Nỗ lực đưa Gốm Bàu Trúc thoát khỏi danh sách cần bảo vệ khẩn cấp của UNESCO

Chiều ngày 10/10/2026 tại xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa đã diễn ra Hội thảo Khoa học “Bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ”

Chủ trì Hội thảo: GS.TS Nguyễn Văn Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, dự Hội thảo có bà Thái Thị Lệ Hằng, TUV, Giám đốc Sở Văn Hóa Thể Thao và Du lịch, TS. Phạm Thị Thanh Hường - Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam. Dự Hội thảo còn có chức sắc người Chăm, các nghệ nhân Gốm Chăm Bàu Trúc, đại diện các sở, ngành và trên 200 đại biểu PGS. TS, các nhà khoa học đến từ các Trường, Vụ viện Trung ương và địa phương. Có 30 tham luận cấu trúc thành 5 nhóm chủ đề, trong đó 8 tham luận trực tiếp tại Hội thảo của các nhà khoa học và ý kiến phát biểu trong Hội thảo.

Toàn cảnh Hội thảo Khoa học “Bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ”. Ảnh: Ngọc Vân

GS.TS Nguyễn Văn Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Ngọc Vân

Sau báo cáo Đề dẫn “Bảo tồn và phát huy giá trị Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”; hội thảo tập trung vào các chuyên đề đánh giá những nhiệm vụ đã đề ra những khó khăn, hạn chế trong quá trình thực hiện đưa Gốm Chăm Bàu Trúc thoát khỏi danh sách “cần được bảo vệ khẩn cấp”.

Nội dung tham luận xoay quanh Bảo vệ làng nghề Gốm Bàu Trúc, trước sự xâm hại của kỹ thuật bàn xoay hiện đại, Cam kết và thực tiễn bảo vệ gốm Chăm Bàu Trúc Nghệ thuật làm gốm của người Chăm ở Bàu Trúc sau ghi danh UNESCO thực trạng bảo tồn và hướng tiếp cận mô hình “Bảo tàng sống”; Nghệ thuật gốm chăm với bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá, nghệ thuật truyền thống gắn du lịch tỉnh Khánh Hoà; từ khai thác di sản đến Du lịch vì Di sản, định hướng phát triển Du lịch gắn với nghệ thuật làm gốm của người Chăm tại Bàu Trúc, tỉnh Khánh Hòa. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm tại Làng Bàu Trúc gắn với phát triển Du lịch Giải pháp tăng cường nhận diện “thương hiệu gốm Bàu Trúc” trên mạng xã hội.

Bà Thái Thị Lệ Hằng, TUV, Giám đốc Sở Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch, phát biểu khai mạc Hội Thảo. Ảnh: Ngọc Vân

TS. Phạm Thị Thanh Hường - Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Ngọc Vân

Di sản thu hút sự trao đổi và tương tác giữa những người thực hành nghề, các sinh hoạt xã hội và nâng cao vai trò của người phụ nữ Chăm trong xã hội hiện đại. Di sản gắn liền với nghệ thuật trình diễn dân gian, phong tục tập quán, tín ngưỡng, lễ hội, trong đó có các nghi lễ liên quan đến ông tổ nghề làm gốm của người Chăm. Nghề làm gốm của người Chăm góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm ở Đông Nam Á.

Phát biểu của ông Quảng Thúc Đoan - Chủ tịch UBND xã Ninh Phước. Ảnh Ngọc Vân.

Các nghệ nhân làm Gốm Chăm Bàu Trúc tiêu biểu, dự Hội thảo. Hiện nay tại làng Gốm Bàu Trúc có khoảng 350 nghệ nhân làm nghề. Ảnh: Ngọc Vân

Hội thảo đã nghe các tham luận – các ý kiến tham gia góp ý của các nhà khoa học, đại biểu - các nghệ nhân thực hành di sản, đặt ra những ý nghĩa thiết thực cho hội thảo. Vấn đề đặt ra sau 4 năm làm thế nào đưa sản phẩm Gốm Chăm ra khỏi danh sách “Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”. Di sản văn hóa Nghệ thuật làm gốm của người Chăm trên địa bàn quản lý của UBND xã Ninh Phước; vai trò quản lý trực tiếp của Ninh Phước là rất quan trọng. Lãnh đạo xã đã có ý kiến về Công tác tổ chức, quản lý, quy hoạch vùng nguyên liệu, vùng sản xuất gốm phát triển hạ tầng và dịch vụ sản xuất kinh doanh gốm tại làng Bàu Trúc gắn với phát triển du lịch. Hiện nay thu nhập làng nghề Gốm Chăm chỉ ở con số 22 triệu đồng/năm, chưa bảo đảm sinh kế ổn định. Đại diện cộng đồng làng nghề gốm Bàu Trúc phát biểu, chia sẻ thực tiễn bảo tồn, thực hành và phát huy giá trị Nghệ thuật làm gốm của người Chăm gặp khó khăn.

Từ đó đề xuất, kiến nghị từ thực tiễn cộng đồng. Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Gốm Chăm Bàu Trúc. Gắn kết với du lịch phát triển du lịch cộng đồng tại Khánh Hòa để tạo sinh kế và quảng bá sản phẩm. Truyền dạy trong gia đình và cộng đồng, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực trẻ, gắn kết thực hành nghề với đời sống xã hội của phụ nữ Chăm. Chính sách hỗ trợ quy hoạch, quy hoạch vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật và xúc tiến thương mại cho các làng nghề.

Từ thực tiễn công tác bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật làm gốm của người Chăm tại địa phương gắn với vai trò của chính quyền cơ sở, cộng đồng, nghệ nhân và các chủ thể thực hành di sản trong duy trì nghề truyền thống; giải pháp hỗ trợ hoạt động truyền dạy, phát triển làng nghề, tạo sinh kế và nâng cao đời sống của người dân gắn với bảo tồn di sản./.