Nông sản vào vụ: Vai trò của Bộ Công Thương ở đâu để khơi thông?

Nỗi lo cũ có lặp lại?

Thực tế cho thấy, mỗi mùa vụ nông sản đến, báo chí lại rộ lên hình ảnh ùn ứ cửa khẩu, thương lái ép giá, địa phương cầu cứu trung ương.

Năm nay, thời tiết thuận lợi nên dự báo các mặt hàng nông sản sẽ được mùa. Ví dụ với vải thiều, năm 2025, sản lượng vải của Bắc Giang ước đạt 165 nghìn tấn, trong đó có 60 nghìn tấn vải sớm, 105 nghìn tấn vải chính vụ. Dự kiến, vải sớm thu hoạch đến ngày 15/6, vải chính vụ thu hoạch từ ngày 10/6 đến 30/7.

Vải thiều là một trong những nông sản đang được địa phương đẩy mạnh xúc tiến tiêu thụ

Riêng tại huyện Lục Ngạn có hơn 10,3 nghìn ha vải thiều, sản lượng dự kiến đạt khoảng 60,5 nghìn tấn. Trong đó, vải sớm hơn 2 nghìn ha, sản lượng ước đạt hơn 13,8 nghìn tấn, còn lại là vải chính vụ.

Ông Nguyễn Văn Thiết - Giám đốc Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ vải sớm Phúc Hòa (huyện Tân Yên, Bắc Giang) - cho biết, hiện hợp tác xã đã nhận được đơn đặt hàng của doanh nghiệp xuất khẩu đi các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, EU. Vải chín sớm được bán tại vườn với giá 40.000 đồng/năm, cao hơn trung bình so với các năm trước từ 15-20%.

Là trái cây xuất khẩu tỷ USD và quan trọng nhất của Việt Nam hiện nay, nhưng trong 4 tháng đầu năm nay, xuất khẩu sầu riêng chỉ đạt 120-130 triệu USD, giảm 74% so với cùng kỳ năm ngoái. Tại nhiều vùng trồng, giá sầu riêng giảm từ 30-50% so với năm ngoái, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập của nông dân.

Nguyên nhân chính là một số quốc gia áp dụng thêm một số biện pháp kiểm soát bổ sung đối với sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam. Bên cạnh đó, việc gia tăng nhanh diện tích sầu riêng tại một số địa phương cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành hàng này.

Cùng cảnh như sầu riêng, nhiều nhà vườn trồng xoài tại Đồng Nai rơi vào tình cảnh khó khăn khi giá giảm sâu chỉ còn 1.000 đồng/kg. Theo nhiều thương lái, nguyên nhân chính khiến giá xoài năm nay giảm mạnh là do nguồn cung dồi dào, trong khi nhu cầu tiêu thụ trong nước hạn chế. Đặc biệt việc xuất khẩu sang nước ngoài gặp nhiều khó khăn do thị trường nước ngoài đã siết chặt quy định nhập khẩu khiến lượng xoài xuất khẩu giảm đáng kể.

Cần chiến lược dài hơi

Quay trở lại câu chuyện giá vải thiều ở Lục Ngạn (Bắc Giang) đang được bán ra với giá cao hơn năm trước. Không phải ngẫu nhiên, vải cũng như các nông sản, sản phẩm OCOP của địa phương này giữ được giá.

Để hỗ trợ các sản phẩm, Sở Công Thương Bắc Giang tiếp tục kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, sản phẩm nông sản vào hệ thống phân phối hiện đại, các chợ đầu mối nông sản. Đồng thời chủ động, phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng của Bộ Công Thương, các đại sứ, tham tán thương mại, thương vụ Việt Nam ở các nước để tìm kiếm, mở rộng và đa dạng hóa thị trường; phối hợp cơ quan chức năng các tỉnh biên giới tháo gỡ khó khăn trong lưu thông, xuất khẩu nông sản tại cửa khẩu.

Bên cạnh đó, địa phương cũng tăng cường mời gọi doanh nghiệp vào liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm cho nông dân; hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất quan tâm đa dạng hóa mẫu mã, bao bì, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc sản phẩm đáp ứng tham gia tiêu thụ trong chuỗi cung ứng trong và ngoài nước…

Được biết, từ ngày 29/5 đến 5/6, huyện Lục Ngạn tổ chức 3 đoàn công tác đi tìm hiểu nhu cầu và kết nối, hỗ trợ xúc tiến thị trường tiêu thụ vải thiều tại TP. Hồ Chí Minh, tỉnh Lào Cai, tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ninh.

Câu hỏi dư luận đặt ra là với vai trò của mình, Bộ Công Thương làm gì mỗi khi nông sản vào mùa? Chia sẻ tại hội nghị xúc tiến tiêu thụ vải thiều và các nông sản chủ lực, đặc trưng, sản phẩm OCOP năm 2025, diễn ra mới đây, ông Hoàng Minh Chiến - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương – cho biết, nhiều năm qua, Bộ Công Thương đã và đang triển khai nhiều chương trình xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu và hỗ trợ các chủ thể OCOP đưa sản phẩm vào các hệ thống phân phối lớn như Central Retail, MM Mega Market, Co.opmart, WinMart... cũng như trên các nền tảng thương mại điện tử.

Đồng thời, hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài đang tích cực làm việc để tháo gỡ rào cản kỹ thuật, mở rộng thị trường và xây dựng các “luồng xanh” cho xuất khẩu nông sản.

Tại hội nghị lần này, ông Hoàng Minh Chiến cũng khẳng định, Bộ Công Thương cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất, từ việc hỗ trợ thông tin thị trường, tạo các nền tảng kết nối khách hàng như Hội chợ OCOPEX, hội nghị giao thương... đến việc thiết lập những cơ chế thuận lợi hơn cho nông sản xuất khẩu, đặc biệt là sản phẩm vải thiều cũng như các sản phẩm OCOP của tỉnh Bắc Giang.

Mới đây, Thủ tướng đã ký Công điện số 79/CĐ-TTg về việc chủ động triển khai các biện pháp bảo đảm sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản. Thủ tướng Chính phủ giao Bộ trưởng Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao chỉ đạo tăng cường xúc tiến thương mại, tiếp tục mở rộng, đa dạng thị trường xuất khẩu, đồng thời triển khai các chương trình kết nối, tổ chức tuần lễ nông sản, hội chợ hàng Việt để khai thác tiềm năng thị trường trong nước.

Chỉ đạo liên kết, phối hợp các chuỗi phân phối trong nước, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam đẩy mạnh quảng bá trực tiếp và trực tuyến tiêu thụ trong nước, ưu tiên tiêu thụ sản phẩm nông sản tại các địa phương, nhất là đối với lúa gạo, rau quả (sầu riêng, vải, nhãn, xoài, thanh long,…) khi vào vụ thu hoạch rộ.

Bàn về vấn đề này, nhiều ý kiến bày tỏ, nếu chỉ dừng lại ở các chương trình hội chợ, kết nối cung cầu nhỏ lẻ sẽ khó đáp ứng kỳ vọng trong việc “giải cứu” nông sản một cách căn cơ. Trong bối cảnh thị trường ngày càng biến động, đòi hỏi sự linh hoạt và chiến lược, vai trò của Bộ Công Thương không thể chỉ là người quan sát hay phản ứng chậm trễ mà việc khơi thông thị trường cho nông sản không thể thiếu một chiến lược dài hơi, chuyên sâu.