Ngành xi măng chật vật thoát vòng xoáy thua lỗ

Bộ Xây dựng mới đây đã báo cáo Thủ tướng về tình hình cung - cầu trong ngành xi măng, nhấn mạnh những khó khăn trong việc cân bằng sản xuất và tiêu thụ trong bối cảnh công suất vượt xa nhu cầu. Hiện cả nước có 92 dây chuyền sản xuất xi măng với tổng công suất trên 122 triệu tấn mỗi năm, trong khi dự báo sản lượng tiêu thụ năm 2024 chỉ đạt khoảng 95 triệu tấn, bao gồm 65,3 triệu tấn tiêu thụ nội địa và 29,7 triệu tấn xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà máy chỉ hoạt động ở mức trung bình 77% so với tổng công suất thiết kế. Nguyên nhân của tình trạng dư cung xuất phát từ việc Luật Quy hoạch 21/2017 đã bãi bỏ quy hoạch phát triển ngành xi măng, tạo điều kiện cho các địa phương tự quyết định đầu tư, dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng số lượng dây chuyền sản xuất mới với công nghệ hiện đại, nâng tổng công suất thiết kế lên 35,3 triệu tấn mỗi năm.

Ngành xi măng chật vật thoát vòng xoáy thua lỗ

Trước thực trạng này, Bộ Xây dựng đã trình Thủ tướng ban hành Quyết định 1266/2020 về chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam giai đoạn 2021-2030, định hướng đến năm 2050, trong đó đặt ra mục tiêu kiểm soát tổng công suất ngành xi măng không vượt quá 125 triệu tấn vào năm 2025 và 150 triệu tấn vào năm 2030. Đồng thời, Bộ cũng có văn bản yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố cần thận trọng trước khi phê duyệt các dự án mới nhằm tránh tình trạng đầu tư tràn lan, gây lãng phí nguồn lực và làm trầm trọng thêm vấn đề cung vượt cầu. Trong thời gian qua, Bộ Xây dựng đã liên tục báo cáo Chính phủ về những khó khăn, vướng mắc trong sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ xi măng, đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp để tháo gỡ những rào cản này.

Giữa tháng 6/2024, Thủ tướng đã chủ trì hội nghị nhằm tìm ra các biện pháp thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ xi măng, sắt thép và vật liệu xây dựng. Trên cơ sở kết quả hội nghị, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị về một số giải pháp tháo gỡ khó khăn, trong đó tập trung vào việc đẩy mạnh tiêu thụ trong nước thông qua các dự án đầu tư công, tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới để giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Trung Quốc và Bangladesh, cũng như đề xuất bổ sung quy hoạch ngành xi măng vào danh mục quy hoạch có tính chất kỹ thuật chuyên ngành trong Luật Quy hoạch. Tuy nhiên, một khó khăn lớn mà Bộ Xây dựng thừa nhận là đề xuất này không được Quốc hội thông qua trong Luật Quy hoạch sửa đổi ngày 29/11/2024, đồng nghĩa với việc những bất cập trong cung - cầu xi măng vẫn chưa được giải quyết một cách triệt để.

Theo dự báo, nhu cầu tiêu thụ xi măng trong năm 2025 sẽ tăng khoảng 2-3% so với năm 2024, đạt mức 95-100 triệu tấn, trong đó tiêu thụ nội địa dao động từ 60-65 triệu tấn, còn xuất khẩu dự kiến đạt khoảng 30-35 triệu tấn. Dù mức tăng trưởng không cao, việc kiểm soát nguồn cung và tìm kiếm thị trường mới sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định ngành xi măng trong thời gian tới.