ABS có thể giảm gần 30% tai nạn xe máy tại Việt Nam

Việt Nam có khoảng 79 triệu xe mô tô, xe gắn máy đăng ký đến hết năm 2025, chiếm khoảng 91,4% tổng số phương tiện cơ giới. Xe máy không chỉ là phương tiện đi lại chủ yếu mà còn gắn với sinh kế của hàng chục triệu người thông qua hoạt động giao hàng, vận chuyển hành khách và hàng hóa.

Trong bối cảnh đó, một công nghệ có khả năng giảm đáng kể tai nạn liên quan đến xe máy có ý nghĩa không nhỏ đối với chính sách an toàn giao thông.

Phân tích hơn 5.300 vụ tai nạn

Việt Nam có khoảng 79 triệu xe mô tô, xe gắn máy hoạt động

Kết quả nghiên cứu được chia sẻ tại Hội thảo kỹ thuật về hệ thống chống bó cứng phanh dành cho xe mô tô diễn ra vừa qua tại Hà Nội. Sự kiện do Tổ chức Phòng chống Thương vong châu Á (AIP Foundation) phối hợp với Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (ACST) tổ chức. Ba nghiên cứu được công bố tập trung vào hiệu quả an toàn, nhận thức của người sử dụng và phân tích chi phí - lợi ích của công nghệ ABS.

Theo nghiên cứu, nhóm thực hiện đã phân tích 6.886 vụ tai nạn giao thông được thu thập tại Việt Nam, trong đó có 5.366 vụ liên quan đến xe mô tô, xe gắn máy. Ngoài ra, 150 vụ tai nạn được ghi lại qua camera giám sát giao thông, camera của người dân và các nền tảng trực tuyến cũng được phân tích chi tiết để đánh giá tình huống phanh và khả năng can thiệp của ABS.

Dữ liệu cho thấy va chạm giữa xe mô tô và ô tô chiếm 56,2% số vụ được phân tích, trong khi va chạm giữa xe mô tô với xe mô tô chiếm 18,4%. Xét theo dạng va chạm, va chạm phía sau hoặc va chạm bên giữa các phương tiện đi cùng chiều chiếm 42,9%, tiếp đến là va chạm trực diện 22,3%, va chạm với người đi bộ 9,1% và va chạm với chướng ngại vật 6,5%.

Đây là những tình huống mà khả năng kiểm soát phương tiện trong vài giây phanh khẩn cấp có thể quyết định việc người lái tránh được va chạm hay bị ngã, trượt hoặc lao vào phương tiện khác.

Có thể giảm 22-29% tai nạn và thương vong

ABS, viết tắt của Anti-lock Braking System, là hệ thống chống bó cứng phanh. Khi người điều khiển phanh gấp, hệ thống tự động điều chỉnh áp lực phanh để bánh xe không bị khóa cứng. Nhờ đó, bánh xe tiếp tục quay và người lái có khả năng duy trì kiểm soát hướng di chuyển tốt hơn.

Đối với xe mô tô, công nghệ này đặc biệt có ý nghĩa trên mặt đường trơn trượt hoặc khi người lái phải phanh gấp trước một tình huống bất ngờ.

Theo kết quả mô hình hóa của nghiên cứu, khoảng 61-72% tình huống tai nạn liên quan đến xe mô tô có khả năng được ngăn chặn hoặc giảm mức độ thương tích nếu phương tiện được trang bị ABS và người lái sử dụng phanh trong tình huống khẩn cấp.

Từ dữ liệu thực tế, nhóm nghiên cứu ước tính số vụ tai nạn có thể giảm 22,4-28,8%; số người chết giảm 22,3-28,7%; số người bị thương giảm 21,8-28,5%. Nói cách khác, hiệu quả tổng thể được ước tính ở mức khoảng 22-29%.

Khi kiểm chứng bằng các hệ số từ nghiên cứu tại Ấn Độ và Indonesia, kết quả thậm chí cho thấy số vụ tai nạn có thể giảm 28,6-32,7%, số người chết giảm 25,7-29,9% và số người bị thương giảm 27,2-31,5%.

Các kết quả này cũng tương đối phù hợp với một số nghiên cứu quốc tế. Nghiên cứu tại Mỹ từng ghi nhận ABS có thể giúp giảm khoảng 37% số vụ tử vong liên quan đến mô tô. Một nghiên cứu của Đại học Monash, Australia, cho thấy ABS có thể giảm khoảng 33% tai nạn gây thương tích và 39% tai nạn nghiêm trọng hoặc tử vong.

Nhiều nước đã đi trước

Việc đưa ABS vào chính sách an toàn giao thông không phải vấn đề mới trên thế giới.

Tại châu Âu, ABS đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mô tô trên 125 cc từ năm 2016. Malaysia áp dụng yêu cầu ABS đối với xe mô tô mới từ 150 cc trở lên từ ngày 1/1/2025.

Tại Thái Lan, từ năm 2024, xe mô tô từ 125 cc trở lên phải được trang bị ABS, trong khi nhóm dưới 125 cc phải sử dụng ABS hoặc hệ thống phanh kết hợp CBS.

Ấn Độ cũng đang tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng. Từ năm 2026, nước này dự kiến áp dụng yêu cầu ABS rộng hơn đối với xe hai bánh mới, thay vì chỉ tập trung vào các mẫu xe có dung tích động cơ lớn.

Những kinh nghiệm này cho thấy chính sách ABS thường được triển khai theo lộ trình, thay vì áp dụng đồng loạt ngay từ đầu.

Công nghệ không thay thế người lái

Một điểm cần nhấn mạnh là ABS không phải “lá chắn” tuyệt đối.

Ông Lê Văn Đạt, Trưởng nhóm nghiên cứu của ACST trình bày nghiên cứu

Ông Lê Văn Đạt, Trưởng nhóm nghiên cứu thuộc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng Cán bộ Xây dựng (ACST), Bộ Xây dựng nhấn mạnh rằng ABS không phải là một “công nghệ thần kỳ” có thể ngăn chặn tất cả các vụ tai nạn. Hiệu quả của ABS phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hành vi người lái, tốc độ, điều kiện mặt đường, bối cảnh giao thông và kỹ năng điều khiển phương tiện. Nói cách khác, ABS là công nghệ hỗ trợ người lái, không thể thay thế việc lái xe an toàn hay các biện pháp an toàn giao thông khác.

Hệ thống chỉ hỗ trợ người lái duy trì khả năng kiểm soát khi phanh gấp. ABS không thể ngăn một vụ va chạm nếu phương tiện chạy quá nhanh, người điều khiển thiếu quan sát hoặc khoảng cách với chướng ngại vật quá ngắn.

Tại hội thảo ngày 28/7, phần trình diễn phanh trên mặt đường trơn trượt cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ đáng kể khả năng ổn định và điều hướng của xe khi phanh khẩn cấp. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh kỹ năng và thái độ của người điều khiển vẫn là yếu tố quyết định.

Với gần 79 triệu xe mô tô, xe gắn máy, Việt Nam không thiếu lý do để quan tâm đến ABS. Vấn đề còn lại là cách tiếp cận.

Kết quả nghiên cứu mới cung cấp thêm bằng chứng trong nước cho thấy ABS có tiềm năng giảm đáng kể tai nạn và thương vong. Nhưng trước khi chuyển từ nghiên cứu sang quy định bắt buộc, cần làm rõ thêm bài toán chi phí, nhóm phương tiện áp dụng, lộ trình chuyển đổi và khả năng chi trả của người dân.

Đây là lúc chính sách cần đi nhanh hơn, nhưng không nên đi vội. Một công nghệ an toàn chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó vừa cứu được người, vừa đủ khả năng tiếp cận đối với số đông người sử dụng xe máy tại Việt Nam.