Từ “hỗ trợ” sang kiến tạo môi trường phát triển cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ngày 28/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự kiến thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng và Nhà nước; đồng thời khắc phục những hạn chế của quy định hiện hành, luật hóa các cơ chế, chính sách lớn có tính ổn định, lâu dài, qua đó tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp

Chuyển từ “hỗ trợ” sang “kiến tạo điều kiện phát triển”

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất đổi tên từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc thay đổi tên gọi phản ánh sự chuyển biến căn bản trong tư duy hoạch định chính sách, từ “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển”. Cách tiếp cận này hướng tới việc tạo lập môi trường để doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực, mở rộng quy mô và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường, chuỗi giá trị.

Dự thảo luật gồm 5 chương, 35 điều, được thiết kế theo hướng chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, dựa trên nhu cầu và lộ trình phát triển của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp có thể từng bước nâng cấp từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, từ siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa lên lớn.

Cùng với đó, tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách cũng được thay đổi. Thay vì tập trung vào số lượng doanh nghiệp được thụ hưởng chính sách, dự thảo hướng tới đo lường khả năng hấp thụ và mức độ phát triển của doanh nghiệp sau khi nhận hỗ trợ.

Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, công nghệ, thị trường

Dự thảo đề xuất hai nhóm chính sách hỗ trợ lớn.

Nhóm chính sách hỗ trợ chung tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn mà doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp trong quá trình hoạt động, nhất là tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Các chính sách cũng hướng tới mở rộng kênh tài chính, hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng lực đáp ứng thị trường và khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, nhóm chính sách hỗ trợ trọng tâm dành cho các đối tượng được xác định có khả năng tạo động lực và sức lan tỏa lớn hơn, gồm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị; doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững; doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng chính sách hỗ trợ được triển khai theo phương thức cào bằng, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho những doanh nghiệp có nhu cầu thực chất và tiềm năng phát triển.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo tại phiên họp. Ảnh quochoi.vn

Tín dụng dựa trên dòng tiền, tài sản vô hình

Tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu sửa luật phải tạo được bước đột phá về chính sách, chuyển từ hỗ trợ theo khả năng cung cấp của Nhà nước sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và đo lường bằng kết quả đầu ra.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dự án luật là nội dung được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đặc biệt quan tâm. Vì vậy, chính sách cần tập trung vào 4 vấn đề lớn: đổi mới tiêu chí xác định đối tượng ưu tiên; khơi thông các điểm nghẽn về nguồn lực, tài chính, tín dụng, đất đai và hạ tầng; đổi mới phương thức hỗ trợ theo kết quả thay vì cào bằng; đồng thời phát triển hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, gắn với chuyển đổi số.

Trong đó, khơi thông nguồn lực tài chính và tín dụng được Chủ tịch Quốc hội xác định là một trong những điểm đột phá then chốt.

Dự thảo đưa ra định hướng khuyến khích các tổ chức tín dụng xem xét cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp là bất động sản. Đồng thời, dự thảo cũng đề cập việc xây dựng chế độ kiểm toán đơn giản đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, theo hướng tương đồng với hộ kinh doanh.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá đây là những nội dung có tính thực chất. Nếu cơ chế cho vay dựa trên dữ liệu được thiết kế phù hợp, cùng với cơ chế bảo lãnh tín dụng hiệu quả, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm điều kiện nâng cao năng lực tài chính, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Rà soát để tránh chồng chéo với luật chuyên ngành

Thẩm tra sơ bộ dự án luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đồng thời nhất trí với tên gọi mới của dự án luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý dự thảo có phạm vi tác động rộng, liên quan đến nhiều luật chuyên ngành. Do đó, cần tiếp tục rà soát kỹ để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đối với những nội dung đã được quy định đầy đủ trong pháp luật chuyên ngành, cơ quan thẩm tra đề nghị dự án luật chỉ quy định nguyên tắc hoặc dẫn chiếu, tránh quy định lại, qua đó hạn chế chồng chéo và bảo đảm tính thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng chính sách trong dự thảo cần hướng vào những nội dung có thể triển khai và phát huy hiệu quả ngay sau khi luật được ban hành.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, thực tiễn triển khai Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 cũng như một số luật khác cho thấy, nhiều chính sách được thiết kế tương đối tốt, từ hỗ trợ tiền, vốn đến đất đai, nhưng khi triển khai xuống cơ sở, mức độ tiếp cận và thụ hưởng thực tế của doanh nghiệp còn hạn chế.

Vì vậy, cùng với việc thiết kế chính sách mới, vấn đề quan trọng là phải bảo đảm khả năng thực thi, đưa chính sách đến đúng đối tượng và tạo ra chuyển biến thực chất trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ pháp lý mới theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, chuyển trọng tâm từ “hỗ trợ” sang “kiến tạo”, từ cung cấp chính sách đại trà sang hỗ trợ theo nhu cầu và kết quả. Đây cũng là cơ sở để khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng quy mô và đóng góp hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế.