Bức tranh thương mại nông sản những tháng qua chứng kiến nhịp vận động đầy chuyển biến của ngành hàng tỷ đô. Theo báo cáo mới nhất từ Cục Hải quan Việt Nam, lượng cà phê xuất khẩu riêng trong tháng 6 ghi nhận cán mốc 126.000 tấn, mang lại dòng ngoại tệ hơn 580 triệu USD cho khối doanh nghiệp nội địa. Tổng hòa luỹ kế hai quý đầu năm, Việt Nam đã thu về giá trị kim ngạch 4,8 tỷ USD với khối lượng xuất khẩu tăng trưởng hơn 7%.
 |
| Nâng cao tỷ trọng chế biến sâu và chuẩn hóa vùng trồng bền vững để củng cố vị thế cà phê Việt trên trường quốc tế |
Đáng chú ý, dù khối lượng giữ đà tăng nhưng giá trị thu về lại chịu áp lực lớn do giá xuất khẩu toàn cầu giảm sâu. Đây là hệ quả trực tiếp từ việc Brazil liên tục mở rộng sản lượng, khiến thị trường bước vào pha cung vượt cầu và buộc ngành hàng này phải bước vào một giai đoạn điều chỉnh mang tính chiến lược.
Khảo sát bản đồ tiêu thụ cho thấy một xu hướng phân hóa cấu trúc thị trường sâu sắc. Tại một số khu vực truyền thống, tâm lý thận trọng đang bao trùm do áp lực cạnh tranh. Ngược lại, dòng chảy xuất khẩu sang các quốc gia Đông Bắc Á lại phát đi những tín hiệu đặc biệt lạc quan. Lợi thế từ sự bứt tốc của phân khúc chế biến sâu, việc mở rộng diện phủ của các hệ thống đại lý phân phối cùng sự dịch chuyển trong thị hiếu tiêu dùng của thị trường khu vực đang kiến tạo dư địa tăng trưởng rất lớn cho hạt cà phê Việt Nam. Những quốc gia đối tác lớn như Italy, Nhật Bản hay Nga tiếp tục là các điểm tựa nâng đỡ dòng chảy thương mại bất chấp các biến động vĩ mô quốc tế.
Dù vậy, giới phân tích thị trường nhìn nhận áp lực thực sự của ngành hàng sẽ đổ dồn vào hai quý cuối năm khi cán cân cung - cầu toàn cầu bước vào pha đảo chiều. Theo dự báo từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), sản lượng thế giới niên vụ 2025 - 2026 có xu hướng nới rộng lên ngưỡng 180 triệu bao, gia tăng gần 8 triệu bao so với niên vụ trước đó. Động lực gia tăng nguồn cung này phần lớn đến từ Brazil. Sự bùng nổ nguồn cung từ quốc gia Nam Mỹ này đang giải tỏa mạnh mẽ áp lực thắt chặt dự trữ, khiến xu hướng giảm giá nhiều khả năng sẽ còn kéo dài và đặt chủng loại Robusta xuất khẩu vốn là thế mạnh tuyệt đối của Việt Nam trước sức ép cạnh tranh trực diện, khốc liệt về giá bán trong ngắn hạn.
Ở góc độ nội địa, doanh nghiệp nội lại đang phải tự giải bài toán nghẽn dòng cung ứng nội bộ. Bước vào nửa cuối năm, trữ lượng cà phê trong nước co hẹp khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh gắt gao nhằm hoàn thành các đơn hàng xuất khẩu đã ký kết. Đi kèm với áp lực chi phí tài chính duy trì dòng vốn, toàn thị trường hiện đang vô cùng thận trọng trước khả năng sản lượng của niên vụ tiếp theo (2026 - 2027) sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi thời tiết khô nóng do hiện tượng El Nino.
Nhìn nhận một cách khách quan, quy luật thương mại qua các năm đều cho thấy kim ngạch xuất khẩu nửa cuối năm thường có xu hướng thấp hơn nửa đầu năm. Trước bối cảnh các thách thức bủa vây từ cả bên trong lẫn bên ngoài, Vicofa nhận định mục tiêu hoàn thành kế hoạch tăng trưởng năm 2026 sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Để thích ứng, ngành kinh tế cà phê Việt Nam cần khẩn trương chuyển mạnh từ tư duy sản lượng thô sang trục giá trị gia tăng. Việc nâng cao tỷ trọng các mặt hàng chế biến sâu như cà phê hòa tan, rang xay hay phối trộn chất lượng cao chính là giải pháp cốt lõi để duy trì giá trị thặng dư thương mại độc lập với biến động giá thế giới. Song song đó, việc tối ưu hóa 30% diện tích vùng trồng đã đạt chứng chỉ sản xuất bền vững sẽ là bệ phóng giúp sản phẩm Việt vượt qua các bộ tiêu chuẩn xanh nghiêm ngặt của các thị trường nhập khẩu. Cuối cùng, việc tăng cường kết nối quốc gia vào các chuỗi bán lẻ lớn tại châu Á, châu Âu và mở rộng xúc tiến thương mại sang những thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Hàn Quốc, Algeria hay nhóm Bắc Âu sẽ giúp đa dạng hóa rủi ro, củng cố vị thế vững chắc cho hạt cà phê Việt Nam trên trường quốc tế.
