Xuất khẩu gạo từ 1/10 nhẹ gánh điều kiện, giảm tần suất báo cáo

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo vừa được ban hành, thay thế khung pháp lý hiện hành về kinh doanh xuất khẩu gạo. Văn bản có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, tác động trực tiếp đến điều kiện gia nhập thị trường, thủ tục cấp phép và trách nhiệm của thương nhân.

Doanh nghiệp giảm một điều kiện để xuất khẩu gạo

Theo quy định mới, thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế, đáp ứng đủ điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo có quyền kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định.

Bộ Công Thương cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân bản giấy và bản điện tử (khi áp dụng) đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định. Ảnh: Tư liệu

Điểm đáng chú ý là Nghị định 365/2026/NĐ-CP cắt giảm điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ 3 điều kiện xuống còn 2 điều kiện.

Cụ thể, thương nhân được thành lập và đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất 1 kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và 1 cơ sở xay xát gạo đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Bộ Công Thương là cơ quan cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân đủ điều kiện, bằng bản giấy và bản điện tử khi áp dụng.

Theo Bộ Công Thương, việc cắt giảm điều kiện nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Nghị định mới cũng mở rộng miễn trừ điều kiện kinh doanh đối với gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng.

Thời gian cấp giấy chứng nhận được rút ngắn

Một thay đổi có ý nghĩa trực tiếp với chi phí gia nhập thị trường là thủ tục cấp Giấy chứng nhận được rút ngắn.

Thời gian cấp Giấy chứng nhận khi hồ sơ đầy đủ giảm từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày làm việc. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, thời gian trả lời doanh nghiệp cũng giảm từ 7 ngày xuống còn 5 ngày làm việc.

Với thủ tục cấp lại, cấp sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận, thời gian xử lý hồ sơ đầy đủ giảm từ 10 ngày làm việc xuống còn 7 ngày làm việc.

Đáng chú ý, hồ sơ được thiết kế theo hướng tối thiểu các giấy tờ cần thiết. Doanh nghiệp không phải cung cấp những thông tin mà cơ quan Nhà nước có thể tra cứu trên cơ sở dữ liệu quốc gia về doanh nghiệp, như giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép đầu tư. Các chứng từ phải công chứng cũng được loại bỏ khỏi yêu cầu hồ sơ.

Báo cáo giảm từ 3 lần xuống 1 lần mỗi tháng

Việt Nam nằm trong top các quốc gia có sản lượng gạo xuất khẩu cao nhất thế giới mỗi năm. Để đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh gạo luôn phải đảm bảo tuân thủ các quy định khắt khe về chất lượng gạo, cách đóng gói và bảo quản gạo, bao bì dùng để đóng gói gạo - Ảnh: maydonggoi.com.vn

Một thay đổi khác doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần lưu ý là chế độ báo cáo. Theo Nghị định mới, thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thực hiện 1 báo cáo định kỳ vào ngày 5 hằng tháng, thay vì 3 lần báo cáo trong tháng như quy định trước đây.

Việc giảm tần suất báo cáo giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời vẫn cung cấp thông tin cần thiết cho cơ quan quản lý phục vụ điều hành thị trường.

Tuy nhiên, giảm thủ tục không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm. Nghị định quy định Bộ Công Thương có thể thu hồi Giấy chứng nhận nếu thương nhân không duy trì điều kiện kinh doanh, không duy trì mức dự trữ thóc, gạo theo quy định, kê khai không đúng thực tế về kho hoặc cơ sở xay xát, không thực hiện đúng yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền..

Giấy chứng nhận cũng có thể bị thu hồi nếu thương nhân không đứng tên trên tờ khai hàng hóa xuất khẩu là người xuất khẩu trong 12 tháng liên tục, trừ trường hợp đã thông báo tạm ngừng kinh doanh theo quy định.

Không phải mọi doanh nghiệp có giấy cũ đều phải xin cấp

Để tránh xáo trộn hoạt động kinh doanh khi chuyển sang cơ chế mới, Nghị định 365/2026/NĐ-CP quy định điều khoản chuyển tiếp.

Thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận theo Nghị định 107/2018/NĐ-CP và các quy định sửa đổi, bổ sung tiếp tục được kinh doanh xuất khẩu gạo theo thời hạn của Giấy chứng nhận đã cấp, không phải đề nghị cấp lại theo quy định mới.

Nghị định đồng thời sửa đổi quy định về ủy thác xuất khẩu gạo theo hướng chỉ thương nhân được cấp Giấy chứng nhận mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo.

Về điều hành thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ trì, phối hợp với UBND cấp tỉnh cân đối nhu cầu tiêu dùng trong nước và công bố vào quý IV nguồn thóc, gạo hàng hóa có thể xuất khẩu trong năm kế hoạch tiếp theo. Cơ chế này nhằm cân đối giữa xuất khẩu và tiêu dùng trong nước, góp phần ổn định thị trường thóc, gạo.

Nghị định 365/2026/NĐ-CP đồng thời bãi bỏ Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần rà soát lại điều kiện kho, cơ sở xay xát, chế độ báo cáo và nghĩa vụ dự trữ trước thời điểm quy định mới có hiệu lực ngày 1/10/2026.