Lô dầu từ Iran: "Phao cứu sinh" cho năng lượng Philippines

Thương vụ giải vây giữa khủng hoảng nguồn cung

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển từ các đơn vị phân tích độc lập uy tín toàn cầu là Kpler và Vortexa được hãng tin Reuters công bố chính thức, một siêu tàu chở dầu kích cỡ Suezmax mang theo hành trình lịch sử đã rời đảo Kharg của Iran từ cuối tháng 3. Với khả năng chuyên chở tối đa lên đến 1 triệu thùng dầu thô, con tàu này đã phải thực hiện một lộ trình vô cùng phức tạp nhằm bảo mật dòng chảy thương mại và lách qua các hàng rào giám sát gắt gao. Tàu đã tiến hành phương thức chuyển tải giữa các tàu (ship - to - ship) tại vùng biển quốc tế ngoài khơi Singapore – một trung tâm trung chuyển hàng hải chiến lược của châu Á trước khi số dầu này được dịch chuyển sang một tàu tiếp nhận khác để vận chuyển thẳng về nhà máy lọc dầu Bataan của Philippines vào giữa tháng 5.

Hoạt động trung chuyển dầu thô góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho các quốc gia Đông Nam Á

Đây được ghi nhận là lô hàng dầu thô đầu tiên từ Iran đặt chân đến Philippines, đánh dấu một bước đi mang tính lịch sử và đầy kịch tính trong cấu trúc thương mại năng lượng khu vực. Đáng chú ý, thương vụ mua bán sòng phẳng này diễn ra trong bối cảnh thị trường vô cùng ngặt nghèo khi eo biển Hormuz - huyết mạch cung ứng chiếm tới 20% lượng dầu thô toàn cầu rơi vào trạng thái phong tỏa hoàn toàn do xung đột vũ trang. Sự cố địa chính trị này ngay lập tức kích hoạt hiệu ứng domino, đẩy hàng loạt nền kinh tế lớn tại Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia và đặc biệt là Philippines vào tình trạng khan hiếm nhiên liệu trầm trọng.

Đối với riêng quốc gia vạn đảo Philippines, tình hình tồi tệ hơn bất kỳ đâu. Số liệu thống kê năng lượng trước chiến tranh cho thấy nước này phụ thuộc tới 98% vào nguồn dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Việc đứt gãy đột ngột chuỗi cung ứng cốt lõi này đã buộc Chính phủ Philippines phải ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia từ giữa tháng 3 nhằm áp đặt các biện pháp kiểm soát rủi ro, ngăn chặn nguy cơ đổ vỡ toàn bộ hệ thống giao thông và sản xuất công nghiệp nội địa.

Sự xuất hiện của dòng dầu Iran tại tổ hợp lọc hóa dầu Bataan được ví như "nắng hạn gặp mưa rào", giải vây kịp thời cho nhà máy lọc dầu duy nhất còn hoạt động của quốc gia này, không chỉ giúp duy trì công suất lọc dầu ổn định, bảo đảm nguồn cung xăng dầu thành phẩm cho thị trường trong nước, mà còn hạ nhiệt trực tiếp áp lực lạm phát đang đè nặng lên giá cả hàng hóa tiêu dùng.

Tuy nhiên, hành trình của 1 triệu thùng dầu này không phải là một sự may mắn ngẫu nhiên mà là một nước đi pháp lý được tính toán kỹ lưỡng. Việc Manila có thể danh chính ngôn thuận thực hiện giao dịch thương mại và tiếp nhận lô hàng này từ một quốc gia đang chịu lệnh trừng phạt gắt gao như Iran là nhờ Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã chủ động ban hành một giấy phép chung đặc biệt. Nhằm xoa dịu cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu và ngăn chặn sự sụp đổ kinh tế của các quốc gia đồng minh thân cận, Washington đã thiết lập một "hành lang miễn trừ" ngắn hạn có thời hạn cụ thể, cho phép các doanh nghiệp nhập khẩu các lô dầu thô từ Iran được bốc lên tàu trong giai đoạn từ ngày 20/3 đến 19/4 mà không phải gánh chịu các biện pháp trừng phạt kinh tế thứ cấp.

Chiến lược tự cường của toàn khối ASEAN

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện sống còn của riêng Philippines, cuộc khủng hoảng nguồn cung tại Trung Đông đã kích hoạt một làn sóng dịch chuyển mang tính bước ngoặt trong cấu trúc thương mại năng lượng trên toàn diện Đông Nam Á. Để bù đắp khoảng trống khổng lồ do thiếu hụt dòng dầu từ vùng Vịnh, many quốc gia trong khu vực đã buộc phải linh hoạt thay đổi chiến lược mua sắm, tích cực tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế ở những khu vực địa lý xa hơn. Trong đó, nguồn dầu thô từ Nga đã trở thành một lựa chọn thực tế được ưu tiên hàng đầu. Nguồn hàng này hiện cũng đang được Bộ Tài chính Mỹ áp dụng cơ chế gia hạn miễn trừ trừng phạt theo từng tháng đối với các lô dầu đã chất lên tàu chở dầu, kéo dài cơ hội tiếp cận cho đến giữa tháng 6.

Trước những cú sốc liên hoàn và tính chất khó lường từ thị trường quốc tế, khối ASEAN đã nhận thức sâu sắc rằng các giải pháp tình thế, tự thân vận động của từng quốc gia đơn lẻ không còn đủ sức để xây dựng một tấm khiên chống chịu bền vững trước các rủi ro địa chính trị toàn cầu.

Mới đây, Bộ trưởng Thương mại Philippines - bà Cristina Roque - cho biết, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang nỗ lực tìm kiếm và thúc đẩy tiến trình phê chuẩn một thỏa thuận an ninh dầu mỏ toàn diện trên quy mô toàn khối. Theo góc nhìn của bà, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng nhiên liệu, tình trạng thiếu hụt nguồn cung, giá cả tăng vọt và lạm phát gia tăng đang khiến các quốc gia châu Á chao đảo, việc phê chuẩn một hiệp ước chia sẻ dầu mỏ là vô cùng cấp thiết. Bà Cristina Roque nhấn mạnh rằng, cơ chế điều tiết phối hợp chung này sẽ nhắm đến mục tiêu tối thượng là tăng cường an ninh năng lượng, nâng cao khả năng phục hồi và giúp các nước thành viên chủ động tự vệ trước các cú sốc nguồn cung do chiến tranh Trung Đông gây ra.

Việc hiện thực hóa và đưa vào vận hành một hiệp ước an ninh chung theo đúng định hướng của các nhà lãnh đạo khu vực không chỉ giúp Đông Nam Á giảm bớt sự lệ thuộc mang tính định mệnh vào các điểm nóng địa chính trị xa có tại Trung Đông, mà còn nâng cao đáng kể vị thế đàm phán và quyền lực mua chung của khối trên thị trường năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh thị trường biến động không ngừng, chiến lược chuyển dịch từ "tự vệ đơn lẻ" sang "liên minh tự cường" chính là chìa khóa then chốt để bảo vệ sự ổn định vĩ mô, giữ vững an ninh năng lượng và bảo đảm đà tăng trưởng kinh tế bền vững cho toàn bộ khu vực Đông Nam Á trong tương lai dài hạn.