Hà Nội đề xuất siết chặt quản lý, cấm nhiều hành vi khai thác không gian ngầm

Hà Nội đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm quản lý hiệu quả không gian ngầm và không gian tầm thấp – những “lớp không gian” ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển đô thị hiện đại. Việc Sở Xây dựng Hà Nội công khai lấy ý kiến dự thảo quy định mới cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn.

Theo nội dung dự thảo, hàng loạt hành vi trong khai thác, sử dụng không gian ngầm sẽ bị nghiêm cấm, đặc biệt là các hoạt động lấn chiếm, sử dụng trái phép hoặc xây dựng không phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt. Đây được xem là động thái cần thiết trong bối cảnh không gian đô thị ngày càng bị “nén chặt”, đòi hỏi việc khai thác phải có kiểm soát và định hướng rõ ràng.

Hà Nội đề xuất siết chặt quản lý, cấm nhiều hành vi khai thác không gian ngầm (Ảnh: Minh họa)

Dự thảo quy định gồm 5 chương, 13 điều, được xây dựng trên nguyên tắc quản lý thống nhất giữa không gian mặt đất, không gian ngầm và không gian tầm thấp. Điều này phản ánh cách tiếp cận mới trong quy hoạch đô thị, khi các tầng không gian không còn tách biệt mà cần được kết nối, vận hành như một chỉnh thể.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là yêu cầu mọi hoạt động khai thác, sử dụng không gian ngầm phải phù hợp với quy hoạch Thủ đô, quy hoạch đô thị – nông thôn và các quy hoạch chuyên ngành liên quan. Điều này nhằm tránh tình trạng phát triển tự phát, thiếu đồng bộ – nguyên nhân dẫn đến nhiều bất cập trong hạ tầng đô thị hiện nay.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng nhấn mạnh các nguyên tắc đảm bảo quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, an toàn công trình và bảo vệ môi trường. Những yêu cầu này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển không gian ngầm một cách bền vững, hạn chế rủi ro như sụt lún, cháy nổ hay ngập úng.

Danh mục các hành vi bị cấm được xây dựng khá toàn diện. Trong đó, đáng chú ý là việc cấm xây dựng công trình, lắp đặt thiết bị hoặc tổ chức hoạt động trong các hành lang bảo vệ hạ tầng kỹ thuật, hành lang an toàn giao thông, hàng không, quốc phòng – an ninh và các khu vực hạn chế khác. Đây là những khu vực nhạy cảm, nếu bị xâm phạm có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài ra, các hành vi gây mất an toàn cho công trình ngầm, công trình trên cao hoặc hệ thống hạ tầng kỹ thuật cũng bị nghiêm cấm. Những rủi ro như sụt lún nền đất, cháy nổ, ô nhiễm môi trường hay sự cố kỹ thuật đều được cảnh báo và đặt trong diện kiểm soát chặt chẽ.

Đáng chú ý, dự thảo còn đề cập đến việc bảo vệ dữ liệu không gian đô thị đa tầng. Các hành vi thu thập, lưu trữ, chia sẻ dữ liệu trái phép hoặc xâm nhập hệ thống thông tin sẽ bị xử lý nghiêm. Đây là điểm mới, phản ánh xu hướng chuyển đổi số trong quản lý đô thị, nơi dữ liệu trở thành tài sản quan trọng không kém hạ tầng vật lý.

Về phạm vi quản lý, không gian ngầm được phân loại theo chức năng sử dụng, bao gồm các công trình giao thông ngầm, hạ tầng kỹ thuật, thương mại – dịch vụ, công trình công cộng và các công trình phục vụ quốc phòng – an ninh. Trong khi đó, không gian tầm thấp gắn với các hoạt động như logistics đô thị, giao thông thông minh và hệ thống giám sát, quan trắc phục vụ quản lý.

Việc phân định rõ ràng này giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tránh chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan, đồng thời tạo cơ sở cho việc thu hút đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng mới.

Theo dự thảo, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ là cơ quan đầu mối tham mưu, chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và đôn đốc việc thực hiện quy định. Sau ngày 8/6, các ý kiến góp ý sẽ được tổng hợp để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền ban hành.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mô hình đô thị thông minh, việc quản lý hiệu quả không gian ngầm và không gian tầm thấp không chỉ giúp tối ưu hóa quỹ đất mà còn mở ra dư địa phát triển mới. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần một hệ thống quy định rõ ràng, minh bạch và đủ mạnh để kiểm soát các hành vi vi phạm.

Có thể thấy, dự thảo lần này không chỉ nhằm siết chặt quản lý mà còn đặt nền móng cho một cách tiếp cận hiện đại hơn trong phát triển đô thị. Khi không gian được khai thác hợp lý và an toàn, Hà Nội sẽ có thêm điều kiện để phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và nền kinh tế.