kiện ô tô giả mạo nhãn hiệu với quy mô lớn tại tỉnh Quảng Ninh. Tổng giá trị của lô hàng thiết bị động cơ diesel ô tô tải giả nhãn hiệu BOSCH của Đức này được xác định lên tới gần 1 tỷ đồng. Đáng chú ý, doanh nghiệp vi phạm đã sử dụng thủ đoạn tinh vi khi dùng hóa đơn giá trị gia tăng ghi tên hàng hóa sai lệch nhằm qua mặt các cơ quan quản lý và hợp thức hóa nguồn gốc hàng lậu.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) vừa chính thức ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần 25FIT, đơn vị vận hành chuỗi phòng tập công nghệ EMS nổi tiếng. Với số tiền phạt lên tới 580 triệu đồng, doanh nghiệp này bị thổi còi do lạm dụng các điều khoản hợp đồng theo mẫu bất hợp pháp và tước bỏ quyền lựa chọn bảo mật dữ liệu cá nhân của khách hàng.
Thuế TP. Cần Thơ vừa chính thức công bố công khai danh sách 722 người nộp thuế còn tồn đọng nghĩa vụ tài chính tính đến cuối tháng 5 với tổng số tiền nợ vượt mức 3.403 tỷ đồng. Bên cạnh những đơn vị bán lẻ xăng dầu nợ hàng nghìn tỷ đồng kéo dài, danh sách lần này ghi nhận sự xuất hiện đáng chú ý của Công ty Cổ phần Cara Group – chủ đầu tư tổ hợp căn hộ cao cấp Cara Legend – với số tiền nợ thuế phát sinh gần 15 tỷ đồng.
Thực hiện Chỉ thị số 25 của Thủ tướng Chính phủ, Lai Châu tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về thuốc lá nhập lậu, góp phần bảo vệ thị trường, người tiêu dùng và môi trường kinh doanh.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ngãi đã chính thức khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ông Phan Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư 706, để điều tra về hành vi "Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên". Doanh nghiệp này bị cáo buộc đã lợi dụng giấy phép khai thác tại mỏ đất núi Lệ Thủy để tuồn lậu khoảng 550.000 m3 đất ra thị trường, thu lời bất chính hàng chục tỷ đồng từ việc bán và vận chuyển khoáng sản trái phép.
Công ty CP Đầu tư Thương mại Xuất nhập khẩu Việt Phát (VPG) cho biết Chủ tịch HĐQT Lê Thị Thanh Lệ bị tạm hoãn xuất cảnh sau khi cơ quan thuế xác định doanh nghiệp còn nợ thuế hơn 85,8 tỷ đồng và thuộc trường hợp bị cưỡng chế theo quy định.
Mở rộng điều tra vụ lừa đảo thông qua hợp đồng kỳ nghỉ, Công an TP. Hồ Chí Minh đã khởi tố thêm 12 bị can, đồng thời xác định số tiền bị chiếm đoạt lên tới khoảng 900 tỷ đồng từ gần 10.000 hợp đồng. Cơ quan iều tra đang tiếp tục thu hồi tài sản và làm rõ vai trò của các đối tượng liên quan.
Thay vì sở hữu những lô đất như kỳ vọng, 6 người dân tại Lào Cai đã trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo góp vốn đầu tư bất động sản với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 1,82 tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam giám đốc một doanh nghiệp để phục vụ công tác điều tra.
Nhiều cán bộ đã bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật vì có những vi phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng, trong đó có cựu Phó Tổng giám đốc ACV và hàng loạt cựu lãnh đạo một số địa phương.
Bản án dân sự đã có hiệu lực cùng quyết định thi hành án được ban hành từ năm 2024, nhưng đến nay phần đất bị lấn chiếm vẫn chưa được trả lại cho người được thi hành án. Sự chậm trễ kéo dài khiến người dân bức xúc và đặt ra yêu cầu bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Meta đang đối mặt với một trong những yêu cầu phạt lớn nhất lịch sử ngành công nghệ: 1.400 tỷ USD – gần bằng toàn bộ giá trị vốn hóa của công ty – vì cáo buộc biến Facebook và Instagram thành những nền tảng gây nghiện đối với trẻ em và thanh thiếu niên.
Thuế cơ sở 4 tỉnh Phú Thọ vừa công khai danh sách 301 người nộp thuế chây trì, nợ tiền thuế và các khoản thu khác tính đến hết tháng 5/2026 với tổng số tiền hơn 37 tỷ đồng.
Cơ quan Thuế TP. Hải Phòng vừa áp dụng biện pháp cưỡng chế bằng hình thức trích tiền từ tài khoản ngân hàng của Công ty Cổ phần Tập đoàn 202 nhằm thu hồi hơn 144,4 tỷ đồng tiền thuế nợ quá hạn trên 90 ngày. Động thái diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp này vẫn là nhà thầu tại nhiều dự án xây dựng quy mô lớn trên cả nước.
Do tự ý trích 90 tỷ đồng từ đợt phát hành trái phiếu để thanh toán nợ ngân hàng thay vì tăng vốn hoạt động như cam kết, Công ty CP Tập đoàn PC1 đã bị cơ quan quản lý tuýt còi. Doanh nghiệp này buộc phải kích hoạt phương án mua lại bắt buộc toàn bộ lô trái phiếu trị giá 900 tỷ đồng ngay trong bối cảnh nhóm cổ đông CII liên tục gom mạnh cổ phiếu.
Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Phú Thọ đã xử lý 7 đơn vị vi phạm về hóa đơn, kê khai thuế và trốn thuế, thu nộp ngân sách nhà nước hơn 1,027 tỷ đồng.
