Vai trò, cơ hội và chiến lược đổi mới sáng tạo trong hệ sinh thái tài chính số

Nghị định 94/2025/NĐ-CP – văn bản đầu tiên đặt nền móng cho một sandbox tài chính có kiểm soát tại Việt Nam. Đây không chỉ là một sáng kiến pháp lý mang tính bước ngoặt, mà còn là biểu tượng của sự chuyển mình mạnh mẽ trong cách tiếp cận đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành ngân hàng – tài chính.

“Sandbox” – Sân chơi mới cho Fintech bứt phá

“Sandbox” nay đã trở thành từ khóa chiến lược trong chiến lược phát triển tài chính toàn diện tại Việt Nam. Về bản chất, đây là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty Fintech, thử nghiệm sản phẩm, mô hình kinh doanh mới trong môi trường thực tế, dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước.

Nghị định 94/2025/NĐ-CP xác định ba lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm trong giai đoạn đầu:

Chấm điểm tín dụng: Dựa trên công nghệ dữ liệu lớn và AI để đánh giá năng lực tài chính của khách hàng.

Open API: Cho phép kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng với các bên thứ ba.

Cho vay ngang hàng (P2P Lending): Mô hình kết nối trực tiếp người vay và người cho vay qua nền tảng công nghệ.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng khẳng định: “Có lẽ đây là Sandbox đầu tiên của Việt Nam.” Phát biểu này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn thể hiện sự thay đổi tư duy quản lý – từ quản lý theo hướng “cấm đoán” sang “tạo điều kiện thử nghiệm trong khuôn khổ”.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng

Sự thay đổi ấy đặc biệt cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang chứng kiến sự bùng nổ của các mô hình tài chính số, với hơn 87% người trưởng thành đã sở hữu tài khoản ngân hàng. Đây chính là điều kiện chín muồi để Fintech phát triển mạnh mẽ và lan tỏa.

Tăng tốc chuyển đổi số ngành ngân hàng

Không chỉ là nơi thí điểm công nghệ mới, Sandbox còn góp phần hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, đảm bảo an toàn, hiệu quả và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cung cấp dịch vụ tài chính. Theo NHNN, hệ thống thanh toán điện tử hiện tại đã xử lý trung bình 820 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, còn hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử đạt hơn 26 triệu giao dịch/ngày.

Bên cạnh đó, hạ tầng thông tin tín dụng quốc gia cũng đã được nâng cấp mạnh mẽ, tỷ lệ cập nhật dữ liệu thành công từ các tổ chức tín dụng đạt trên 98%. Đây là nền tảng vững chắc để ứng dụng các công nghệ như AI, blockchain, Open API… vào các dịch vụ ngân hàng số.

Nghị định 94 được ban hành không nằm ngoài chiến lược “Bộ tứ chiến lược” gồm: Phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57-NQ/TW); Hội nhập quốc tế (Nghị quyết 59-NQ/TW); Xây dựng pháp luật (Nghị quyết 66-NQ/TW); Phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68-NQ/TW)

Những trụ cột này giúp Việt Nam chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, nơi công nghệ không chỉ hỗ trợ mà còn tái định hình toàn bộ hoạt động ngân hàng.

Tọa đàm về triển khai Nghị định 94 còn có sự tham dự của các tổ chức quốc tế như ADB, SECO và Đại sứ quán Thụy Sĩ. Đại sứ Thomas Gass chia sẻ: “Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát không chỉ khuyến khích sự đổi mới từ các tổ chức cung ứng hiện nay, mà còn giảm rào cản gia nhập cho các startup. Đó là điều kiện lý tưởng để Việt Nam xây dựng một hệ thống tài chính sáng tạo, dễ tiếp cận và có khả năng phục hồi cao”.

Ông Thomas Gass - Đại sứ Thụy Sỹ tại Việt Nam

Trong khi đó, ông Ron H. Slangen (Phó Giám đốc Quốc gia ADB) cho rằng sự thay đổi công nghệ đang định hình lại toàn bộ ngành tài chính. ADB ủng hộ mạnh mẽ Nghị định 94 như một bước tiến thiết thực để tài chính toàn diện trở thành hiện thực tại Việt Nam.

Ông Ron H.Slangen - Phó Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á ( ADB)

Tuy nhiên, để cơ chế sandbox thực sự phát huy hiệu quả, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cũng lưu ý cần làm rõ các tiêu chí, thủ tục, thời gian thử nghiệm; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp, đặc biệt là startup Fintech, có thể tham gia một cách nhanh chóng và minh bạch.

Ngoài ra, Nghị định 94 cũng đặt ra trách nhiệm lớn cho các cơ quan nhà nước, khi phải vừa hỗ trợ, vừa giám sát hoạt động thử nghiệm, đảm bảo cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro hệ thống.

Sự ra đời của Nghị định 94 không tách rời với chiến lược lớn hơn: phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Được Quốc hội thông qua vào ngày 27/6/2025, chiến lược này cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc “nâng tầm” hệ sinh thái tài chính lên chuẩn mực toàn cầu.

Nghị định 94/2025/NĐ-CP không chỉ là văn bản pháp lý, mà là một tuyên ngôn đổi mới, đánh dấu giai đoạn chuyển mình toàn diện của hệ thống tài chính Việt Nam. Khi chính sách trở thành động lực thúc đẩy sáng tạo, khi quản lý nhà nước bắt tay cùng doanh nghiệp và công nghệ, đó là lúc một nền tài chính số thực sự được hình thành.

Và Việt Nam với tinh thần “dám thử, dám đổi mới” đã sẵn sàng bước vào "cuộc chơi" lớn.