Ba động lực đưa kinh tế Bắc Ninh vào nhóm tăng trưởng dẫn đầu cả nước

Quang cảnh hội nghị thường kỳ tháng 9 do Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn chủ trì hội nghị thường kỳ tháng 9. (Ảnh: Dương Hoàn - Huyền Thương)

Động lực nổi bật nhất của kinh tế Bắc Ninh vẫn đến từ khu vực công nghiệp và xây dựng với mức tăng 13,87%. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng ước tăng 20,16% so với cùng kỳ, tập trung chủ yếu ở các ngành sản xuất linh kiện điện tử, bán dẫn, chế biến và chế tạo.

Với giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 2,39 triệu tỷ đồng, Bắc Ninh tiếp tục khẳng định vị trí của một trung tâm công nghiệp điện tử lớn. Quy mô sản xuất này không chỉ tạo ra tăng trưởng trực tiếp mà còn kéo theo nhu cầu về logistics, vận tải, thương mại, nhà ở công nhân và nhiều dịch vụ hỗ trợ khác.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp trên 2,2 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 92% tổng giá trị sản xuất công nghiệp. Tỷ trọng này phản ánh sức hấp dẫn của Bắc Ninh đối với các tập đoàn công nghệ quốc tế, đồng thời cho thấy nền kinh tế địa phương đang gắn khá sâu với chuỗi sản xuất toàn cầu.

Tuy nhiên, sự áp đảo của khu vực FDI cũng đặt ra một vấn đề đáng lưu ý. Khi tăng trưởng công nghiệp phụ thuộc lớn vào các doanh nghiệp nước ngoài, diễn biến của thị trường điện tử thế giới, đơn hàng xuất khẩu và chiến lược điều chỉnh chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia đều có thể tác động trực tiếp đến kinh tế địa phương.

Dư địa phát triển vì thế không chỉ nằm ở việc thu hút thêm các dự án lớn, mà còn ở khả năng hình thành mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Nếu doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và logistics, giá trị được giữ lại trong nền kinh tế Bắc Ninh sẽ lớn hơn.

Trong 9 tháng, Bắc Ninh thu hút hơn 18,74 tỷ USD vốn đầu tư quy đổi, tăng 22,5% so với cùng kỳ. Thành phố cấp mới 264 dự án FDI và 171 dự án trong nước; đồng thời có 6.367 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký 106,4 nghìn tỷ đồng.

Cùng với đó, bảy khu công nghiệp được chấp thuận chủ trương đầu tư và bảy cụm công nghiệp được thành lập mới đang tạo thêm không gian phát triển cho giai đoạn tiếp theo. Đây là nền tảng để Bắc Ninh tiếp tục đón các dòng vốn trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, vốn đăng ký mới chỉ thể hiện kỳ vọng của nhà đầu tư. Khả năng chuyển hóa nguồn vốn này thành nhà máy, sản lượng, việc làm và nguồn thu ngân sách còn phụ thuộc vào tiến độ chuẩn bị mặt bằng, hạ tầng giao thông, nguồn điện, nhân lực kỹ thuật và chất lượng giải quyết thủ tục.

Số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao cũng cho thấy sức khỏe của khu vực doanh nghiệp chưa hoàn toàn đồng đều. Bên cạnh những tập đoàn lớn tiếp tục mở rộng sản xuất, một bộ phận doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể đang chịu sức ép về chi phí, thị trường và khả năng tiếp cận đơn hàng.

Hoạt động xuất nhập khẩu phản ánh khá rõ đặc điểm này. Tổng kim ngạch 9 tháng đạt 177,8 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 87,5 tỷ USD, tăng 30,53%; nhập khẩu đạt 90,3 tỷ USD. Như vậy, Bắc Ninh nhập siêu khoảng 2,8 tỷ USD.

Với một trung tâm sản xuất điện tử, nhập siêu chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực nếu hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc, nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, con số này cũng phần nào cho thấy công nghiệp địa phương vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ bên ngoài. Nâng tỷ lệ nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ là yếu tố quan trọng để cải thiện giá trị gia tăng của hàng xuất khẩu.

Một điểm sáng khác là tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Đến hết tháng 9, Bắc Ninh giải ngân 15,6 nghìn tỷ đồng, đạt 97,61% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và liên tục đứng đầu cả nước từ đầu tháng 8.

Tốc độ giải ngân cao giúp nguồn vốn sớm đi vào nền kinh tế, tạo việc làm cho ngành xây dựng, thúc đẩy nhu cầu vật liệu, vận tải và hoàn thiện hệ thống hạ tầng. Đây cũng là lực kéo quan trọng trong lúc khu vực nông nghiệp tăng trưởng thấp và một bộ phận doanh nghiệp còn gặp khó khăn.

Tuy nhiên, giá trị khối lượng thực hiện trong lĩnh vực xây dựng vẫn thấp hơn kịch bản đề ra. Một số dự án trọng điểm còn vướng giải phóng mặt bằng, giá vật liệu, nguồn đất san lấp và thủ tục liên quan. Điều đó cho thấy tỷ lệ giải ngân cao cần được nhìn đồng thời với khối lượng thi công thực tế, tiến độ hoàn thành công trình và hiệu quả sử dụng vốn.

Các dự án như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, đường Vành đai 4, hệ thống khu đô thị, khu công nghiệp và các tuyến giao thông kết nối không chỉ có ý nghĩa đối với giải ngân vốn công. Khi được triển khai đúng tiến độ, đây sẽ là những công trình mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí logistics và nâng sức hấp dẫn của Bắc Ninh đối với các dự án đầu tư mới.

Nguồn thu ngân sách 9 tháng đạt 70,4 nghìn tỷ đồng, bằng 97,4% dự toán năm, tiếp tục tạo nền tảng tài chính thuận lợi cho thành phố. Dư địa thu còn nằm ở thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, dịch vụ ăn uống và hoạt động chuyển nhượng bất động sản. Song mở rộng nguồn thu phải đi cùng việc nuôi dưỡng hoạt động sản xuất, kinh doanh, tránh tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.

Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn phát biểu chỉ đạo tại hội nghị. (Ảnh: Dương Hoàn - Huyền Thương)

Bên cạnh công nghiệp, nông nghiệp Bắc Ninh vẫn có những điểm sáng. Doanh thu từ vải thiều và các dịch vụ phụ trợ đạt trên 9 nghìn tỷ đồng, tăng 44,2% so với năm 2025. Kết quả này cho thấy giá trị nông nghiệp không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở chế biến, thương mại, vận tải và các dịch vụ đi kèm. Dù vậy, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn tăng trưởng thấp do ảnh hưởng của bão, mưa lớn và dịch bệnh.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng từ 12,5% trở lên trong cả năm 2026, quý IV sẽ phải duy trì mức tăng cao hơn bình quân 9 tháng. Áp lực không chỉ nằm ở việc gia tăng sản lượng công nghiệp, mà còn ở khả năng khơi thông các dự án đang vướng mặt bằng, đưa dòng vốn đăng ký vào thực tế và hỗ trợ doanh nghiệp duy trì đơn hàng.

Chất lượng tăng trưởng cũng ngày càng gắn với yêu cầu về môi trường. Việc tiếp tục rà soát hệ thống xử lý nước thải, chất thải tại các cụm công nghiệp, làng nghề và lựa chọn ngành nghề đầu tư phù hợp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính bền vững của quá trình mở rộng công nghiệp.

Những con số 9 tháng cho thấy Bắc Ninh đang có nền tảng khá vững để duy trì vị trí trong nhóm địa phương tăng trưởng cao. Nhưng chặng đường còn lại của năm sẽ là phép thử về khả năng chuyển tốc độ giải ngân thành công trình thực tế, chuyển vốn đăng ký thành năng lực sản xuất và chuyển lợi thế FDI thành sức mạnh của cả cộng đồng doanh nghiệp địa phương.