Cơ cấu cà phê toàn cầu dịch chuyển: Mô hình xuất khẩu thô lung lay, Việt Nam bứt tốc

Xu hướng chuyển dịch cơ cấu này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong thị hiếu tiêu dùng toàn cầu mà còn mở ra bệ phóng chiến lược để ngành cà phê Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu ở phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Việt Nam tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu xuất khẩu cà phê hòa tan trong bối cảnh thị trường toàn cầu tái cơ cấu

Theo ghi nhận từ ICO, tổng khối lượng xuất khẩu cà phê thế giới trong tháng đạt 12,4 triệu bao (loại 60kg/bao), sụt giảm 3,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhịp suy giảm này đã kéo tổng lượng xuất khẩu lũy kế 8 tháng đầu niên vụ 2025 - 2026 xuống còn 94,8 triệu bao. Tác nhân chính kìm hãm đà tăng trưởng thương mại đến từ nhóm cà phê nhân xanh (giảm 4,1%), đặc biệt là dòng arabica chế biến khô của Brazil khi ghi nhận tháng giảm thứ 15 liên tiếp với mức sụt giảm 17,2%. Diễn biến này trực tiếp khiến tỷ trọng của arabica trong cơ cấu nhân xanh toàn cầu co hẹp lại chỉ còn 60,2%, mở ra không gian tăng trưởng lớn cho các dòng hàng thay thế.

Trái ngược với đà đi xuống của arabica, xuất khẩu robusta nhân xanh – nguyên liệu hạt xương sống của ngành cà phê hòa tan lại tăng trưởng ổn định 4,8% trong tháng, đạt 4,34 triệu bao. Sự bứt phá mạnh mẽ nhất thuộc về Brazil với lượng xuất khẩu robusta tăng vọt 195,6%, lên mức 610.000 bao. ICO lý giải hiện tượng tăng đột biến này chủ yếu do yếu tố mùa vụ, khi nông dân Brazil bắt đầu thu hoạch niên vụ mới sớm hơn gần hai tháng so với chu kỳ thông thường, giúp nhanh chóng lấp đầy khoảng trống nguồn cung trên thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, cơ cấu xuất khẩu toàn cầu đang chuyển dịch rõ nét từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu nhằm tối ưu hóa giá trị. Trong khi tỷ trọng cà phê nhân thô giảm xuống, phân khúc cà phê hòa tan đã tăng tốc để chiếm 13% tổng lượng xuất khẩu toàn cầu, tương đương 1,51 triệu bao. Ở mảng cạnh tranh khốc liệt này, Việt Nam tiếp tục tạo nên dấu ấn đậm nét khi đạt khối lượng xuất khẩu 360.000 bao, vững vàng giữ vị trí quán quân thế giới về xuất khẩu cà phê hòa tan trong tháng thứ sáu liên tiếp. Thành tích này phản ánh hiệu quả vượt trội từ chiến lược đầu tư công nghệ, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm của các doanh nghiệp trong nước nhằm thoát khỏi cái bóng "xuất khẩu thô" bấy lâu nay.

Ở góc độ địa lý, dòng chảy thương mại cà phê đang bộc lộ sự phân hóa sâu sắc. Châu Phi trở thành lực cản lớn nhất của thị trường khi lượng xuất khẩu giảm mạnh 24,1%, chủ yếu do sản lượng từ hai thủ phủ lớn là Ethiopia và Uganda đồng loạt sụt giảm 26%. Việc giá cà phê thế giới hạ nhiệt so với mức đỉnh lịch sử của năm ngoái đã làm giảm động lực giải phóng hàng tồn kho của các nhà xuất khẩu tại khu vực này. Tương tự, khu vực Trung Mỹ cũng ghi nhận tháng sụt giảm đầu tiên sau chuỗi tăng trưởng liên tục do sản lượng từ Nicaragua lao dốc mạnh.

Ở chiều hướng tích cực, châu Á - châu Đại Dương và Nam Mỹ là hai đầu tàu nâng đỡ thị trường. Trong khi xuất khẩu của Ấn Độ duy trì đà bứt phá tháng thứ tám liên tiếp nhờ dự báo sản lượng tăng 10%, thì khu vực Nam Mỹ cũng chính thức chấm dứt chuỗi 17 tháng suy giảm liên tục bằng mức tăng trưởng 4,3%. Với việc Brazil nâng dự báo sản lượng niên vụ mới lên mức kỷ lục 66,7 triệu bao, nguồn cung từ Nam Mỹ được kỳ vọng sẽ sớm đổ bộ thị trường, tạo ra những áp lực cạnh tranh mới buộc các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước phải chủ động linh hoạt các phương án giao dịch trong giai đoạn cuối năm.