Mỹ ra đòn mạnh với hàng không Iran, cảnh báo nguy cơ bị cắt khỏi hệ thống tài chính toàn cầu

Mỹ vừa tung thêm một loạt biện pháp trừng phạt mới liên quan đến Iran, trong đó trọng tâm là ngành hàng không và các công ty bị cho là hỗ trợ Tehran tiếp cận máy bay, công nghệ có nguồn gốc từ Mỹ. Động thái này được xem là một bước leo thang mới trong chiến dịch gây sức ép kinh tế lên Iran, giữa lúc căng thẳng tại Trung Đông đã kéo dài sang tháng thứ bảy.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, gói trừng phạt lần này nhằm siết hoạt động của Mahan Air, hãng hàng không Iran vốn đã nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu. Washington đồng thời mở rộng sức ép sang các hãng hàng không khác của Iran, cũng như các công ty bình phong, đơn vị xử lý hàng hóa, trung gian nước ngoài và các tuyến vận chuyển mà Mỹ cho là được Tehran sử dụng để lách hạn chế.

Hãng hàng không Mahan Air của Iran nằm trong danh sách chế tài trừng phạt của chính phủ Mỹ.

Cơ quan này cũng yêu cầu các tổ chức tài chính báo cáo những mạng lưới mua sắm có liên quan đến ngành hàng không Iran. Một số công ty tại Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Malaysia và Kazakhstan bị nêu tên vì bị cáo buộc hỗ trợ các hãng bay Iran duy trì hoạt động hoặc giúp Tehran tìm cách mua máy bay, linh kiện và công nghệ nhạy cảm.

Đáng chú ý, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã đình chỉ ba giấy phép hàng không liên quan đến Iran. Các giấy phép này trước đó cho phép một số chuyến bay quá cảnh, cũng như cho phép hãng hàng không ngoài Mỹ khai thác máy bay thương mại có nguồn gốc hoặc chịu kiểm soát của Mỹ vào Iran.

Theo ông Miad Maleki, cựu quan chức cấp cao Bộ Tài chính Mỹ và hiện là thành viên của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ, việc đình chỉ này có thể tác động tới các tuyến hàng không từ Dubai, Doha và Istanbul, qua đó thu hẹp những cửa ngõ quan trọng của Tehran đối với thương mại và tài chính khu vực. Ông cũng cho rằng quyết định của OFAC đồng nghĩa với việc các ngoại lệ từng cho phép vận chuyển linh kiện an toàn, nhiên liệu hoặc sửa chữa khẩn cấp cũng bị khép lại.

Những động thái được công bố hôm thứ Ba cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tăng tốc chiến dịch siết chặt kinh tế Iran. Bên cạnh các lệnh trừng phạt, việc Mỹ tăng hiện diện và gây sức ép trên biển cũng được cho là đang làm hạn chế xuất khẩu dầu của Tehran, thu hẹp nguồn ngoại tệ và khiến những khó khăn trong nền kinh tế Iran lộ rõ hơn.

Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo các công ty hoặc cá nhân nước ngoài hỗ trợ hãng hàng không Iran thông qua chuyển giao máy bay, dịch vụ vận chuyển hàng hóa hoặc hoạt động đại lý bán hàng có thể phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng cảnh báo rằng các hãng hàng không có thể trở thành mục tiêu trừng phạt, bên cạnh tài sản kỹ thuật số và lĩnh vực hàng hải.

Trong tuyên bố hôm 8/9, ông Bessent nhấn mạnh rằng theo “Chiến dịch Loại bỏ Kinh tế”, Washington đã cảnh báo về những hậu quả nghiêm trọng đối với các bên cung cấp nguồn tài chính cho chính quyền Iran. Ông cũng cho rằng bất kỳ ai tiếp tục làm ăn với các hãng hàng không còn lại của Iran đều có nguy cơ bị cắt khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.

Trong danh sách mới, Bộ Tài chính Mỹ nêu tên 27 hãng hàng không Iran, cùng một số công ty đặt tại Thổ Nhĩ Kỳ và UAE. Các đơn vị này bị cáo buộc đã hỗ trợ Mahan Air mua ít nhất ba máy bay Boeing B-777 trong mùa hè, vốn là những máy bay đã ngừng khai thác ở nơi khác.

Một trong những cá nhân bị nhắm tới là Ibrahim Ali Mohamed Mohamed Mahran, công dân Ai Cập và là giám đốc điều hành ECT Aviation Support có trụ sở tại UAE, cùng chi nhánh của công ty này tại Anh. OFAC cũng áp lệnh trừng phạt với hai công ty tại Thổ Nhĩ Kỳ và Malaysia vì cho rằng các đơn vị này đã cung cấp dịch vụ cho các chuyến bay quốc tế của Mahan Air và điều phối hoạt động vận chuyển hàng hóa.

Đây không phải lần đầu Washington nhắm vào các mạng lưới được cho là hỗ trợ Mahan Air. Hồi tháng 7, Bộ Tài chính Mỹ từng chỉ định sáu thực thể và cá nhân tại Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Iran, trong đó có một số công ty bị cáo buộc đóng vai trò đại lý bán hàng cho hãng bay này. Mahan Air lần đầu bị Mỹ trừng phạt vào năm 2011 do bị cáo buộc hỗ trợ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Đến năm 2020, Washington tiếp tục áp trừng phạt một công ty có trụ sở tại Trung Quốc vì cáo buộc đơn vị này hoạt động thay mặt Mahan Air.

Theo ông Brett Erickson, giám đốc điều hành Obsidian Risk Advisors, các biện pháp mới nhất có ý nghĩa đáng chú ý trong cách Mỹ sử dụng trừng phạt để cô lập ngành hàng không Iran.

Ông Erickson nhận định Washington đang dùng các biện pháp trừng phạt để gần như phong tỏa ngành hàng không Iran khỏi phần còn lại của thế giới. Theo ông, đây là sự mở rộng đáng kể của cuộc chiến kinh tế, với những hệ quả có thể thấy trước đối với đi lại dân sự, thương mại, chuỗi cung ứng và khả năng duy trì nền kinh tế vốn đã gặp nhiều khó khăn của Iran.