TS. Hoàng Ngọc Vinh: Bí thư kiêm Hiệu trưởng cần đáp ứng tiêu chí công khai minh bạch

Phóng viên: Thưa ông, một trong những nhiệm vụ, giải pháp được nêu tại Nghị quyết số 71 là “Tăng cường vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của tổ chức đảng, nhất là vai trò người đứng đầu cấp uỷ trong các cơ sở giáo dục... Thực hiện Bí thư cấp uỷ kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục”. Vậy, ông đánh giá như thế nào về chủ trương này, đặc biệt là tính khả thi trong bối cảnh hiện nay?

TS. Hoàng Ngọc Vinh: Nghị quyết 71 là một chủ trương lớn, mang ý tưởng cốt lõi là thống nhất lãnh đạo, tránh tình trạng chỉ đạo một đằng, làm một nẻo, gây phân tán nguồn lực và trách nhiệm. Tôi cho rằng đây là cách tăng trách nhiệm của người đứng đầu, làm rõ quyền hạn và vai trò, đặc biệt trong các cơ sở giáo dục công lập.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở chủ trương mà nằm ở cách chọn người. Chúng ta không thể làm một cách ào ạt, cũng không thể gượng ép. Phải nhìn vào đội ngũ nhân sự hiện có, giống như "bó đũa chọn cột cờ", phải chọn đúng người, đúng việc. Người được chọn phải hội tụ ba yếu tố quan trọng: uy tín chính trị, năng lực quản lý chuyên môn xuất sắc, và phải đáp ứng tiêu chí về công khai minh bạch trong mọi hoạt động. Song hành với việc lựa chọn, cần đẩy mạnh công tác đào tạo bồi dưỡng để họ đủ kỹ năng điều hành nhà trường một cách hiệu quả nhất. Khi làm chặt chẽ và căn cơ như vậy thì chủ trương mới thực sự khả thi, tránh tình trạng chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.

Phóng viên: Ông có thể phân tích rõ hơn về những tác động của việc bí thư kiêm hiệu trưởng đến mô hình quản trị nhà trường, nhất là trong mối quan hệ giữa công tác Đảng và công tác chuyên môn?

TS. Hoàng Ngọc Vinh: Khi Bí thư đồng thời là hiệu trưởng, mô hình quản trị nhà trường sẽ thay đổi hẳn. Ưu điểm rõ ràng nhất là việc tạo ra “một đầu mối” lãnh đạo, từ đó dẫn đến sự thống nhất cao trong chỉ đạo và thực hiện. Trách nhiệm được làm rõ, và quá trình quyết định diễn ra nhanh chóng hơn nhiều. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường giáo dục cần sự linh hoạt và đổi mới liên tục. Quan trọng hơn, công tác Đảng sẽ được gắn chặt hơn với chuyên môn và các hoạt động cốt lõi của nhà trường, đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện.

TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo).

Tuy nhiên, đi cùng với đó cũng là những nguy cơ cần được kiểm soát chặt chẽ. Quyền lực tập trung quá nhiều vào một người thì dễ dẫn đến sự chủ quan, thiếu kiểm soát và thiếu phản biện. Nếu người đó thiên về chính trị, có xu hướng hành chính hóa thì chuyên môn và chất lượng giáo dục có thể bị coi nhẹ. Ngược lại, nếu họ chỉ chuyên tâm vào chuyên môn mà lơ là thì công tác Đảng và xây dựng đội ngũ có thể trở nên hình thức, kém hiệu quả.

Vì vậy, hiệu quả hay không hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực và phẩm chất của người kiêm nhiệm. Tôi nghĩ người đó phải có khả năng cân bằng tuyệt vời giữa hai vai trò, vừa giữ vững nguyên tắc Đảng, vừa nắm chắc quản lý chuyên môn, và phải chứng minh được năng lực của mình bằng kết quả hành động cụ thể, mang lại lợi ích thực chất cho nhà trường.

Phóng viên: Trong trường hợp thực hiện chủ trương Bí thư kiêm nhiệm, vậy vị trí Hiệu trưởng hiện hữu sẽ được sắp xếp, bố trí công việc như thế nào để không gây xáo trộn trong đội ngũ cán bộ, giáo viên?

TS. Hoàng Ngọc Vinh: Đây là một vấn đề rất nhạy cảm trong quản lý nhân sự. Nếu xử lý không khéo, không minh bạch, sẽ dễ tạo ra tâm lý bất ổn, thậm chí là mất đoàn kết nội bộ. Cách làm đúng không chỉ đơn thuần là tìm một chỗ để bố trí cho hiệu trưởng cũ. Quan trọng hơn, cơ quan quản lý và nhà trường phải xây dựng được một bộ tiêu chí đánh giá nhân sự rõ ràng, công khai và minh bạch ngay từ đầu.

Bộ tiêu chí ấy phải dựa trên những yếu tố cốt lõi như phẩm chất, tài năng, tính chuyên nghiệp, tinh thần cách mạng, và đặc biệt là kết quả hành động thực tế, tránh tư duy nhiệm kỳ. Nếu dựa vào một bộ tiêu chí công tâm và khoa học như vậy, việc sắp xếp sẽ trở nên dễ dàng và thuyết phục hơn đối với toàn bộ đội ngũ.

Hiệu trưởng cũ, nếu có năng lực chuyên môn tốt, có thể được sắp xếp trở thành phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, hoặc làm cố vấn cấp cao cho ban lãnh đạo, hoặc phụ trách một dự án trọng điểm của nhà trường. Mấu chốt là phải đảm bảo sự minh bạch, công bằng, để mỗi cán bộ, giáo viên trong trường không cảm thấy mình bị gạt ra bên lề hay bị đối xử thiếu tôn trọng.

Phóng viên: Nếu Bí thư hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, năng lực chuyên môn để kiêm chức hiệu trưởng, quy trình đánh giá và xử lý sẽ diễn ra theo hướng nào để không làm trái Nghị quyết 71 mà vẫn đảm bảo chất lượng quản lý?

TS. Hoàng Ngọc Vinh: Tôi xin nhấn mạnh lại, không thể vì Nghị quyết 71 mà chúng ta gượng ép bổ nhiệm người không đủ tiêu chuẩn. Điều này sẽ phản tác dụng, làm hại đến chất lượng quản lý.

Tôi cho rằng cần phải có một quy trình đánh giá chặt chẽ và công khai được áp dụng cho mọi ứng viên kiêm nhiệm. Quy trình này phải căn cứ vào bộ tiêu chí đã thống nhất, bao gồm phẩm chất chính trị, tài năng quản trị, tinh thần chuyên nghiệp và nhiệt tình cách mạng. Đánh giá phải dựa trên kết quả công việc cụ thể trong quá khứ, chứ không chỉ nhìn bằng cấp hay thâm niên.

Ảnh minh họa.

Nếu người đó còn thiếu kỹ năng quản trị hoặc chuyên môn, nhà nước cần tạo điều kiện tối đa để đào tạo, bồi dưỡng cho họ. Nhưng nếu sau quá trình đào tạo mà người đó vẫn không đạt được các tiêu chí cơ bản, thì không nên bổ nhiệm kiêm nhiệm. Ai đủ tiêu chuẩn thì thực hiện kiêm nhiệm; ai chưa đủ thì tiếp tục vai trò công tác Đảng. Cách làm này vừa tôn trọng đúng tinh thần nghị quyết về sự lãnh đạo của Đảng, vừa bảo đảm chất lượng và hiệu quả trong quản lý chuyên môn của nhà trường.

Phóng viên: Theo ông, để chủ trương Bí thư kiêm Hiệu trưởng đi vào thực chất và tránh hình thức, cần những cơ chế, chính sách hỗ trợ gì từ phía cơ quan quản lý giáo dục và các bộ ngành liên quan?

TS. Hoàng Ngọc Vinh: Để chủ trương này thành công, cần nhiều giải pháp song song và đồng bộ từ cấp quản lý nhà nước.

Để chủ trương Bí thư kiêm Hiệu trưởng đi vào thực chất và đạt hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ cơ chế, chính sách quản lý giáo dục:

Thứ nhất, cơ quan quản lý cần ban hành một bộ tiêu chuẩn công khai và minh bạch cho chức danh bí thư kiêm hiệu trưởng, làm căn cứ pháp lý và chuyên môn vững chắc để lựa chọn nhân sự.

Thứ hai, phải tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên chuyên sâu về kỹ năng quản trị hiện đại, quản lý tài chính, nhân sự, và đổi mới giáo dục cho đội ngũ này.

Thứ ba, cần thiết lập một cơ chế giám sát chặt chẽ từ nhiều cấp độ: từ cơ quan quản lý cấp trên, từ Ban kiểm tra Đảng ủy, đến các tổ chức đoàn thể như công đoàn, đoàn thanh niên, và quan trọng nhất là sự giám sát từ đội ngũ giảng viên, sinh viên và phụ huynh của nhà trường.

Thứ tư, phải có chính sách khuyến khích cụ thể về phụ cấp, chế độ đãi ngộ tương xứng với trách nhiệm kép mà người kiêm nhiệm phải gánh vác, để họ yên tâm cống hiến lâu dài.

Và cuối cùng, cơ quan quản lý cần tạo ra kênh phản hồi thông suốt, nơi các cơ sở giáo dục được phép nói lên những khó khăn, góp ý thật lòng về cơ chế áp dụng. Có như vậy, chủ trương mới đi vào thực chất, tạo ra hiệu quả thực sự cho hệ thống giáo dục quốc gia, và tránh tình trạng hình thức hóa.

Trân trọng cảm ơn ông!