Doanh nghiệp 'ngồi không' cũng nhận đều đặn hàng nghìn tỷ đồng cổ tức từ Honda, Toyota vừa bị truy thu thuế

Tổng Công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM, UPCoM: VEA) vừa nhận quyết định của Cục Thuế TP Hà Nội về việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả do vi phạm về thuế.

Theo cơ quan thuế, VEAM đã kê khai sai dẫn đến thiếu số thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phải nộp của năm 2010.

Do hành vi vi phạm đã hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính nên doanh nghiệp không bị xử phạt, nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ tài chính bổ sung. Cụ thể, VEAM phải nộp truy thu gần 15,9 tỷ đồng tiền thuế TNDN cùng khoảng 2,55 tỷ đồng tiền chậm nộp, tổng cộng hơn 18,4 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, VEAM cũng vừa công bố Quyết định xử phạt số 1782/QĐ-HAN-QLDN5-XPHC ngày 12/3/2026 của cơ quan thuế vì chưa xác định đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách Nhà nước đối với hoạt động thu tiền lãi vay của các công ty con.

Theo quyết định này, VEAM bị phạt tiền 25,8 triệu đồng đối với hành vi lập hóa đơn bán hàng không đúng thời điểm trong năm 2024. Cơ quan chức năng xác định đây là hành vi vi phạm nhiều lần nên được áp dụng tình tiết tăng nặng theo quy định.

Ngoài ra, VEAM phải nộp bổ sung hơn 258,9 triệu đồng tiền thuế TNDN kê khai thiếu. Tổng số tiền truy thu và xử phạt đối với vi phạm này gần 285 triệu đồng.

Ảnh minh họa: VEAM.

Tổng công ty Máy động lực và Máy Nông nghiệp Việt Nam (VEAM – Mã: VEA) được thành lập vào năm 1990 với 12 nhà máy động cơ. Ngành kinh doanh chính của VEAM là sản xuất động cơ và máy móc nông nghiệp và VEAM được xem là là một trong những công ty nội địa lớn nhất trong ngành này tính theo doanh thu. VEAM cũng sản xuất và buôn bán xe tải.

Về hoạt động kinh doanh, VEAM tập trung vào ba trụ cột chính động cơ và máy nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp ô tô.

Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô, doanh thu thuần của VEAM liên tục đi lên và đạt đỉnh vào năm 2018 với trên 7.000 tỷ đồng. Từ năm 2019 trở đi, doanh thu của VEAM có dấu hiệu giảm sút về loanh quanh mức 3.000 – 4.000 tỷ đồng/năm.

Theo VEAM, sự phát triển của ngành ô tô đặc biệt là ô tô tải có ít khả năng bùng nổ do chính sách hạn chế tiêu dùng (thuế, phí cao) dẫn đến việc hoạch định phát triển của tổng công ty khó khăn.

Bên cạnh đó, sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xe điện và các chính sách hạn chế phương tiện chạy xăng đang khiến bài toán của VEAM càng thêm khó khăn.

Song, thực tế, kết quả lợi nhuận sau thuế từ năm 2019 trở đi của VEAM lại đều đặn 5.000 – 7.000 tỷ đồng, cao hơn cả doanh thu thuần. Vậy lý do nằm ở đâu?

Đừng quên rằng, VEAM đang góp vốn vào các công ty trong ngành xe chạy xăng như Honda, Toyota, Ford.

VEAM liên tục nhận các khoản cổ tức đều đặn hằng năm hàng nghìn tỷ đồng từ Honda, Toyota, Ford.

Sau khi mở cửa đất nước, các doanh nghiệp nước ngoài phải hợp tác với doanh nghiệp nhà nước để tham gia vào thị trường Việt Nam, VEAM đã trở thành cổ đông của Toyota Việt Nam và Ford Việt Nam vào năm 1995, sau đó là Honda Việt Nam vào năm 1996.

Hiện tỷ lệ nắm giữ của VEAM tại Công ty Honda Việt Nam là 30%, 20% tại Công ty Toyota Việt Nam, 25% tại Công ty TNHH Ford Việt Nam với tổng giá trị đầu tư ban đầu hơn 1.020 tỷ đồng.

Bên cạnh 3 công ty liên doanh lớn này, VEAM còn có 10 công ty liên doanh, các công ty con chuyên về phụ tùng, trong đó có 4 công ty chuyên về sản xuất sản phẩm cơ khí cho các đối tác trong lĩnh vực sản xuất xe máy như Honda, Yamaha và Piaggio.

Theo VEAM, hai công ty liên doanh liên kết là Honda, Toyota nói trên đem lại nguồn thu lớn cho tổng công ty và liên tục gia tăng thị phần.

Chỉ xét riêng trong năm 2025 vừa rồi, cơ cấu lợi nhuận của VEAM tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ các công ty liên doanh, liên kết với giá trị đóng góp gần 6.600 tỷ đồng. Trong đó, Honda Việt Nam vẫn đóng vai trò trụ cột khi mang về phần lớn lợi nhuận nhờ vị thế thống lĩnh thị trường xe máy suốt hai thập kỷ qua.

Báo cáo tài chính cho thấy khoản đầu tư gốc của VEAM vào Honda Việt Nam chỉ ở mức 359 tỷ đồng, nhưng giá trị ghi nhận theo phương pháp vốn chủ sở hữu đến cuối năm 2025 đã lên tới gần 5.200 tỷ đồng.

Riêng trong năm qua, công ty mẹ VEAM đã thực nhận về tài khoản hơn 6.600 tỷ đồng cổ tức và lợi nhuận được chia, trong đó hơn 5.900 tỷ đồng đến từ Honda Việt Nam.

Tuy nhiên cũng từ điều này, có thể thấy lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh của VEAM (685 tỷ đồng), không đủ bù đắp hai chi phí hoạt động chính là bán hàng (98 tỷ) và quản lý doanh nghiệp (694 tỷ đồng). Hay nói cách khác, VEAM có thể sẽ lỗ thuần từ hoạt động kinh doanh chính, nếu không nguồn thu khổng lồ từ việc sở hữu cổ phần tại các công ty FDI.

Khoản tiền nhận được từ công ty liên kết còn lớn hơn nhiều so với doanh thu từ hoạt động kinh doanh chính, giúp VEAM lãi đậm nhiều năm qua.

Mặt khác, dòng tiền dồi dào từ hoạt động đầu tư vào công ty liên kết đã giúp VEAM duy trì lượng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng ở mức cao.

Tại thời điểm 31/12/2025, khoản mục này ghi nhận hơn 14.100 tỷ đồng, chiếm gần 50% tổng tài sản (hơn 28.300 tỷ đồng). Con số này đã giảm so với mức đỉnh hơn 19.000 tỷ đồng hồi cuối quý III/2025 do doanh nghiệp thực hiện chi trả cổ tức tiền mặt hơn 6.200 tỷ đồng.

Dù vậy, khoản tiền lãi gửi ngân hàng hơn 900 tỷ đồng thu được trong năm 2025 vẫn là một trong các yếu tố quan trọng giúp VEAM giữ vững mặt bằng lợi nhuận cao.