 |
| Từ năm 2026, quản lý hàng hóa trên thị trường số theo hướng hiện đại, minh bạch |
Vi phạm trong hoạt động thương mại điện tử tiếp tục gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý thị trường. Từ ngày 1/1/2026, hệ thống quy định mới về quản lý chất lượng hàng hóa sẽ được triển khai đồng bộ theo hướng văn minh, minh bạch và hiện đại hơn, được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản trong phòng, chống gian lận thương mại và hàng giả trên không gian số.
Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong thương mại truyền thống, các yếu tố nhận diện như địa chỉ kinh doanh, hàng hóa, giao dịch và thanh toán tương đối rõ ràng, dễ kiểm soát. Ngược lại, trên môi trường trực tuyến, đặc biệt là mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, việc xác định danh tính người bán, nguồn gốc hàng hóa và chất lượng sản phẩm gặp nhiều khó khăn, tạo “khoảng trống” để hàng giả, hàng nhái, hàng lậu và hàng kém chất lượng len lỏi vào thị trường, đẩy rủi ro về phía người tiêu dùng.
Thách thức càng lớn khi hoạt động mua bán vượt qua biên giới quốc gia, diễn ra trên các nền tảng nước ngoài với cơ chế vận hành và quy định riêng. Trong không ít trường hợp, dù đã phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc xác minh, xử lý vẫn gặp nhiều trở ngại do hạn chế trong phối hợp và chia sẻ thông tin.
Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, cùng với những lợi ích mang lại, thương mại điện tử cũng bộc lộ nhiều mặt trái, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý. Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định mới với lộ trình rõ ràng, từng bước ràng buộc trách nhiệm của các chủ thể tham gia, từ người bán, nền tảng trung gian đến các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, trong giai đoạn tới, các quy định sẽ tiếp tục được bổ sung, làm rõ trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số.
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, hoàn thiện pháp luật là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi, đòi hỏi phải có các công cụ quản lý hiện đại, phù hợp với đặc thù của không gian số. Bộ Công Thương đang xây dựng các công cụ quản lý mới, trong đó quy định một số nhóm hàng hóa có rủi ro cao bắt buộc phải khai báo, truy xuất nguồn gốc; các nhóm hàng khác được khuyến khích thực hiện. Đồng thời, hệ thống cảnh báo sớm các hành vi gian lận trên thương mại điện tử cũng đang được triển khai song song với tăng cường thanh tra, kiểm tra.
Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 397/NQ-CP về Kế hoạch hành động quốc gia đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030 được đánh giá là dấu mốc quan trọng. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một kế hoạch hành động tổng thể, dài hạn, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong cuộc chiến chống hàng giả, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử.
Hiện các bộ, ngành và địa phương đang khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết với nhiều giải pháp quyết liệt như yêu cầu 100% sàn thương mại điện tử ký cam kết phòng, chống hàng giả; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ, công chức tiếp tay, bao che cho buôn lậu, gian lận thương mại trên môi trường số.
Theo thống kê, trong năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra hơn 27.500 vụ, xử lý trên 23.400 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách gần 372 tỷ đồng. Vi phạm chủ yếu là hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc, vi phạm về giá và an toàn thực phẩm. Đáng chú ý, vi phạm trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội tiếp tục gia tăng, đặc biệt qua hoạt động livestream bán hàng với các chiêu thức quảng cáo thổi phồng, gắn mác “hàng xách tay”, “nhà làm”, “sạch 100%”, sử dụng KOL, KOC để đánh vào tâm lý người tiêu dùng.
Trước thực trạng này, yêu cầu đặt ra là phải siết chặt quản lý thương mại điện tử theo hướng đồng bộ và quyết liệt hơn, tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh giám sát trên không gian mạng. Về lâu dài, phát triển thương mại điện tử bền vững cần song hành giữa “siết” quản lý và khuyến khích kinh doanh chân chính, qua đó xây dựng thị trường số minh bạch, lành mạnh và an toàn cho người tiêu dùng.
