 |
| Hà Nội tính bài toán chống úng ngập |
Bài toán ngập úng ngày càng cấp bách giữa tốc độ đô thị hóa nhanh
Tại hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030, nhiều chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phải xây dựng một hệ thống giải pháp đồng bộ, mang tính tổng thể thay vì xử lý theo từng điểm ngập riêng lẻ.
Theo ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP Hà Nội, đề án được xây dựng với mục tiêu nâng cao năng lực toàn hệ thống thoát nước đô thị, qua đó bảo đảm an toàn giao thông, ổn định đời sống dân sinh và cải thiện môi trường sống cho người dân. Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, đơn vị tư vấn đã phân tích nguyên nhân, tính toán mô hình thủy lực và đề xuất danh mục giải pháp công trình, phi công trình cùng các dự án đầu tư cho giai đoạn 2026-2030.
Một điểm đáng chú ý là đề án không chỉ bó hẹp trong các khu vực ngập hiện hữu mà còn mở rộng phạm vi nghiên cứu sang nhiều lưu vực khác, nhằm bảo đảm tính đồng bộ với định hướng Quy hoạch phát triển Thủ đô trong tầm nhìn 100 năm.
Thực tế cho thấy, năng lực thoát nước của Hà Nội hiện vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Trong 4 lưu vực thoát nước chính, mới chỉ lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư tương đối hoàn chỉnh. Hệ thống hồ điều hòa mới đạt chưa tới 20% theo quy hoạch, trong khi các trạm bơm đầu mối cũng chỉ vận hành ở mức khoảng 20% công suất thiết kế. Đáng nói, toàn hệ thống vẫn đang phụ thuộc lớn vào trạm bơm Yên Sở với công suất khoảng 90 m3/giây.
Theo ông Nguyễn Phi Thường, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, hạ tầng thoát nước nhiều năm qua chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa. Cùng với đó, việc quản lý cao độ nền xây dựng còn hạn chế, khiến nhiều khu vực vẫn xảy ra úng ngập khi xuất hiện mưa lớn.
Trong bối cảnh Hà Nội đang hoàn thiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, quy hoạch thoát nước được xác định không chỉ để xử lý các điểm nghẽn trước mắt mà còn phải tạo nền tảng ứng phó với những rủi ro trong tương lai.
Một trong những định hướng nổi bật được đưa ra là phát triển đô thị theo hướng thích ứng, trong đó có mô hình “đô thị bọt biển”. Đây là cách tiếp cận chú trọng tăng khả năng thấm, trữ và tiêu thoát nước tự nhiên trong không gian đô thị, thay vì chỉ dựa vào hệ thống cống ngầm và bơm cưỡng bức.
Theo đơn vị tư vấn, hệ thống giải pháp cần kết hợp giữa giải pháp công trình, còn gọi là giải pháp “xám”, với các giải pháp phi công trình, hay giải pháp “xanh”, được triển khai theo từng lưu vực và vận hành trên nguyên tắc thống nhất.
Về nhóm giải pháp công trình, Hà Nội cần tập trung vào các nhiệm vụ cốt lõi như cải tạo, nâng cấp mạng lưới cống thoát nước; bổ sung và nâng cao hiệu quả vận hành các hồ điều hòa; tăng công suất các trạm bơm; đồng thời hoàn thiện hệ thống kênh, mương theo đúng quy hoạch.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng chỉ đầu tư hạ tầng là chưa đủ. Về nhóm giải pháp phi công trình, thành phố cần đẩy mạnh công tác duy tu, nạo vét, bảo trì; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, đặc biệt giữa hệ thống thoát nước đô thị và hệ thống thủy lợi; xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và từng bước hình thành trung tâm điều hành theo thời gian thực để chủ động ứng phó với các tình huống mưa lớn.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt với Hà Nội, nơi địa hình, mật độ xây dựng và tốc độ bê tông hóa đang tạo thêm áp lực lên khả năng thấm hút nước tự nhiên của đô thị.
Góp ý cho đề án, TS Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cho rằng cần phân định rõ khái niệm “ngập” và “lụt” để có phương án xử lý phù hợp. Theo ông, ngập là hiện tượng do mưa lớn khiến nước không thoát kịp, trong khi lụt là do nước sông dâng cao tràn vào khu vực dân cư. Do đó, Hà Nội cần triển khai đồng thời hai nhóm giải pháp tương ứng, thay vì gom chung trong một cách xử lý.
Ông Tuấn cũng đề xuất đề án cần bổ sung bản đồ chi tiết quy hoạch chống ngập, đi kèm các số liệu cụ thể để phục vụ đánh giá toàn diện. Đặc biệt, Hà Nội nên tính tới việc hình thành các vùng đệm cho phép ngập tạm thời khi xảy ra mưa lớn, như sân vận động, công viên, khu cây xanh hoặc không gian công cộng có thể chứa nước ngắn hạn.
Theo vị chuyên gia này, giải pháp chống ngập cũng phải được thiết kế theo đặc điểm từng khu vực. Ở nơi còn quỹ đất, thành phố nên ưu tiên xây dựng hồ điều hòa. Với các khu đô thị cũ đang cải tạo, cần siết chặt kiểm soát tỷ lệ bê tông hóa. Còn với các dự án mới, yêu cầu tăng diện tích bề mặt thấm nước cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch.
Một đề xuất quan trọng khác là phải bổ sung bản đồ cao độ nền toàn thành phố. Đây sẽ là cơ sở để xác định hướng dòng chảy nước mưa, từ đó đưa ra giải pháp kỹ thuật chi tiết và chính xác hơn cho từng khu vực.
Trong khi đó, TS Hoàng Thái Đại, đại diện Hội Thủy lợi Việt Nam, nhấn mạnh đề án cần tính đến các kịch bản mưa cực đoan và phải gắn hệ thống thoát nước đô thị với hệ thống tiêu thoát nước nông nghiệp ở khu vực ngoại vi. Theo ông, việc xây dựng các kịch bản tổng hợp, có tính đến tốc độ đô thị hóa, sẽ giúp đánh giá sát hơn tác động thực tế đến khả năng tiêu nước của toàn vùng.
Cùng quan điểm, GS.TS Nguyễn Việt Anh cho rằng thành phố cần cập nhật dữ liệu lượng mưa trong những năm gần đây để có đánh giá xác thực hơn, đặc biệt tại các điểm ngập cục bộ. Ông cũng lưu ý Hà Nội cần xây dựng các phương án ứng phó cho những trận mưa vượt quá khả năng kiểm soát của hệ thống hiện tại, đồng thời phân kỳ đầu tư phù hợp với nguồn lực và nâng cao hiệu quả phối hợp vận hành giữa các ngành.
Ở góc độ kỹ thuật, GS Lê Văn Nghị nhận định cường độ mưa đang được sử dụng trong tính toán còn thấp, chưa phản ánh đầy đủ rủi ro thực tế. Theo ông, hệ thống cống trong tương lai cần được thiết kế với kích thước lớn hơn, tích hợp cả chức năng dẫn và trữ nước. Bên cạnh đó, việc hạ mực nước các sông nội thành cũng có thể góp phần tạo thêm không gian chứa nước khi mưa lớn xảy ra.
Chống ngập cho Hà Nội cần tầm nhìn vượt khỏi một nhiệm kỳ
Những góp ý tại hội thảo cho thấy, bài toán úng ngập của Hà Nội không còn là câu chuyện xử lý từng điểm nóng ngắn hạn, mà đã trở thành yêu cầu tái cấu trúc hạ tầng đô thị theo hướng bền vững hơn. Với tốc độ đô thị hóa cao, diện tích bề mặt bê tông ngày càng lớn và thời tiết diễn biến khó lường, thành phố cần một chiến lược vừa đủ sức giải quyết áp lực trước mắt, vừa tạo dư địa cho nhiều thập niên tới.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà đầu tư bất động sản, xây dựng, hạ tầng và công nghệ đô thị, đây không chỉ là câu chuyện quản lý nhà nước mà còn mở ra nhu cầu lớn về các giải pháp kỹ thuật, vật liệu, dữ liệu và mô hình vận hành thông minh. Một đề án chống ngập bài bản, nếu được triển khai hiệu quả, sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế, bảo đảm lưu thông, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và gia tăng sức chống chịu của Thủ đô trước các cú sốc khí hậu trong tương lai.
