Giữa hàng tỷ người di chuyển mỗi năm trên thế giới, hộ chiếu là vật bất ly thân của mọi công dân toàn cầu. Nhưng có một chi tiết ít người để ý dù tồn tại gần 200 quốc gia với những bản sắc văn hóa, chính trị và lịch sử khác nhau, phần lớn hộ chiếu thế giới chỉ xoay quanh bốn gam màu chính đỏ, xanh dương, xanh lá và đen.
 |
Không chỉ để nhận diện, màu sắc hộ chiếu còn phản ánh lịch sử, tôn giáo, quyền lực và vị thế của mỗi quốc gia trên thế giới. |
Đó không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên. Đằng sau màu sắc của mỗi cuốn hộ chiếu là cả một lớp ngôn ngữ biểu tượng về địa chính trị, tôn giáo, lịch sử và khát vọng hội nhập quốc tế của từng quốc gia.
Hộ chiếu “Tấm danh thiếp quyền lực” của một quốc gia
Về mặt kỹ thuật, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) không áp đặt quốc gia phải sử dụng màu nào cho hộ chiếu. Các nước được tự do thiết kế miễn đáp ứng yêu cầu bảo mật, nhận diện và tiêu chuẩn đọc máy. Chính khoảng không tự do này đã khiến màu sắc hộ chiếu trở thành một dạng “tuyên ngôn mềm” về bản sắc quốc gia. Nếu quốc kỳ là biểu tượng trên lãnh thổ, thì hộ chiếu chính là hình ảnh quốc gia khi bước ra thế giới.
 |
Không chỉ là màu sắc: Những thông điệp quyền lực ẩn sau cuốn hộ chiếu của mỗi quốc gia |
Không ít nước đã thay đổi màu hộ chiếu để phản ánh bước ngoặt chính trị hoặc định hướng ngoại giao mới. Croatia chuyển sang màu đỏ bordeaux khi gia nhập Liên minh châu Âu. Anh từng gây chú ý khi quyết định quay lại hộ chiếu xanh sau Brexit nhằm khôi phục “biểu tượng chủ quyền” trước thời kỳ gia nhập EU.
Vì sao màu đỏ thống trị hộ chiếu toàn cầu?
Đỏ là gam màu xuất hiện nhiều nhất trên hộ chiếu thế giới hiện nay, đặc biệt tại châu Âu. Nhiều quốc gia thuộc Liên minh châu Âu sử dụng sắc đỏ rượu vang (burgundy) như một quy chuẩn nhận diện chung sau quá trình hội nhập khu vực. Tuy nhiên, ý nghĩa của màu đỏ không chỉ dừng ở tính đồng bộ, với một số nước, đỏ tượng trưng cho sức mạnh, chủ quyền và tính thống nhất dân tộc.
Ngoài châu Âu, các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc hay Serbia cũng sử dụng hộ chiếu đỏ như một phần trong hệ thống biểu tượng quốc gia.
Xanh dương màu của hội nhập và những quốc gia hướng biển
Nếu đỏ mang tính quyền lực chính trị, xanh dương lại gợi cảm giác cởi mở và kết nối toàn cầu. Đây là màu phổ biến ở nhiều quốc gia châu Mỹ và Caribe những nơi có lịch sử gắn chặt với hàng hải và giao thương quốc tế. Mỹ từng sử dụng nhiều màu hộ chiếu khác nhau trước khi chuyển hoàn toàn sang xanh navy từ năm 1976 nhằm đồng bộ với màu sắc quốc kỳ. Khối Mercosur ở Nam Mỹ gồm Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay cũng thống nhất sử dụng hộ chiếu xanh nhằm thể hiện liên kết khu vực.
Xanh dương trong tâm lý học màu sắc còn tượng trưng cho sự ổn định, tin cậy và tự do di chuyển những giá trị cốt lõi của thời đại toàn cầu hóa.
Xanh lá và dấu ấn văn hóa Hồi giáo
Ở các nước Hồi giáo, xanh lá mang ý nghĩa đặc biệt vì được xem là màu truyền thống gắn với đạo Hồi. Đây là lý do nhiều quốc gia Hồi giáo như Saudi Arabia, Pakistan, Morocco hay Mauritania sử dụng hộ chiếu xanh lá như một biểu tượng văn hóa tôn giáo.
Không chỉ mang yếu tố tín ngưỡng, xanh lá còn đại diện cho sự sống, thiên nhiên và thịnh vượng. Tại Tây Phi, một số quốc gia thành viên ECOWAS cũng chọn gam màu này để thể hiện tinh thần liên kết khu vực.
Màu đen sự tối giản của quyền lực
Ít phổ biến nhất nhưng lại tạo cảm giác mạnh nhất là hộ chiếu màu đen. New Zealand là ví dụ tiêu biểu khi lựa chọn màu đen gam màu gắn liền với bản sắc dân tộc và đội tuyển rugby huyền thoại All Blacks.
Nhiều quốc gia châu Phi cũng sử dụng hộ chiếu đen bởi tính trang trọng, ít bám bẩn và tạo cảm giác quyền lực. Một số loại hộ chiếu ngoại giao hoặc hộ chiếu đặc biệt trên thế giới cũng dùng màu này để phân biệt với hộ chiếu phổ thông.
 |
| Xu hướng sử dụng màu hộ chiếu theo từng châu lục |
Cuộc đua công nghệ phía sau những cuốn hộ chiếu
Ngày nay, giá trị của hộ chiếu không còn nằm ở màu sắc đơn thuần. Đó còn là “lá chắn an ninh” công nghệ cao với chip điện tử, dữ liệu sinh trắc học, mực chống giả và hàng loạt lớp bảo mật phức tạp.
Nhiều quốc gia biến từng trang hộ chiếu thành một không gian kể chuyện văn hóa. Na Uy từng gây sốt với thiết kế hộ chiếu tối giản có hình cực quang phát sáng dưới tia UV. Phần Lan in hình nai sừng tấm chuyển động khi lật trang nhanh. Nhật Bản đưa các tác phẩm nghệ thuật truyền thống vào từng trang giấy.
Tại Việt Nam, mẫu hộ chiếu mới cũng tích hợp hình ảnh nhiều danh thắng nổi tiếng như Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Phố cổ Hội An hay Cột cờ Lũng Cú như một cách quảng bá hình ảnh đất nước với thế giới.
Giá trị thật sự của hộ chiếu không nằm ở màu sắc
Trong thế giới hiện đại, màu sắc có thể tạo nên dấu ấn thị giác, nhưng sức mạnh thật sự của hộ chiếu lại nằm ở mức độ tự do mà nó mang lại cho công dân.
Một cuốn hộ chiếu quyền lực không chỉ giúp đi qua nhiều biên giới hơn, mà còn phản ánh uy tín ngoại giao, vị thế kinh tế và mức độ tin cậy quốc tế của cả một quốc gia.
Vì thế, đằng sau lớp bìa đỏ, xanh hay đen ấy không đơn thuần là thiết kế mỹ thuật. Đó là câu chuyện về lịch sử, bản sắc và vị trí của một đất nước trong bản đồ thế giới hôm nay.
