EU dự định siết chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp giảm lệ thuộc vào Trung Quốc

Liên minh châu Âu đang xây dựng kế hoạch buộc doanh nghiệp trong khối phải mua các linh kiện quan trọng từ ít nhất ba nhà cung cấp khác nhau để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Theo hai quan chức EU am hiểu vấn đề, các quy định mới sẽ tác động đến những ngành trọng điểm như hóa chất và máy móc công nghiệp, vốn lâu nay lo ngại làn sóng hàng giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc. Các đề xuất này cũng nhằm ứng phó với các hạn chế xuất khẩu mà Bắc Kinh áp lên những công nghệ then chốt.

Dự luật mới sẽ áp mức trần khoảng 30–40% đối với tỷ lệ linh kiện được mua từ một nhà cung cấp duy nhất. Phần còn lại phải được mua từ ít nhất ba nhà cung cấp khác nhau, không nhất thiết cùng một quốc gia.

Các quan chức cho biết, Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič muốn thu hẹp mức thâm hụt thương mại 1 tỷ euro mỗi ngày của khối và bảo vệ doanh nghiệp châu Âu trước nguy cơ Trung Quốc sử dụng thương mại như một công cụ gây sức ép. Năm ngoái, một số dây chuyền sản xuất ô tô ở châu Âu đã phải dừng hoạt động sau khi Bắc Kinh siết xuất khẩu nam châm đất hiếm và các linh kiện khác. Cũng theo các quan chức nói trên, ông Šefčovič cũng đang cân nhắc áp thuế trừng phạt lên hóa chất và máy móc Trung Quốc để chặn đà nhập khẩu tăng mạnh, vốn đang gây khó cho các nhà sản xuất châu Âu.

Một quan chức cấp cao của Ủy ban châu Âu nhận định rằng trong nhiều lĩnh vực, EU đang ngày càng phụ thuộc vào nguồn hàng xuất khẩu từ Trung Quốc. Theo vị này, mức độ phụ thuộc đó kéo theo những hệ lụy đáng kể, buộc khối phải đẩy nhanh nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Quan chức này đồng thời cho biết quy mô đầu tư lớn của Trung Quốc vào lĩnh vực sản xuất, cùng với mức trợ cấp cao từng được IMF đề cập, đang đặt ra mối đe dọa cấp bách đối với nền tảng công nghiệp của EU. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh bác bỏ đánh giá trên và cho rằng EU đang viện dẫn khái niệm “cạnh tranh công bằng” để che đậy xu hướng bảo hộ.

Các quan chức EU cảnh báo rằng những kế hoạch này hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu, song dự kiến sẽ được trình bày tại cuộc họp của Ủy ban chuyên trách về Trung Quốc vào ngày 29/5 tới. Trong trường hợp các ủy viên nhất trí, một đề xuất chi tiết hơn sau đó có thể được các nhà lãnh đạo EU thông qua tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra vào cuối tháng 6.

Một quan chức khác cho biết biện pháp này không chỉ nhắm đến Trung Quốc, bởi một số nguyên liệu thô và hóa chất đầu vào hiện chủ yếu được cung cấp bởi vài quốc gia, như heli từ Mỹ và Qatar, hay cobalt từ Congo-Kinshasha và Indonesia.

Ủy ban châu Âu chưa đưa ra bình luận ngay sau đó.

EU dự kiến tận dụng mạng lưới hơn 70 hiệp định thương mại tự do để củng cố đầu tư và chuỗi cung ứng với các nhà sản xuất. Năm ngoái, khối này đã đề xuất nâng thuế thép lên 50% và cắt một nửa hạn ngạch thuế suất thấp nhằm bảo vệ ngành thép, vốn đã thu hẹp xuống mức thấp nhất trong lịch sử.

Tuy nhiên, các quan chức cho biết EU có thể cấp thêm hạn ngạch thép cho các đối tác đáng tin cậy và cắt giảm mạnh hơn với các đối tác khác, qua đó gia tăng sức ép lên Trung Quốc.

Theo các vị trên, các công cụ chống bán phá giá và chống trợ cấp truyền thống quá chậm, có thể mất tới hai năm do phải trải qua quy trình điều tra chặt chẽ theo quy định của WTO. Trong khi đó, mức thuế chỉ được áp tương ứng với thiệt hại do hàng nhập khẩu gây ra, và doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể hấp thụ chi phí này để tiếp tục bán hàng có lãi nhờ chi phí vận hành thấp hơn.

Các nhóm phụ trách bảo vệ thương mại của Ủy ban cũng đang chịu sức ép lớn vì số lượng khiếu nại tăng mạnh. Theo Financial Times, khiếu nại từ ngành hóa chất đã lên mức kỷ lục, và một lãnh đạo trong ngành cảnh báo lĩnh vực này đang “ở bờ vực sụp đổ”.

Một quan chức trong EU cho biết cơ quan này không đủ thời gian và nhân lực để điều tra toàn bộ các vụ việc. Theo người này, trong bối cảnh hiện nay, chỉ trong vòng hai năm, cả một ngành công nghiệp có thể biến mất. Các biện pháp bảo vệ được áp dụng khi nhập khẩu tăng đột biến và thường có hiệu lực trong năm năm, nhằm tạo thời gian để ngành công nghiệp cải thiện năng lực cạnh tranh. Theo một quan chức khác, các biện pháp thuế khác áp với thép trước đây đã vấp phải phản ứng mạnh từ các nước xuất khẩu.

Cũng theo vị quan chức này, phản ứng chính trị đó cho thấy các đối tác của EU cũng nhận thấy những biện pháp bảo vệ trên có thể phát huy hiệu quả.