Đến hết tháng 5/2025, tỷ lệ giải ngân toàn chương trình mới đạt gần 58%, trong đó vốn đầu tư phát triển đạt hơn 80%, nhưng vốn sự nghiệp chỉ ở mức trên 36%.
Theo ông Trương Chí Hiếu – Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo (DT&TG), đơn vị chủ trì tham mưu triển khai chương trình tại địa phương, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và sự phối hợp giữa các ngành, địa phương. Vốn được phân cấp chủ yếu về cho các huyện làm chủ đầu tư, trong khi khoảng 30% vốn sự nghiệp phân bổ về nhiều sở, ngành, khiến việc điều phối gặp không ít trở ngại.
Chương trình MTQG được triển khai từ giữa năm 2022, bao gồm 10 dự án lớn và hàng chục tiểu dự án liên quan đến nhiều lĩnh vực như đất đai, nước sinh hoạt, hạ tầng dân sinh... Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, nhiều cơ chế thực hiện chưa được ban hành đồng bộ, thiếu hướng dẫn chi tiết, thậm chí có sự chồng chéo trong chỉ đạo giữa các bộ, ngành Trung ương.
 |
| Người dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Quảng Trị được hỗ trợ cây giống |
Thực tế cho thấy, sự chậm trễ từ khâu thiết kế đến hướng dẫn triển khai đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân. Một số định mức quan trọng như hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, xây dựng chợ, đường giao thông... chỉ mới được Trung ương phê duyệt trong năm 2023. Trong khi đó, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc tiếp cận, vận dụng các quy định mới, chưa thực sự chủ động trong xây dựng kế hoạch đầu tư có trọng điểm.
Mặt khác, khó khăn về quỹ đất cũng là lực cản đáng kể. Nhiều hộ dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tình trạng sử dụng đất không đúng quy hoạch, chồng lấn hoặc thiếu hồ sơ pháp lý còn phổ biến. Một bộ phận người dân còn tâm lý trông chờ vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước, chưa chủ động vượt khó.
| Theo quy định tại nghị quyết của HĐND tỉnh về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn, gần như toàn bộ vốn đầu tư phát triển và phần lớn vốn sự nghiệp (khoảng 70%) được đưa về cho UBND các huyện làm chủ đầu tư và khoảng 30% vốn sự nghiệp phân bổ cho nhiều sở, ngành làm chủ đầu tư. Do đó, kết quả giải ngân của chương trình phụ thuộc vào nhiều yếu tố, liên quan đến hoạt động của nhiều địa phương, sở, ngành. Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được triển khai vào tháng 6/2022. Tính đến ngày 30/5/2025, giá trị giải ngân của toàn chương trình là 710.725 triệu đồng, đạt tỉ lệ 57,95%. Trong đó, vốn đầu tư phát triển đã giải ngân là 490.431 triệu đồng, đạt tỉ lệ 80,3%; vốn sự nghiệp đã giải ngân là 220.294 triệu đồng, đạt tỉ lệ 36,08%. |
Về nguyên nhân chủ quan, việc phân công trách nhiệm, kiểm tra giám sát tại một số xã còn hình thức. Nhiều cán bộ cơ sở chưa nắm chắc nội dung chương trình, một số sở, ngành được giao chủ trì vẫn chưa thật sự quyết liệt, linh hoạt trong triển khai. Từ thực tiễn đó, Quốc hội đã phải ban hành Nghị quyết 111/2024/QH15 nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, trao thêm quyền chủ động cho địa phương.
Trước bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, Sở DT&TG đã chủ động ban hành hướng dẫn chuyển tiếp chương trình theo Kế hoạch số 99/KH-UBND. Trong đó nhấn mạnh nguyên tắc thực hiện “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.
Tuy các vướng mắc cơ bản đã được tháo gỡ, nhưng thời gian còn lại của giai đoạn 1 (2021–2025) không còn nhiều. Lãnh đạo Sở DT&TG kiến nghị UBND tỉnh sớm ổn định tổ chức sau sáp nhập, chỉ đạo các địa phương, ngành liên quan tập trung đẩy nhanh tiến độ, nhất là giải ngân vốn sự nghiệp còn chậm...
Về thiết kế giai đoạn II (2026–2030), lãnh đạo Sở DT&TG đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý, tăng cường phân quyền cho địa phương, thống nhất biểu mẫu, phần mềm báo cáo – giúp công tác chỉ đạo, điều hành chương trình sát thực, hiệu quả hơn.
