Từ đặc sản vùng cao đến thương hiệu hàng hóa: Lào Cai tìm đường cho OCOP vươn xa

Sa Pa không chỉ hấp dẫn du khách bởi cảnh quan thiên nhiên, khí hậu đặc trưng và bản sắc văn hóa vùng cao. Những sản phẩm được tạo ra từ chính điều kiện tự nhiên và sinh kế của người dân địa phương cũng đang trở thành một phần đáng chú ý trong trải nghiệm du lịch. Từ cá hồi, cá tầm đến trà, mật ong, dược liệu và các loại nông sản chế biến, sản phẩm OCOP ngày càng có cơ hội tiếp cận người tiêu dùng thông qua những điểm giới thiệu và bán hàng ngay tại khu du lịch.

Tại phường Sa Pa, các cửa hàng OCOP đang dần hình thành không gian giới thiệu đặc sản của nhiều vùng miền trong tỉnh. Hàng hóa được phân loại, sắp xếp, đóng gói với bao bì và nhãn mác rõ ràng. Bên cạnh các sản phẩm cá nước lạnh, du khách còn có thể tìm thấy thịt trâu gác bếp, thịt ngựa sấy, trà, mật ong, dược liệu và nhiều mặt hàng chế biến từ nông sản địa phương.

Sự thay đổi này cho thấy sản phẩm nông thôn đang từng bước chuyển từ phương thức tiêu thụ dựa chủ yếu vào nguyên liệu thô sang phát triển hàng hóa có nhận diện và giá trị gia tăng. Một con cá hồi được nuôi dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn không chỉ có thể bán dưới dạng thực phẩm tươi sống, mà còn trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm như ruốc cá hồi, cá hun khói hay bánh phồng cá. Mỗi hình thức chế biến mở ra một cách tiếp cận khách hàng khác nhau, đồng thời tạo thêm cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu.

Đây chính là ý nghĩa quan trọng của Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Khi tham gia chương trình, các chủ thể sản xuất có thêm động lực hoàn thiện quy trình, chú trọng chất lượng, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm địa phương nhờ đó có điều kiện tiếp cận thị trường chuyên nghiệp hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào khách quen, thương lái hoặc hoạt động mua bán tại nơi sản xuất.

Tuy nhiên, được công nhận OCOP mới là một bước trong quá trình phát triển sản phẩm. Để đứng vững trên thị trường, mỗi mặt hàng còn phải chứng minh được chất lượng ổn định, đáp ứng nhu cầu thực tế và tạo ra lý do đủ thuyết phục để khách hàng lựa chọn giữa nhiều sản phẩm cạnh tranh.

Hơn 600 sản phẩm OCOP và bài toán nâng sức cạnh tranh.

Lợi thế của Sa Pa nằm ở khả năng kết nối sản phẩm địa phương với lượng khách du lịch đến tham quan, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa. Nếu được tổ chức hiệu quả, mỗi điểm bán hàng không chỉ là nơi giao dịch mà còn có thể trở thành một kênh quảng bá trực tiếp cho nông sản và sản phẩm chế biến của Lào Cai.

Với nhiều du khách, mua đặc sản làm quà là một phần quen thuộc của hành trình. Những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thông tin đầy đủ và hình thức đóng gói thuận tiện thường tạo được sự yên tâm hơn khi lựa chọn. Bởi vậy, việc đưa sản phẩm OCOP vào các điểm bán chính thức có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng, đồng thời tăng khả năng nhận diện thương hiệu.

Điều đáng chú ý là giá trị của kênh bán hàng này không nên chỉ được đánh giá qua số lượng cửa hàng hay lượng hàng hóa trưng bày. Hiệu quả thực sự nằm ở khả năng chuyển lượng khách tham quan thành sức mua, tạo doanh thu cho cơ sở sản xuất và duy trì nhu cầu sau khi du khách trở về địa phương.

Một sản phẩm được mua trong chuyến đi có thể tiếp tục được tiêu thụ nếu người mua dễ dàng tìm lại thông tin, đặt hàng và nhận hàng thuận tiện. Ngược lại, nếu việc mua bán chỉ diễn ra một lần tại điểm du lịch, cơ hội phát triển thị trường lâu dài sẽ bị hạn chế. Vì thế, kết nối giữa điểm bán trực tiếp, thông tin sản phẩm và các kênh phân phối trực tuyến cần được xem là một hướng đi quan trọng.

Cùng với đó, sự liên kết giữa ngành du lịch và các chủ thể OCOP cần đi vào thực chất hơn. Sản phẩm phù hợp với thị hiếu du khách, có mức giá hợp lý, bảo đảm chất lượng và mang đậm dấu ấn địa phương sẽ có nhiều cơ hội được lựa chọn. Các điểm bán cũng cần cung cấp thông tin dễ hiểu về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và đặc trưng của từng mặt hàng, giúp người mua không chỉ biết mình đang mua gì mà còn hiểu giá trị phía sau sản phẩm.

Khi đó, hoạt động mua sắm không đơn thuần là một dịch vụ bổ sung cho du lịch. Đây còn là cách đưa thành quả sản xuất của người dân đến gần hơn với thị trường, góp phần phân bổ thêm giá trị kinh tế từ dòng khách du lịch về khu vực nông thôn.

Theo số liệu trong tư liệu được cung cấp, Lào Cai hiện có 838 hợp tác xã nông nghiệp, chiếm hơn 56% tổng số hợp tác xã trên địa bàn tỉnh, cùng 2.801 tổ hợp tác nông nghiệp với trên 12.000 thành viên. Toàn tỉnh có trên 600 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, trong đó có 2 sản phẩm đạt 5 sao, 54 sản phẩm đạt 4 sao và 543 sản phẩm đạt 3 sao.

Đây là nền tảng quan trọng để phát triển sản xuất hàng hóa, xây dựng vùng nguyên liệu và tổ chức liên kết giữa các hộ sản xuất, hợp tác xã với doanh nghiệp phân phối. Từ quế Văn Bàn, chè Bảo Yên đến dược liệu Bắc Hà và các sản phẩm chế biến từ nông sản vùng cao, mỗi địa phương đều có những lợi thế riêng để phát triển sản phẩm đặc trưng.

Dẫu vậy, số lượng sản phẩm được công nhận không đồng nghĩa với việc tất cả đã có thị trường ổn định. Giữa một sản phẩm đạt tiêu chuẩn và một sản phẩm bán được thường xuyên vẫn còn khoảng cách đáng kể. Khoảng cách ấy phụ thuộc vào sức mua, giá thành, năng lực cung ứng, độ nhận diện thương hiệu và khả năng đáp ứng các yêu cầu của hệ thống phân phối.

Với nhiều cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, đầu tư cho bao bì, quảng bá, quản lý đơn hàng và tiếp cận thị trường vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Nếu sản lượng chưa ổn định, chất lượng giữa các lô hàng thiếu đồng đều hoặc thông tin sản phẩm chưa đầy đủ, việc mở rộng hệ thống tiêu thụ sẽ gặp khó khăn. Vì vậy, hỗ trợ chủ thể OCOP không nên dừng ở khâu hoàn thiện hồ sơ, đánh giá và phân hạng, mà cần gắn với khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Theo định hướng của ngành công thương tỉnh được nêu trong tư liệu, Lào Cai sẽ tiếp tục tăng cường quản lý chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, hỗ trợ hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và các điều kiện để tham gia hệ thống phân phối lớn. Việc kết nối sản phẩm OCOP với siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích và chuỗi phân phối hiện đại trên cả nước cũng là hướng mở rộng thị trường cần được chú trọng.

Muốn thực hiện hiệu quả định hướng này, các chủ thể sản xuất cần nâng cao năng lực đáp ứng những yêu cầu cụ thể của nhà phân phối, từ chất lượng, sản lượng, thời hạn giao hàng đến hồ sơ pháp lý và quy cách đóng gói. Cơ quan hỗ trợ, đơn vị xúc tiến thương mại và doanh nghiệp phân phối cũng cần tăng cường kết nối thực chất, giúp sản phẩm phù hợp tìm được đúng thị trường thay vì chỉ dừng ở hoạt động giới thiệu, trưng bày.

Bên cạnh các cửa hàng trực tiếp, thương mại điện tử đang tạo thêm cơ hội để sản phẩm OCOP tiếp cận người mua ngoài phạm vi địa phương. Nếu điểm bán tại Sa Pa giúp du khách nhận biết và trải nghiệm sản phẩm, các nền tảng số có thể duy trì mối liên hệ với khách hàng sau chuyến đi, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận những thị trường xa hơn.

Thông qua hình ảnh, video, nội dung giới thiệu vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, các chủ thể có thể kể câu chuyện về sản phẩm một cách trực quan hơn. Tuy nhiên, để hoạt động bán hàng trực tuyến mang lại hiệu quả, việc đưa sản phẩm lên nền tảng số chỉ là bước khởi đầu. Các cơ sở còn cần bảo đảm thông tin chính xác, giá bán minh bạch, khả năng xử lý đơn hàng, đóng gói, vận chuyển và chăm sóc khách hàng.

Đối với thực phẩm và nông sản chế biến, yêu cầu về bảo quản, hạn sử dụng và an toàn càng cần được chú trọng. Một đơn hàng được giao đúng hẹn, chất lượng phù hợp với thông tin quảng bá và trải nghiệm mua sắm thuận tiện có thể giúp xây dựng niềm tin, tạo cơ hội để khách hàng tiếp tục mua hàng. Ngược lại, quảng bá tốt nhưng không bảo đảm chất lượng hoặc khả năng cung ứng sẽ khó tạo ra thị trường bền vững.

Về lâu dài, việc kết hợp điểm bán OCOP với du lịch, thương mại điện tử và hệ thống phân phối hiện đại sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào một kênh tiêu thụ duy nhất. Đây cũng là hướng đi để các hợp tác xã, hộ sản xuất từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh chuyên nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương.

Từ những dòng nước lạnh dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn đến các quầy hàng OCOP tại Sa Pa là hành trình đưa lợi thế tự nhiên và thành quả lao động của người dân trở thành hàng hóa có giá trị. Nhưng đích đến của chương trình không chỉ là có thêm sản phẩm được chứng nhận hay điểm bán được hình thành. Điều quan trọng hơn là sản phẩm phải tìm được người mua, duy trì được chất lượng, tạo ra doanh thu và đem lại thu nhập ổn định cho người sản xuất. Khi du lịch trở thành cầu nối, thương hiệu được đầu tư và thị trường được mở rộng bằng cả phương thức trực tiếp lẫn trực tuyến, OCOP sẽ có thêm cơ hội đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển kinh tế nông thôn hiện đại, bền vững của Lào Cai.