Tìm phương pháp đổi mới trong giảng dạy lý luận chính trị

Hơn 100 bài tham luận và góp ý có chất lượng, tâm huyết gửi về từ các trường tham gia tọa đàm. Ảnh: BM.

Hơn 100 tham luận về đổi mới giáo dục chính trị

Tọa đàm “Đổi mới căn bản, toàn diện chương trình, giáo trình lý luận chính trị, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục trong tình hình mới”, do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Thành ủy TP. Hồ Chí Minh và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đồng chủ trì trong 02 ngày (25 và 26/11/2025).

Tọa đàm gồm 02 phiên, mỗi phiên có gần 300 đại biểu là đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành của TP. Hồ Chí Minh; lãnh đạo các trường, trưởng các khoa/tổ bộ môn và giảng viên trực tiếp dạy 05 môn lý luận chính trị (gồm: Triết học Mác – Lênin; Kinh tế chính trị Mác – Lênin; Chủ nghĩa xã hội khoa học; Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; Tư tưởng Hồ Chí Minh) đến từ các trường đại học, cao đẳng.

Theo ban tổ chức, có hơn 100 bài tham luận và góp ý có chất lượng, tâm huyết gửi về từ các trường, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của các nhà quản lý, nhà khoa học, thầy cô đối với công tác đổi mới giáo dục chính trị.

Điểm mới tại tọa đàm lần này là ứng dụng công nghệ, đại biểu tham dự thực hiện quét mã QR để trực tiếp gửi ý kiến đóng góp, các kiến nghị cụ thể về khung chương trình và phương pháp giảng dạy đến ban tổ chức theo thời gian thực.

Trong phiên làm việc ngày 25/11 của các trường đại học có nhiều tham luận phân tích những vấn đề cấp thiết từ thực tiễn giảng dạy môn lý luận chính trị (LLCT) hiện nay.

Đa dạng mô hình giảng dạy: blended learning, LMS, PBL

Với tham luận “Nghiên cứu về chuẩn hóa hệ thống giáo dục LLCT trong kỷ nguyên số: Nâng cao chất lượng đào tạo môn Tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua mô hình mở rộng 2 tín chỉ lên 3 tín chỉ đồng bộ trực tiếp và trực tuyến”, TS. Nguyễn Thị Mộng Tuyền - Giảng viên của khoa Khoa học cơ bản, Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh – cho biết chương trình LLCT tại các trường đại học Việt Nam chiếm khoảng 11 tín chỉ, trong đó môn Tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ 2 tín chỉ, tập trung vào lý thuyết cơ bản mà thiếu chiều sâu thực tiễn. Điều này dẫn đến tình trạng sinh viên coi môn học là “nghĩa vụ”, với tỷ lệ tiếp thu thụ động cao.

Các khảo sát cho thấy, chỉ khoảng 70-80% sinh viên cảm thấy hứng thú với nội dung, chủ yếu do phương pháp giảng dạy truyền thống chưa tận dụng được công nghệ như học trực tuyến hay thực tế ảo.

Mặt khác, thách thức lớn hơn là sự chênh lệch năng lực số giữa giảng viên và sinh viên. Nhiều trường chưa có nền tảng LMS (Learning Management System) - hệ thống quản lý học tập đầy đủ, dẫn đến giảng dạy LLCT chủ yếu qua bài giảng PowerPoint, thiếu tương tác, không đủ thời gian.

TS. Mộng Tuyền cho biết, từ năm 2019-2025, mô hình blended learning (học tập kết hợp trực tiếp và trực tuyến) đã được trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh áp dụng cho 100% cho các môn như: Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam, với cấu trúc áp dụng 10% - 30% trực tuyến và 70% -80% trực tiếp (tham quan thực tế hoặc làm “điển cứu” tại bảo tàng Hồ Chí Minh với môn tư tưởng Hồ Chí Minh và bảo tàng chứng tích chiến tranh với môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam trong chống dịch Covid-19).

Qua giảng dạy thực tế và áp dụng phương pháp dạy học mới trên hệ thống quản lý học tập LMS, chức năng truyền đạt thông tin đã được chuyển từ việc độc thoại của giảng viên sang các kênh phong phú, dễ tiếp nhận, không bị rào cản bởi khoảng cách địa lý và thời gian dạy và học.

Ngoài ra, trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh cũng triển khai LMS (hệ thống quản lý học tập). Khảo sát 150 sinh viên và 20 giảng viên cho thấy sự tăng tương tác lên 40% (từ thụ động sang chủ động), kỹ năng tự học cải thiện 30%, nhưng 25% sinh viên vẫn gặp khó khăn do mạng chậm. Giảng viên chuyển vai trò từ “truyền đạt” sang “hướng dẫn”, với đào tạo số hóa giúp giảm tải 20%.

“Qua 06 năm vận hành hệ thống LMS cho thấy đây là công cụ để sinh viên tự học, tự khai thác, tự khám phá nguồn tài nguyên mà giảng viên cung cấp, nhằm hướng đến các tiêu chuẩn như: sử dụng ngôn ngữ nói và viết để diễn đạt tư tưởng, quan điểm khoa học và giao tiếp được với người khác một cách rõ ràng, súc tích”, TS. Nguyễn Thị Mộng Tuyền cho biết.

Góp ý cho tọa đàm, TS. Đặng Thị Minh Phượng - Khoa Luật và Khoa học chính trị, trường Đại học công nghiệp TP. Hồ Chí Minh – cho rằng phương pháp dạy học theo dự án (Project-based Learning – PBL) là một trong những xu hướng giáo dục hiện nay đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình giáo dục, khuyến khích người học phát triển tư duy bậc cao theo thang nhận thức của Bloom, bao gồm phân tích, đánh giá và sáng tạo.

Mô hình PBL đã được áp dụng vào các học phần, chương trình và hoạt động đào tạo các môn học, trong đó có 05 môn lý luận chính trị, nhằm nâng cao năng lực thực tiễn và khả năng tự học của sinh viên. Tuy vậy, các nghiên cứu chuyên sâu về nền tảng lý thuyết cũng như các báo cáo chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng thực tế của mô hình này vẫn còn hạn chế về số lượng và chiều sâu.

Cần đồng bộ hệ thống học liệu số

Thực tế cho biết rằng, cứ 2 - 3 năm thì tri thức nhân loại tăng lên gấp đôi. Vì vậy nhà trường có cố gắng đến đâu cũng không thể cung cấp đủ mọi kiến thức cho người học để mà sống và làm việc suốt đời. Bởi vậy, giáo dục đại học phải hướng cho người học vào việc học cách học và dạy cách học để họ có khả năng tự học suốt đời.

Để hệ thống LMS đạt hiệu quả hơn nữa, tiến sĩ Nguyễn Thị Mộng Tuyền đề xuất xây dựng đồng bộ hệ thống học liệu mở, học liệu số, giáo trình điện tử hiện đại; đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo năng lực; chuẩn hóa đội ngũ giảng viên LLCT trong tình hình mới.

Còn ThS. Lê Trọng Hưng - Trường Đại học kinh tế TP. Hồ Chí Minh tại Phân Hiệu Vĩnh Long – cho rằng bên cạnh sự chuyển đổi về vai trò, giảng viên cần không ngừng nâng cao năng lực sư phạm, cập nhật tri thức và kỹ năng công nghệ để đáp ứng yêu cầu của thời đại số.

Năng lực sư phạm hiện đại không chỉ bao gồm khả năng truyền đạt, tổ chức lớp học mà còn là năng lực thiết kế học liệu số, sử dụng công cụ công nghệ trong giảng dạy và đánh giá năng lực người học một cách linh hoạt, đa chiều.

Giảng viên cần chủ động tiếp cận các xu hướng mới trong giáo dục như học tập kết hợp (blended learning), học tập trực tuyến (e-learning), hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý và hỗ trợ học tập.

Đồng thời, việc thường xuyên tự học, nghiên cứu khoa học, cập nhật những vấn đề lý luận – thực tiễn mới của chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là yêu cầu bắt buộc, nhằm đảm bảo tính thời sự, tính khoa học và sức thuyết phục trong giảng dạy.