Thuế thu nhập cá nhân: Kiến nghị tăng giảm trừ và bỏ bớt bậc thuế

Thuế thu nhập cá nhân: Kiến nghị tăng giảm trừ và bỏ bớt bậc thuế

Tại Hội nghị góp ý dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân do Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM tổ chức ngày 5/8, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và học giả đã đồng loạt kiến nghị những điều chỉnh mạnh về mức giảm trừ gia cảnh và biểu thuế lũy tiến hiện hành, với mục tiêu chung là xây dựng một hệ thống thuế hợp lý hơn, công bằng hơn và phản ánh đúng thực tế chi tiêu xã hội.

Mức giảm trừ gia cảnh đã lạc hậu so với đời sống đô thị

Ông Nguyễn Thái Sơn, nguyên Trưởng phòng Thuế thu nhập cá nhân (Cục Thuế TP.HCM), nhận định mức giảm trừ hiện tại đang tạo ra sự bất công giữa các nhóm thu nhập. Trong khi cá nhân kinh doanh có doanh thu tới 16,6 triệu đồng/tháng không phải chịu thuế, thì người làm công ăn lương với thu nhập chỉ từ 13,3 - 15,5 triệu đồng/tháng đã phải đóng thuế thu nhập cá nhân.

Ông Sơn đề xuất nâng mức giảm trừ cho người nộp thuế lên 16,6 triệu đồng/tháng và 6,6 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc – tương đương ngưỡng thu nhập không chịu thuế của cá nhân kinh doanh theo Luật Thuế giá trị gia tăng sắp có hiệu lực.

Cùng quan điểm, PGS.TS Trần Văn Tùng, Trưởng khoa Tài chính - Thương mại (ĐH HUTECH), đề xuất nâng mức giảm trừ cá nhân lên 18 triệu đồng/tháng và người phụ thuộc là 7,5 triệu đồng/tháng. Ông Tùng cho rằng đây là con số sát với mức chi tiêu cơ bản tại các đô thị lớn, bao gồm chi phí ăn ở, đi lại, giáo dục, y tế, và một phần tích lũy tối thiểu – những nhu cầu thiết yếu mà chính sách thuế cần bảo vệ trước khi thu nhập bị đánh thuế.

CPI không còn là công cụ phù hợp để điều chỉnh mức giảm trừ

Ông Nguyễn Đức Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật HUBA, cảnh báo rằng việc căn cứ chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để điều chỉnh mức giảm trừ đã không còn phản ánh đúng thực tế chi tiêu. Theo ông, CPI bao gồm quá nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ không thiết yếu, trong khi người dân chủ yếu phải đối mặt với áp lực giá cả từ một số nhóm như thực phẩm, nhà ở, y tế, giáo dục – những mặt hàng đã tăng mạnh trong 5 năm qua.

Vì vậy, ông Nghĩa đề xuất tăng mức giảm trừ ít nhất 50% so với hiện tại, tương đương 16,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,6 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc.

Kiến nghị bỏ thuế suất 35%, tối đa chỉ nên dừng ở 25-30%

Một điểm nóng khác tại hội nghị là biểu thuế suất lũy tiến từng phần – vốn đang bị đánh giá là bất công và kém hiệu quả trong việc khuyến khích lao động chất lượng cao.

Ông Nguyễn Thái Sơn chỉ ra nghịch lý: người lao động có thu nhập cao phải chịu thuế suất tới 35%, trong khi doanh nghiệp nhỏ chỉ chịu thuế từ 15% đến 20% sau khi đã trừ mọi chi phí hợp pháp. Người lao động, ngược lại, chỉ được trừ mức giảm trừ gia cảnh cố định, còn lại hầu như toàn bộ thu nhập bị đánh thuế, bất kể chi phí sống thực tế.

Ông Sơn kiến nghị Bộ Tài chính xem xét hạ trần thuế suất xuống tối đa 25% để đảm bảo chính sách thuế không trở thành rào cản phát triển năng lực cá nhân.

PGS.TS Trần Văn Tùng cũng đề xuất rút gọn số bậc thuế từ 7 xuống còn 5 bậc, theo cấu trúc:

Bậc 1: đến 15 triệu đồng/tháng – thuế suất 5%

Bậc 2: 15 – 30 triệu đồng/tháng – thuế suất 10%

Bậc 3: 30 – 50 triệu đồng/tháng – thuế suất 15%

Bậc 4: 50 – 80 triệu đồng/tháng – thuế suất 20%

Bậc 5: trên 80 triệu đồng/tháng – thuế suất 25-30%

Mô hình này vừa đơn giản hóa chính sách, vừa tránh "đẩy nhanh" người lao động vào bậc thuế cao khi chỉ được tăng lương nhẹ. Đồng thời, ông nhấn mạnh cần cho phép khấu trừ thêm các chi phí thực tế như giáo dục, y tế, bảo hiểm, lãi vay mua nhà, đóng góp từ thiện... – điều mà nhiều quốc gia như Malaysia, Thái Lan, Singapore đã thực hiện từ lâu.

Dữ liệu năm 2024 cho thấy thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam đã đạt 5.000 USD/năm (tương đương hơn 10,4 triệu đồng/tháng). Tuy nhiên, mức giảm trừ hiện hành vẫn dừng lại ở con số 11 triệu đồng/tháng – chỉ vừa đủ để đáp ứng mức chi tiêu cơ bản nhất.

Các ý kiến cho rằng hệ thống thuế cần đi theo hướng "khoan thư sức dân", tạo dư địa cho tiêu dùng và đầu tư cá nhân, thay vì siết chặt vào những khoản thu nhập vốn đã eo hẹp với đại bộ phận người dân thành thị.

Từ những so sánh quốc tế cho đến bức tranh thực tế trong nước, thông điệp chung được các đại biểu đưa ra là Luật Thuế thu nhập cá nhân cần cải cách toàn diện: từ tư duy thiết kế biểu thuế, xác định mức giảm trừ, cho đến cơ chế khấu trừ chi phí hợp lý.

Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là thước đo năng lực quản trị quốc gia trong việc kiến tạo một môi trường sống – làm việc công bằng, hiệu quả, khuyến khích nỗ lực và tích lũy chính đáng của người dân.