Làn sóng chuyển đổi số đang tạo ra bước ngoặt lớn đối với ngành tư vấn thuế và kế toán dịch vụ tại Việt Nam. Nếu trước đây nghề tư vấn thuế được xem là lĩnh vực đòi hỏi khối lượng xử lý thủ công khổng lồ với hàng chục loại hồ sơ, biểu mẫu, văn bản pháp luật chồng chéo thì nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi gần như toàn bộ quy trình vận hành.
Nhưng phía sau tốc độ xử lý vượt trội và khả năng tự động hóa ấn tượng, một áp lực mới cũng đang hình thành với đội ngũ nhân sự trẻ: không chỉ giỏi nghiệp vụ mà còn phải thành thạo công nghệ, đủ khả năng kiểm chứng, phản biện và chịu trách nhiệm với mọi kết luận tư vấn đưa ra cho khách hàng.
 |
| Ảnh minh họa |
Khi AI “gánh” phần lớn nghiệp vụ kỹ thuật
Tại Hội thảo chuyên đề “Phát triển Đại lý thuế trong kỷ nguyên số” do Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) tổ chức, bà Đinh Thị Thúy, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn MISA cho rằng dư địa phát triển của ngành kế toán dịch vụ và đại lý thuế tại Việt Nam còn rất lớn.
Theo bà Thúy, đến cuối năm 2025, Việt Nam đã có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động và mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt 2 triệu doanh nghiệp. Đáng chú ý, khoảng 98% trong số này là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) – nhóm có nhu cầu rất lớn về thuê ngoài dịch vụ kế toán, tài chính và thuế nhằm tối ưu chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, hơn 2,3 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động ổn định cũng được xem là “mảnh đất màu mỡ” cho các doanh nghiệp kế toán dịch vụ và đại lý thuế trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh đó, AI đang trở thành “cánh tay phải” mới của ngành tư vấn thuế.
Theo đại diện MISA, khoảng 80% công việc kế toán mang tính lặp lại như nhập liệu hóa đơn, đối soát ngân hàng, lập báo cáo hay kiểm tra dữ liệu hiện đã có thể tự động hóa nhờ AI. Điều này giúp năng suất lao động tăng mạnh. Một nhân sự kế toán hiện nay có thể phục vụ lượng khách hàng gấp 5–10 lần so với trước đây.
Không dừng ở việc tăng tốc độ xử lý, AI còn giúp các đơn vị kế toán dịch vụ nâng cấp chất lượng cung cấp dịch vụ. Những báo cáo realtime, phân tích dòng tiền, cảnh báo rủi ro thuế hay dự báo tài chính – vốn trước đây chỉ phổ biến ở các doanh nghiệp lớn – đang dần trở thành dịch vụ phổ biến hơn nhờ công nghệ.
Đặc biệt, trong lĩnh vực tư vấn thuế, nơi các văn bản pháp luật thường xuyên thay đổi, AI đang cho thấy hiệu quả rất rõ.
Ông Nguyễn Ngọc Thành, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn A&C cho biết trước đây, việc đối chiếu các quy định pháp luật thường đòi hỏi chuyên gia phải đọc đồng thời nhiều văn bản, rà từng điều khoản để tìm khác biệt. Công việc này không chỉ mất nhiều giờ mà còn dễ xảy ra sai sót hoặc bỏ sót thông tin.
“Hiện nay chỉ cần tải lên hai tệp văn bản, AI có thể tự động phân tích, đối chiếu và tạo bảng so sánh hoàn chỉnh trong vài phút. Kết quả được trình bày logic, có hệ thống và giảm đáng kể thao tác thủ công”, ông Thành chia sẻ.
Điều này giúp chuyên gia tư vấn có thêm thời gian tập trung cho phần việc quan trọng hơn: phân tích bản chất vấn đề, đánh giá tác động và đưa ra khuyến nghị phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp.
Nghề tư vấn thuế bước vào cuộc cạnh tranh tốc độ
Không khó để nhận thấy, AI đang làm thay đổi tiêu chuẩn cạnh tranh trong ngành tư vấn thuế.
Trước đây, năng lực của doanh nghiệp tư vấn thường được đo bằng quy mô nhân sự và số năm kinh nghiệm. Nhưng hiện nay, tốc độ xử lý và khả năng ứng dụng công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định.
Bà Đỗ Ngọc Lan Thanh, Phó Tổng giám đốc Dịch vụ Tư vấn Thuế của PwC Việt Nam cho biết AI hiện có thể tham gia vào hầu hết các công đoạn trong quy trình tư vấn thuế: từ nghiên cứu quy định pháp luật, phân tích dữ liệu, sắp xếp luận điểm cho tới hỗ trợ soạn thảo ý kiến tư vấn.
Theo bà Thanh, có những công việc trước đây mất từ một đến hai ngày thì nay AI chỉ cần chưa đầy một phút để đưa ra kết quả sơ bộ.
Bà dẫn ví dụ thực tế khi sử dụng Microsoft Copilot để so sánh những điểm mới của Nghị định 320 với các quy định trước đó liên quan đến điều kiện chi phí được trừ trong thuế thu nhập doanh nghiệp. Chỉ khoảng 45 giây, AI đã tổng hợp xong nội dung phân tích.
Trong môi trường cạnh tranh hiện nay, chênh lệch tốc độ đó tạo ra khác biệt rất lớn.
Doanh nghiệp nào không ứng dụng AI sẽ đối mặt nguy cơ tụt hậu vì thời gian xử lý kéo dài, chi phí nhân sự cao và năng suất thấp hơn đối thủ. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: càng phụ thuộc vào AI, rủi ro sai sót nếu thiếu kiểm chứng chuyên môn lại càng lớn.
Đó cũng là lý do nghề tư vấn thuế đang bước vào giai đoạn “chuyển đổi kép”: vừa chuyển đổi công nghệ, vừa tái cấu trúc năng lực con người.
Áp lực lớn nhất dồn lên nhân sự trẻ
Nếu trước đây nhân sự mới trong ngành tư vấn thuế thường bắt đầu bằng việc đọc văn bản, đối chiếu quy định, làm việc thủ công để tích lũy nền tảng nghiệp vụ thì nay, AI đã hỗ trợ phần lớn công việc này.
Điều đó tạo ra một thực tế mới: nhân sự trẻ có thể xử lý công việc nhanh hơn rất nhiều, nhưng cũng dễ rơi vào tình trạng “biết dùng công cụ nhưng thiếu chiều sâu chuyên môn”.
Theo bà Đỗ Ngọc Lan Thanh, giá trị cốt lõi của nghề tư vấn thuế không nằm ở việc đọc được bao nhiêu văn bản mà là khả năng hiểu đúng nhu cầu doanh nghiệp, xác định chính xác vấn đề và đưa ra giải pháp phù hợp với bối cảnh thực tế.
“AI có thể hỗ trợ soạn thảo ý kiến tư vấn, nhưng để có sản phẩm cuối cùng đủ chất lượng gửi khách hàng thì vẫn cần chuyên gia rà soát, đánh giá và chịu trách nhiệm”, bà Thanh nhấn mạnh.
Đây cũng chính là áp lực kép mà thế hệ nhân sự trẻ đang đối mặt.
Một mặt, họ buộc phải nhanh chóng thích nghi với AI, sử dụng thành thạo các công cụ công nghệ để không bị tụt lại phía sau. Nhưng mặt khác, họ vẫn phải xây dựng nền tảng chuyên môn đủ vững để kiểm chứng kết quả do AI tạo ra.
Trong ngành tư vấn thuế, chỉ một sai sót nhỏ trong việc diễn giải quy định hoặc áp dụng sai bối cảnh doanh nghiệp cũng có thể dẫn đến rủi ro pháp lý, thiệt hại tài chính và ảnh hưởng uy tín khách hàng.
Đáng lo ngại hơn, AI hiện nay có thể tạo ra những nội dung nghe rất “hợp lý”, dẫn chiếu đầy đủ điều luật và lập luận khá thuyết phục, nhưng chưa chắc chính xác trong từng trường hợp cụ thể.
Nếu người sử dụng thiếu năng lực phản biện, rất dễ rơi vào “bẫy thao túng” của AI.
Nhiều chuyên gia cho rằng đây sẽ là khác biệt lớn nhất của nguồn nhân lực ngành tư vấn thuế trong tương lai: không phải ai dùng AI nhanh hơn, mà là ai đủ năng lực đánh giá xem AI đúng hay sai.
Không thể bỏ nền tảng nghề truyền thống
Theo ông Hoàng Khôi, Tổng giám đốc Grant Thornton Việt Nam, các doanh nghiệp tư vấn không nên loại bỏ hoàn toàn phương pháp đào tạo truyền thống chỉ vì AI phát triển quá nhanh.
Ông cho rằng nhân sự mới vẫn cần được rèn luyện nền tảng nghiệp vụ, tư duy phân tích và kỹ năng xử lý vấn đề theo phương pháp truyền thống trước khi sử dụng AI như công cụ hỗ trợ.
“AI giúp tăng tốc xử lý công việc, nhưng tư duy nghề nghiệp và khả năng đánh giá chuyên môn vẫn phải do con người quyết định”, ông Khôi nhận định.
Thực tế cho thấy, càng trong môi trường số hóa mạnh, vai trò của tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp càng trở nên quan trọng.
Ngành tư vấn thuế không đơn thuần là xử lý số liệu hay đối chiếu quy định pháp luật. Đây còn là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến trách nhiệm tuân thủ, quản trị rủi ro và chiến lược tài chính của doanh nghiệp.
Một chuyên gia tư vấn giỏi không chỉ cần hiểu luật, mà còn phải hiểu hoạt động sản xuất kinh doanh, dòng tiền, mô hình quản trị và đặc thù từng ngành nghề.
Đó là những năng lực mà AI hiện chưa thể thay thế hoàn toàn.
Trong dài hạn, AI có thể khiến nhiều công việc kỹ thuật cấp thấp biến mất hoặc thu hẹp đáng kể. Nhưng đồng thời, công nghệ cũng mở ra cơ hội hình thành lớp chuyên gia tư vấn thế hệ mới – những người vừa có nền tảng chuyên môn sâu, vừa thành thạo công nghệ và có khả năng phân tích chiến lược.
Nói cách khác, AI không “xóa sổ” nghề tư vấn thuế, mà đang tái định nghĩa giá trị của người làm nghề.
Và trong cuộc chuyển đổi ấy, áp lực dành cho nhân sự trẻ chắc chắn sẽ lớn hơn trước rất nhiều. Nhưng đổi lại, cơ hội để bứt phá, tạo khác biệt và nâng tầm nghề nghiệp cũng rộng mở chưa từng có.
